Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində yeni mərhələ: qardaşlıqdan strateji müttəfiqliyə

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin dinamik inkişafının növbəti mühüm göstəricisidir. Avqustun 23-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistan Respublikasına dövlət səfərinə başlaması Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin gündəliyində mühüm siyasi hadisə kimi diqqət çəkir. Dövlətimizin başçısı İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Daşkənddə Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev və xanımı Ziroatxon Mirziyoyeva tərəfindən qarşılanıblar. Səfər çərçivəsində yüksək səviyyəli görüşlərin, danışıqların və iki ölkənin münasibətlərinin gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm müzakirələrin keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Bu səfərin əhəmiyyəti yalnız diplomatik protokol və yüksək səviyyəli görüşlərlə məhdudlaşmır. Azərbaycan və Özbəkistan arasında son illərdə formalaşan münasibətlər artıq ən yüksək müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib. Prezident İlham Əliyevin 21 avqust tarixində Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibəsində də qeyd etdiyi kimi, iki ölkəni ortaq tarix, mədəniyyət, dil, mənəvi dəyərlər və xalqlar arasında əsrlər boyu formalaşmış qarşılıqlı rəğbət birləşdirir.

Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasında münasibətlərin kökləri qədim tarixə gedib çıxır. Eyni sivilizasiya və mədəniyyət məkanının parçası olan bu iki xalqın ədəbiyyat, incəsənət, musiqi, elm və mənəviyyat sahələrində ortaq dəyərləri mövcuddur.

Bu tarixi yaxınlıq müasir dövrdə dövlətlərarası münasibətlərin möhkəm təməlinə çevrilib. Müstəqil Azərbaycan və Özbəkistan arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasından sonra əlaqələr müxtəlif istiqamətlər üzrə inkişaf edib, son illərdə isə bu proses xüsusilə sürətlənib.

Bu gün Bakı ilə Daşkənd arasında münasibətlər qarşılıqlı hörmət, etimad, siyasi həmrəylik və ortaq maraqlar üzərində qurulur. Dövlət başçıları İlham Əliyev və Şavkat Mirziyoyev arasında formalaşmış səmimi dostluq münasibətləri də bu əlaqələrin inkişafına mühüm impuls verir. Prezident İlham Əliyev son beş ildə ən yüksək səviyyədə 15 qarşılıqlı səfərin həyata keçirildiyini vurğulayıb ki, bu da siyasi dialoqun yüksək intensivliyini göstərir.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişafında son illərdə imzalanmış mühüm sənədlər xüsusi yer tutur. 2024-cü ilin avqustunda Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri və 2025-ci ilin iyulunda Prezident Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycana dövlət səfəri zamanı imzalanan sənədlər ikitərəfli əlaqələrin hüquqi və siyasi bazasını daha da möhkəmləndirib.

Xüsusilə "Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə" və "Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə" iki ölkənin münasibətlərində yeni mərhələnin əsasını qoyub. Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, həmin sənədlər Azərbaycan və Özbəkistan arasında təbii müttəfiqliyi rəsmi şəkildə möhkəmləndirib və əməkdaşlığın gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar açıb.

Bu baxımdan 23 avqust səfəri artıq formalaşmış müttəfiqlik münasibətlərinin daha da dərinləşdirilməsi və əldə olunan razılaşmaların yeni praktiki layihələrlə zənginləşdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan və Özbəkistanın xarici siyasət məsələlərində bir çox istiqamətlər üzrə mövqelərinin yaxınlığı müşahidə olunur. Hər iki ölkə beynəlxalq hüququn prinsiplərinə, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət məsələsinə xüsusi önəm verir.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası prosesində Özbəkistanın göstərdiyi siyasi dəstək Bakı tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Eyni zamanda Azərbaycan da Özbəkistanın inkişafına, regional təşəbbüslərinə və beynəlxalq platformalardakı fəallığına hörmətlə yanaşır.

İki dövlət BMT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı və digər beynəlxalq platformalarda əməkdaşlıq edir. Bu əməkdaşlıq təkcə ikitərəfli münasibətlərin deyil, daha geniş regional həmrəyliyin gücləndirilməsinə xidmət edir.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin mühüm istiqamətlərindən biri iqtisadi-ticari əməkdaşlıqdır. İki ölkənin iqtisadi potensialı və coğrafi mövqeyi qarşılıqlı ticarətin, investisiya əlaqələrinin və sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi üçün geniş imkanlar yaradır.

Azərbaycan Cənubi Qafqazın mühüm nəqliyyat və logistika mərkəzlərindən biridir. Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın mühüm iqtisadi və nəqliyyat qovşaqlarından biri kimi çıxış edir. Bu iki imkanın birləşdirilməsi Şərq-Qərb və Mərkəzi Asiya-Cənubi Qafqaz bağlantılarının inkişafına əlavə stimul verə bilər.

İqtisadi əlaqələrin gələcək mərhələsində qarşılıqlı investisiyaların artırılması, yeni birgə müəssisələrin yaradılması, sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi, kənd təsərrüfatı, tekstil, nəqliyyat, logistika, energetika və digər sahələrdə layihələrin reallaşdırılması mühüm istiqamətlərdən ola bilər.

Azərbaycan və Özbəkistanın əməkdaşlığında nəqliyyat-kommunikasiya sahəsi xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın Xəzər dənizi üzərindən Mərkəzi Asiyaya, oradan isə Avropaya çıxış imkanları ilə Özbəkistanın Mərkəzi Asiyanın daxilindəki mövqeyi bir-birini tamamlayır.

Orta Dəhlizin inkişafı bu baxımdan mühüm perspektivlər açır. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və digər nəqliyyat infrastrukturu Azərbaycanın regionlararası bağlantılardakı rolunu gücləndirir.
Özbəkistanın bu marşrutlara marağının artması Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Azərbaycan arasında iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə və Avropa bazarlarına çıxış imkanlarının şaxələndirilməsinə xidmət edə bilər.

Beləliklə, Bakı və Daşkənd arasında nəqliyyat əməkdaşlığı iki ölkənin iqtisadi maraqlarından daha geniş məna daşıyır. Bu əməkdaşlıq Avrasiya məkanında yeni logistika imkanlarının formalaşmasına töhfə verir.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin ən təsirli nümunələrindən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasında Özbəkistanın göstərdiyi qardaş dəstəyidir.

Özbəkistan Azərbaycanın Qarabağın yenidən qurulmasına yardım göstərmək təşəbbüsünü irəli sürən ilk ölkələrdən biri olub. Prezident İlham Əliyev də bu dəstəyi xüsusi qiymətləndirərək Özbəkistanın Füzulidə həyata keçirdiyi layihələri iki xalq arasında həmrəyliyin və qardaşlığın nümunəsi kimi qeyd edib.
Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəbin inşa edilməsi təkcə təhsil infrastrukturu layihəsi deyil. Bu, Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasında dostluğun gələcək nəsillərə ötürülməsinin rəmzi kimi də böyük mənəvi məna daşıyır.
Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda aparılan Böyük Qayıdış prosesi çərçivəsində Azərbaycan müxtəlif dost və qardaş dövlətlərlə əməkdaşlığı inkişaf etdirir. Özbəkistanın bu prosesdə iştirakı Azərbaycan xalqı tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin ən möhkəm sütunlarından biri humanitar əlaqələrdir. Mədəniyyət, təhsil, elm, incəsənət və ədəbiyyat sahələrində qarşılıqlı əməkdaşlıq iki xalqın bir-birini daha yaxından tanımasına imkan yaradır.
Mədəniyyət günlərinin keçirilməsi, yaradıcı kollektivlərin qarşılıqlı səfərləri, təhsil müəssisələri arasında əlaqələrin qurulması və müxtəlif elmi layihələrin həyata keçirilməsi bu münasibətləri daha da zənginləşdirir.

Azərbaycan və Özbəkistanın zəngin tarixi-mədəni irsi həm də türk dünyasının ortaq mədəni xəzinəsinin mühüm hissəsidir. Bu baxımdan iki ölkə arasında humanitar əlaqələrin inkişafı yalnız ikitərəfli münasibətlər üçün deyil, ümumilikdə türk xalqları arasında mədəni inteqrasiyanın gücləndirilməsi üçün əhəmiyyətlidir.

Azərbaycan və Özbəkistan Türk Dövlətləri Təşkilatının fəal üzvləridir. Bakı və Daşkəndin türk dünyasının birlik və həmrəyliyinin gücləndirilməsi istiqamətində mövqeləri üst-üstə düşür.Azərbaycanın Şərq ilə Qərb arasında mühüm bağlantı nöqtəsi olması, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyanın mərkəzində yerləşməsi türk dövlətləri arasında iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı üçün böyük imkanlar yaradır.

Bu baxımdan Azərbaycan-Özbəkistan müttəfiqliyi türk dünyasının geosiyasi və iqtisadi çəkisinin artmasına da xidmət edən mühüm amildir. İki ölkənin birgə təşəbbüsləri nəqliyyat, enerji, ticarət, rəqəmsal transformasiya, təhsil və mədəniyyət sahələrində daha geniş əməkdaşlıq platformalarının yaranmasına zəmin yarada bilər.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin əsas xüsusiyyəti əldə olunan nəticələrin davamlı xarakter daşımasıdır. Son illərdə qarşılıqlı səfərlərin intensivləşməsi, yeni sənədlərin imzalanması, birgə layihələrin həyata keçirilməsi və beynəlxalq təşkilatlarda qarşılıqlı dəstək göstərilməsi münasibətlərin strateji xarakterini təsdiqləyir.
Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə müsahibəsində bildirdiyi kimi, iki ölkə arasında münasibətlərin yüksək səviyyəyə çatmasında Prezident Şavkat Mirziyoyevlə şəxsi dostluq, qarşılıqlı hörmət və etimad da mühüm rol oynayır.Bu qarşılıqlı etimad dövlətlərarası münasibətlərin uzunmüddətli perspektivdə daha da möhkəmlənməsi üçün mühüm siyasi kapitaldır.

Prezident İlham Əliyevin avqustun 23-də Özbəkistana dövlət səfəri Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin gələcək inkişafı baxımından mühüm mərhələlərdən biridir. Səfər çərçivəsində aparılacaq müzakirələr və əldə olunacaq razılaşmalar iki ölkə arasında siyasi, iqtisadi və humanitar əməkdaşlığın yeni istiqamətlərini müəyyənləşdirə bilər.
Hazırda Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin qarşısında geniş perspektivlər dayanır. Ticarət və investisiya əlaqələrinin artırılması, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişaf etdirilməsi, sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi, enerji sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, təhsil və mədəniyyət əlaqələrinin daha da gücləndirilməsi bu perspektivlərin əsas istiqamətlərindəndir.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri bu gün iki müstəqil dövlətin uğurlu əməkdaşlıq modelindən daha böyük məna daşıyır. Bu münasibətlər ortaq tarixə, mədəniyyətə, mənəvi dəyərlərə, qarşılıqlı hörmətə və möhkəm siyasi iradəyə əsaslanan qardaşlıq münasibətlərinin müasir dövlətlərarası müttəfiqliyə çevrilməsinin nümunəsidir.
Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri də bu möhkəm əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsinə xidmət edən mühüm siyasi hadisədir. Daşkənddə keçirilən görüşlər Azərbaycan və Özbəkistan arasında mövcud olan yüksək səviyyəli siyasi dialoqun davamı olmaqla yanaşı, gələcək əməkdaşlığın yeni istiqamətlərini müəyyənləşdirmək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bu gün Azərbaycan və Özbəkistanın dostluğu artıq yalnız iki dövlətin münasibətləri deyil. Bu dostluq türk dünyasının həmrəyliyinin, regional əməkdaşlığın və qarşılıqlı etimadın mühüm nümunəsinə çevrilib. Qarşıdakı illərdə Bakı-Daşkənd əlaqələrinin daha da genişlənməsi, yeni iqtisadi və humanitar layihələrin reallaşması, iki xalqın rifahına və türk dünyasının daha sıx inteqrasiyasına xidmət edən yeni təşəbbüslərin meydana çıxması gözlənilir.
Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin əsasında tarixdən gələn qardaşlıq, bu günün siyasi iradəsi və gələcəyə hesablanmış strateji baxış dayanır. Məhz bu amillər Bakı ilə Daşkənd arasında müttəfiqliyin daha da möhkəmlənəcəyinə və iki qardaş dövlətin regional və beynəlxalq müstəvidə birgə rolunun artacağına möhkəm əsas yaradır.

Cavanşir Paşazadə
Azərbaycan-Özbəkistan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun üzvü, deputat

Telegramda izləyin