Ynet: "İsrail Hizbullahın pul damarlarını kəsir - "səssiz müharibə" güclənir

İsrail və ABŞ son aylarda Hizbullahın yalnız hərbi imkanlarına deyil, təşkilatın maliyyə sisteminə də zərbə vurmağa çalışır. Bank filiallarına, valyutadəyişmə məntəqələrinə və gəlir gətirən obyektlərə qarşı həyata keçirilən tədbirlər, Livan hökumətinin maliyyə sisteminə nəzarəti sərtləşdirməsi və İrandan gələn pul axınlarının qarşısının alınması Hizbullahı ciddi maliyyə təzyiqi ilə üz-üzə qoyub.

Sonxeber.az Yedioth Ahronoth-a istinadən xəbər verir ki, İsrail yeni müharibəyə başlayarkən ilk hədəflər arasında raket anbarları və yeraltı komanda mərkəzləri ilə yanaşı bankları da göstərmişdi. İsrail hərbi aviasiyası Hizbullahla əlaqəli və uzun illər təşkilatın faktiki bankı hesab edilən "Al-Qard Al-Hassan" maliyyə qurumunun ondan çox filialını məhv edib. İranın Hizbullaha pul köçürmək üçün istifadə etdiyi bildirilən valyutadəyişmə məntəqələri və təşkilata gəlir gətirdiyi deyilən yanacaqdoldurma məntəqələri də hücumlara məruz qalıb.

Məqsəd Hizbullahın hərbi arsenalını zəiflətməklə kifayətlənməmək, döyüşçülərin maaşlarını ödəməyə, dağıdılmış infrastrukturu bərpa etməyə, müharibədən zərər çəkənlərə kompensasiya verməyə və Livanın şiə əhalisi arasında təşkilatın dayaqlarından birinə çevrilmiş geniş sosial yardım sistemini maliyyələşdirməyə imkan verən pul mənbələrini də sıradan çıxarmaqdır.

İsrail və ABŞ-ın maliyyə şəbəkəsinə qarşı kampaniyasına Livan hökuməti də getdikcə daha çox qoşulur. Əsas hədəflərdən biri İrandan Hizbullaha gedən maliyyə kanallarının bağlanmasıdır.

ABŞ Dövlət Departamentinin müharibədən əvvəlki hesablamalarına görə, İran hər il Hizbullaha təxminən 700 milyon dollar göndərirdi. Bu məbləğ təşkilatın illik təxminən 1 milyard dollarlıq büdcəsinin böyük hissəsini təşkil edirdi. Livanlı, amerikalı və israilli rəsmilərin sözlərinə görə, Tehran son bir ildə Hizbullaha maliyyə yardımını hətta artırıb.

Lakin müharibənin yaratdığı xərclər təşkilatın maliyyə imkanlarına ciddi yük gətirib. Hərbi imkanların bərpası, dağıdılmış ərazilərin yenidən qurulması və yüz minlərlə köçkünə yardım göstərilməsi Hizbullahın büdcəsini tükəndirir.

Döyüşçülərin maaşları ödənilir, kompensasiyalar dayandırılıb

Maliyyə böhranının təsirləri artıq Livanda hiss olunur. Hizbullah rəsmiləri və təşkilatdan yardım alan şəxslərin bildirdiyinə görə, on minlərlə döyüşçünün maaşı əsasən ödənilməyə davam edir. Bununla yanaşı, bəzi sosial xidmətlər azaldılıb və təşkilat mövcud vəsaiti prioritet istiqamətlər üzrə bölüşdürməyə məcbur olub.

Hizbullah uzun illər ərzində Livanda faktiki olaraq "dövlət daxilində dövlət" sistemi yaradıb. Təşkilat tərəfdarlarını ərzaqla təmin edib, onların mənzil və digər ehtiyaclarını qarşılayıb, məktəblər və xəstəxanalar işlədib, rabitə şəbəkəsi qurub. Yanacaqdoldurma məntəqələri və əczaçılıq şirkətləri də təşkilata gəlir gətirən strukturlar arasında olub.

İranın maliyyə dəstəyi ilə Hizbullah Livan ordusundan daha güclü silah arsenalı formalaşdırıb. Bu sosial və iqtisadi sistem 1982-ci ildə yaradılmasından etibarən təşkilatın əsas güc mənbələrindən biri olub və nəticədə Hizbullah İranın Yaxın Şərqdəki proksi şəbəkəsinin əsas dayağına çevrilib.

İndi isə təşkilat getdikcə daha çox vəsaiti İsrailin hücumlarından sonra hərbi imkanlarını bərpa etməyə yönəltməli olur.

Hizbullahın sözçüsü Yusif əl-Zeyn may ayında bildirib ki, təşkilat evləri zədələnmiş və ya tamamilə dağıdılmış tərəfdarlarına vəd etdiyi kompensasiyaları dayandırıb. 2024-cü il müharibəsindən sonra Hizbullah dağıdılmış evlərin hər birinə 12-14 min dollar kompensasiya veriləcəyini açıqlamışdı. Lakin ödənişlər dəfələrlə təxirə salınıb və nəticədə tamamilə dayandırılıb.

Hizbullah rəsmisi bildirib ki, müharibənin miqyası və insanların kütləvi şəkildə köçürülməsi təşkilatın üzərinə böyük maliyyə yükü qoyub. O, vəsaitlərin artıq "prioritetlərə uyğun" idarə edildiyini deyib.

Cənubi Livanda yaşayan taksi sürücüsü Həsən bildirib ki, son müharibələrdə öldürülən Hizbullah döyüşçüsünün həyat yoldaşı olan qızı hələ də şəhid ailələri üçün nəzərdə tutulan ödənişi alır. Lakin təşkilat artıq müəyyən tibbi prosedurların xərclərini qarşılamır. Onun öz evi də dağıdılıb və vəd edilən kompensasiyanı hələ də gözləyir.

Əsədin devrilməsi İranın əsas marşrutunu bağladı

Hizbullahın maliyyə mənbələrinə qarşı kampaniya 2024-cü ilin sonunda daha da sürətlənib.

Bəşər Əsəd rejiminin devrilməsi Hizbullahı İrandan əvvəlkindən daha çox təcrid edib. Suriya uzun illər İranın Livana silah və pul göndərməsi üçün əsas quru marşrutu olub. Bu yolun bağlanmasından sonra Tehran Hizbullahı maliyyələşdirmək üçün alternativ kanallar tapmağa məcbur qalıb.

ABŞ və Livan rəsmilərinin sözlərinə görə, əsas alternativlərdən biri Beyrut beynəlxalq hava limanı olub. Onların iddiasına görə, hava limanı illər ərzində Hizbullahın təsiri altında olub və İran tərəfindən pul və silahların ötürülməsi üçün istifadə edilib.

ABŞ rəsmiləri Livan hökumətinə İranın Hizbullaha dollarla nağd pul göndərdiyi barədə xəbərdarlıq edib. Bəzi hallarda pulların İran diplomatları vasitəsilə daşındığı da bildirilib.

Bundan sonra Livan İrandan həyata keçirilən bütün uçuşları dayandırıb. Hava limanında Hizbullahla əlaqəsi olduğu müəyyənləşdirilən əməkdaşlar vəzifələrindən uzaqlaşdırılıb, təhlükəsizlik qüvvələri isə ABŞ rəsmiləri ilə koordinasiya şəraitində fəaliyyət göstərməyə başlayıb.

Vaşinqton daha sonra diqqətini Livanın Mərkəzi Bankına yönəldib. Livan iqtisadiyyatında nağd puldan geniş istifadə olunur və ABŞ Xəzinədarlığı Hizbullahın bu sistemdən qanunsuz vəsaitlərin yuyulması və İrandan pul köçürülməsi üçün istifadə etdiyini bildirib.

Yeni Mərkəzi Bank rəhbəri Kərim Suayid Hizbullahla əlaqədə şübhəli bilinən yüksək vəzifəli şəxsləri vəzifədən uzaqlaşdırıb. O, hətta izlənildiyindən şübhələndiyi üçün bank tərəfindən verilən kompüterlərdən istifadə etməkdən imtina edib.

Mərkəzi Bank daha sonra ölkənin iri maliyyə xidmətləri şirkətlərinin Hizbullah tərəfindən pul köçürmək üçün istifadə edilib-edilmədiyini araşdırmağa başlayıb. Livan hakimiyyəti pul köçürmələrinə nəzarəti də sərtləşdirib.

Yeni maliyyə marşrutu: BƏƏ, Türkiyə və İraq

İri pulköçürmə şirkətləri üzərində nəzarət gücləndikcə Hizbullah daha az tənzimlənən valyutadəyişmə şəbəkəsinə üz tutub.

İsrailli təhlükəsizlik rəsmisi və təşkilatın maliyyə sistemi barədə məlumatlı başqa bir şəxs bildirib ki, bu şəbəkə hazırda İranın Hizbullaha maliyyə göndərməsinin əsas kanallarından birinə çevrilib.

Pul İran ərazisindən Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Türkiyə və İraq üzərindən "hawala" adlanan qeyri-rəsmi köçürmə sistemi ilə hərəkət edir. Bu sistemdə pulun fiziki olaraq sərhədlərdən keçirilməsinə ehtiyac olmur və müxtəlif vasitəçilər arasında qarşılıqlı hesablaşmalar aparılır.

ABŞ Xəzinədarlığı ötən ilin noyabrında Livanın bir sıra valyutadəyişmə şirkətlərinə qarşı sanksiyalar elan edərkən bildirmişdi ki, İran həmin il Hizbullaha təxminən 1 milyard dollar göndərməyə nail olub və vəsaitin böyük hissəsi məhz "hawala" sistemi vasitəsilə ötürülüb.

ABŞ-ın sanksiya tətbiq etdiyi valyutadəyişmə şirkətlərindən birinin rəhbəri Həsən Müqəlləd beynəlxalq təzyiqlərin pul köçürmələrini çətinləşdirdiyini etiraf etsə də, Hizbullahın uyğunlaşdığını bildirib.

Hizbullah əlavə maliyyə mənbələri də axtarmağa başlayıb. ABŞ Xəzinədarlığı fevral ayında "Al-Qard Al-Hassan"ın yüksək vəzifəli şəxslərinin pul toplamaq məqsədilə qızıl ticarəti ilə məşğul olan şirkətlər şəbəkəsi yaratdığını açıqlayıb.

Araşdırılan maliyyə sənədləri və Hizbullahın nağd pul iqtisadiyyatını izləyən analitiklərin qiymətləndirmələri qızıl satışlarının son bir ildə artdığını göstərib. İsrailli və amerikalı rəsmilərin sözlərinə görə, bunun səbəblərindən biri İsrailin zərbələri nəticəsində Hizbullahın xarici valyuta və qızıl ehtiyatlarının əhəmiyyətli hissəsinin məhv edilməsidir.

Livan hakimiyyəti bank və broker şirkətlərinə "Al-Qard Al-Hassan"la işləməyi də qadağan edib. Bu, təşkilatı formal maliyyə sistemindən daha da uzaqlaşdırıb.

ABŞ administrasiyası hazırda Livan hökumətinə həmin qurumun tamamilə bağlanması üçün təzyiq göstərir. Yüz minlərlə livanlı, o cümlədən Hizbullah tərəfdarları uzun illər "Al-Qard Al-Hassan"dan faizsiz kreditlər, müharibə kompensasiyaları və digər maliyyə xidmətləri üçün istifadə edib.

Bütün bu təzyiqlərə baxmayaraq, Vaşinqton və Qüds hələ Hizbullahın iqtisadi sistemini tamamilə dağıda bildiklərini söyləyə bilmirlər. İran və Hizbullah sanksiyalardan yayınmaq, mövcud marşrutları dəyişmək və pul köçürmək üçün yeni kanallar yaratmaq qabiliyyətini dəfələrlə nümayiş etdirib.

Lakin maliyyə mübarizəsi artıq ayrıca döyüş meydanına çevrilib. Qəzzada və İranda gedən müharibələr daha çox diqqət cəlb etdiyi halda, İsrail və ABŞ İranın regiondakı proksi təşkilatlarını maliyyələşdirmək imkanına zərbə vurmağa çalışır.

Bu mübarizənin mərkəzində onilliklər ərzində Tehranın regional proksi şəbəkəsinin əsas dayağı olmuş Hizbullah dayanır. Təşkilat indi getdikcə daha çətin seçim qarşısında qalır: arsenalını bərpa etmək, yoxsa öz sosial və maliyyə öhdəliklərini yerinə yetirmək.

Telegramda izləyin