Kartdan-karta köçürmələrə limit: Yeni qaydalar kimlərə və necə təsir edəcək? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Avqustun 1-dən Azərbaycanda kartdan-karta pul köçürmələri üzrə yeni məhdudiyyətlərin tətbiqinə başlanılıb. Yeni qaydalara əsasən, bir bank kartı ilə gün ərzində maksimum 5 kartdan-karta köçürmə əməliyyatı aparmaq mümkündür, aylıq köçürmə məbləği isə 20 min manatla məhdudlaşdırılıb. Eyni zamanda, vətəndaşın özünə məxsus bank kartları arasında həyata keçirdiyi köçürmələr bu məhdudiyyətlərə şamil edilmir.

Yeni qərar cəmiyyətdə geniş müzakirələrə səbəb olub. Bir tərəfdən bunun kölgə iqtisadiyyatının həcmini azaltmaq, vergidən yayınma hallarının qarşısını almaq və sahibkarlıq fəaliyyətinin rəsmi ödəniş kanalları üzərindən aparılmasını təşviq etmək məqsədi daşıdığı bildirilir. Digər tərəfdən isə bəzi vətəndaşlar və kiçik sahibkarlar yeni məhdudiyyətlərin gündəlik maliyyə əməliyyatlarına necə təsir edəcəyi ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə edirlər. Bəs tətbiq edilən dəyişikliklərin iqtisadi əsaslandırması nədir və bu addım ölkədə nağdsız ödənişlərin inkişafına hansı təsiri göstərə bilər?

Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli Sonxeber.az-a açıqlamasında biıdirdi ki, bu mövzu həqiqətən son günlərin ən çox müzakirə olunan iqtisadi qərarlarından biridir. Gəlin nə baş verdiyini və hər iki tərəfin arqumentlərini aydınlaşdıraq.

Qərarın mahiyyəti: Azərbaycan Mərkəzi Bankı ilə kommersiya bankları arasında əldə olunan razılığa əsasən, 1 avqust 2026-cı ildən etibarən kartdan-karta ("card-to-card") əməliyyatlara yeni məhdudiyyətlər tətbiq olunub. Konkret olaraq: bir kartdan gündə maksimum 5 mədaxil və 5 köçürmə əməliyyatı aparıla bilər, aylıq ümumi köçürmə məbləği isə 20 000 manatla məhdudlaşdırılıb. Gündəlik məbləğ üzrə ayrıca limit yoxdur, əsas həddi aylıq 20 min manat təşkil edir. Diqqətəlayiqdir ki, bu limitlər şəxsin özünə məxsus kartlar arasındakı köçürmələrə şamil olunmur. Bundan əlavə, elektron pul kisələrinin sayına da limit qoyulub - manatla maksimum 2, hər xarici valyutada isə 1 elektron cüzdan.

Elan olunan səbəb: Rəsmi izaha görə, bu addım rəqəmsal ödənişlərdə şəffaflığın artırılması, dələduzluq hallarının qarşısının alınması və şübhəli əməliyyatların aşkarlanmasına yönəlib. Bank Assosiasiyası (ABA) və Fintex Assosiasiyasının birgə açıqlamasında bu, "ödəniş alətlərindən sui-istifadə risklərinin minimallaşdırılması" kimi təqdim olunub. İqtisadçıların əksəriyyəti isə real səbəbi daha konkret izah edir: kartdan-karta köçürmələr uzun müddətdir POS-terminal əvəzinə istifadə olunaraq vergidən yayınma vasitəsinə çevrilib - satıcılar müştəridən nağdsız ödəniş alarkən rəsmi kassa/terminal yerinə şəxsi kartına köçürmə tələb edir, bu da dövriyyəni vergidən gizlədir. Eyni zamanda qanunsuz mərc oyunları və digər qeyri-şəffaf əməliyyatlarla mübarizə də səbəblər arasında qeyd olunur.

Tənqid və narazılıq nöqtələri: Qərar ictimaiyyətdə həm dəstək, həm də ciddi etirazla qarşılanıb. Əsas tənqid xətləri bunlardır:
Prinsipial etiraz: bəzi ekspertlər hesab edir ki, vicdanlı vətəndaşın öz qanuni vəsaitini (məsələn, borcun geri qaytarılması, ailə üzvləri arasında pul göndərilməsi) sərbəst şəkildə köçürmək hüququ məhdudlaşdırılır, halbuki mənbə şəffaf olduqda bunun araşdırılması dövlət üçün çətin olmamalıdır.
Metodun qeyri-adiliyi: tənqidçilər qeyd edir ki, normal bazar iqtisadiyyatında kommersiya bankları öz dövriyyəsini azaldacaq belə məhdudiyyəti "könüllü" tətbiq etməzdi - bu, faktiki olaraq mərkəzləşdirilmiş qərardır, sadəcə formal razılıq şəklində təqdim olunur.
Əlaqədar tərəflərə təsir: yardım toplama kampaniyaları aparan insanlar, kiçik biznes sahibləri və mütəmadi böyük məbləğ köçürən vətəndaşlar üçün bu, əlavə maneə yaradır.

Əks-effekt riski: bir sıra iqtisadçılar xəbərdarlıq edir ki, bu addım insanları yenidən nağd hesablaşmalara qaytara bilər - yəni nağdsız iqtisadiyyatı inkişaf etdirmək məqsədi daşıyan tədbir əslində əks nəticə verə bilər, çünki insanlar məhdudiyyətdən yayınmaq üçün nağda üz tuta bilər.
Şəffaflıq çatışmazlığı: media araşdırmaları bildirir ki, limitlərin tətbiqi üzrə vahid, açıq meyarlar və ətraflı statistika ictimaiyyətə təqdim olunmayıb, bu da qərarın effektivliyini qiymətləndirməyi çətinləşdirir.

Ümumiləşdirsək: qərarın əsas məqsədi - vergidən yayınma və qeyri-şəffaf pul dövriyyəsi ilə mübarizə - prinsipcə əsaslıdır və bir çox ölkədə oxşar tənzimləmələr mövcuddur. Amma tətbiq üsulu (bank razılığı formatında, aydın kriteriyalar olmadan) və vicdanlı istifadəçilərə yaratdığı əlavə çətinlik ictimai etirazın əsas mənbəyidir. Bu addımın nə dərəcədə effektiv olacağı, yoxsa sadəcə nağd dövriyyəni artıracağı hələlik açıq sualdır və bunu vaxt göstərəcək.

Telegramda izləyin