Azərbaycan-Özbəkistan yeni tarixi mərhələ: DOSTLUQDAN ƏBƏDİ TƏRƏFDAŞLIĞA

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri iki qardaş ölkə arasında siyasi, iqtisadi, humanitar və strateji əməkdaşlığın yeni mərhələsinin əsasını qoydu.Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin avqustun 23-də Özbəkistan Respublikasına dövlət səfəri iki qardaş ölkənin münasibətlərində mühüm tarixi hadisələrlə yadda qaldı. Daşkənddə keçirilən görüşlər, Azərbaycan və Özbəkistan prezidentlərinin birgə iştirakı ilə reallaşan tədbirlər, mühüm dövlətlərarası sənədlərin imzalanması və Prezident Şavkat Mirziyoyevin "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilməsi Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin strateji xarakterini bir daha nümayiş etdirdi.

Bu səfəri yalnız növbəti yüksək səviyyəli siyasi təmas kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. 23 avqust hadisələri Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin məzmun baxımından yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərdi. Əlaqələr artıq ənənəvi dostluq və qardaşlıq çərçivəsindən çıxaraq uzunmüddətli, institusional və çoxşaxəli tərəfdaşlıq modelinə çevrilir.

"Heydər Əliyev" ordeni - qardaş münasibətlərə verilən yüksək qiymət

Səfərin ən mühüm siyasi hadisələrindən biri Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif olunması oldu.Azərbaycan Prezidentinin 23 avqust tarixli Sərəncamında Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında dostluq, qardaşlıq və müttəfiqlik əlaqələrinin inkişafında xüsusi xidmətləri qeyd edilir.
Bu təltif böyük siyasi və mənəvi məna daşıyır. "Heydər Əliyev" ordeni Azərbaycanın ən yüksək dövlət təltiflərindən biri olmaqla, Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişafında müstəsna xidmətləri və ölkənin beynəlxalq nüfuzunun möhkəmləndirilməsinə töhfələri yüksək qiymətləndirmək məqsədi daşıyır.

Şavkat Mirziyoyevin bu ordenlə təltif edilməsi iki ölkə rəhbərliyi arasında formalaşmış yüksək etimadın və səmimi münasibətlərin göstəricisi kimi də qiymətləndirilə bilər.

Əbədi dostluğun hüquqi təməli

23 avqust tarixində imzalanan ən mühüm sənədlərdən biri "Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında əbədi dostluq haqqında Müqavilə" oldu. Sənəd Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev tərəfindən imzalandı.Bu sənəd iki ölkə arasındakı münasibətlərin siyasi-hüquqi əsaslarını daha da möhkəmləndirən mühüm addımdır. Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətlərində "dostluq", "qardaşlıq" və "müttəfiqlik" anlayışlarının ardıcıl şəkildə dövlətlərarası sənədlərdə öz əksini tapması qarşılıqlı etimadın yüksək səviyyəsini göstərir.
Əbədi dostluq haqqında müqavilə gələcəkdə siyasi dialoqun, iqtisadi əməkdaşlığın, humanitar əlaqələrin və qarşılıqlı dəstəyin daha da genişlənməsi üçün möhkəm hüquqi baza yaradır.

Ali Dövlətlərarası Şuranın fəaliyyəti yeni mərhələdə

Səfər çərçivəsində Azərbaycan və Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şurasının üçüncü iclasının keçirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ali Dövlətlərarası Şura iki ölkə arasında strateji məsələlərin dövlət başçıları səviyyəsində müzakirə edilməsi və əldə olunan razılaşmaların icrasına siyasi nəzarətin gücləndirilməsi baxımından mühüm mexanizmdir.
Belə formatın ardıcıl şəkildə fəaliyyət göstərməsi Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin təsadüfi və epizodik deyil, sistemli və uzunmüddətli xarakter daşıdığını göstərir.

İqtisadi münasibətlərdə yeni hədəf - 1 milyard dollar

Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi əməkdaşlıq son illərdə xüsusi dinamizm qazanıb. 23 avqustda imzalanan sənədlər sırasında iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin 2030-cu ilədək 1 milyard ABŞ dollarına çatdırılması üzrə Proqramın mübadiləsi mühüm yer tutur. Bununla yanaşı, investisiyalar və ticarət sahəsində layihələrin həyata keçirilməsi üzrə Praktiki Fəaliyyət Planı - Yol Xəritəsi də mübadilə olunub.
Bu sənədlər iqtisadi əlaqələrin daha konkret hədəflər üzərində qurulduğunu göstərir. Söhbət yalnız ticarət dövriyyəsinin artırılmasından getmir. Qarşılıqlı investisiyaların genişləndirilməsi, birgə müəssisələrin yaradılması, sənaye kooperasiyasının gücləndirilməsi və yeni layihələrin həyata keçirilməsi əsas istiqamətlər sırasındadır.

Azərbaycanın Özbəkistanda artan iqtisadi iştirakı

Səfər çərçivəsində Azərbaycanın Özbəkistanda həyata keçirdiyi bir sıra layihələrin açılış və təməlqoyma mərasimlərinin keçirilməsi iqtisadi əməkdaşlığın real nəticələrini nümayiş etdirdi.
Daşkənddə "Davr Bank" layihəsinin, gips zavodunun və STEAM məktəblərinin açılışı olub. Eyni zamanda SOCAR-ın beş yeni yanacaqdoldurma məntəqəsinin, "Sea Breeze Uzbekistan", "Baku City", gümüş tərkibli filizin emalı layihəsinin və meyvə bağlarının təməli qoyulub.

Bu layihələr Azərbaycan şirkətlərinin Özbəkistan iqtisadiyyatında iştirakının genişləndiyini və əməkdaşlığın müxtəlif sahələri əhatə etdiyini göstərir.Belə layihələrin coğrafiyasının genişlənməsi həm Azərbaycan biznesinin xarici bazarlara çıxış imkanlarını artırır, həm də iki ölkənin iqtisadiyyatlarının bir-birini tamamlayan imkanlarından daha səmərəli istifadə etməyə şərait yaradır.

Ticarət, investisiya və sənaye əməkdaşlığı

Azərbaycan və Özbəkistan iqtisadiyyatlarının qarşılıqlı əməkdaşlıq üçün böyük potensialı mövcuddur. Sənaye, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, logistika, energetika, tikinti, maşınqayırma, turizm və digər sahələrdə birgə layihələrin genişləndirilməsi üçün ciddi imkanlar var. 23 avqustda imzalanan sənədlər arasında gömrük, turizm, mədəniyyət, pensiya təminatı, xarici siyasət, sosial innovasiyalar və digər sahələri əhatə edən sənədlərin olması münasibətlərin nə qədər geniş spektrə malik olduğunu göstərir. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycan-Özbəkistan əməkdaşlığının gələcək gündəliyi yalnız siyasi və iqtisadi məsələlərlə məhdudlaşmayacaq.

Humanitar və mədəni əlaqələr - qardaşlığın mənəvi dayağı

Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasında münasibətlərin möhkəm təməlində ortaq tarixi, milli-mədəni və mənəvi bağlar dayanır.Mədəniyyət sahəsində əməkdaşlıq haqqında sazişin imzalanması bu əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsinə xidmət edəcək. Təhsil sahəsində layihələr, xüsusilə Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılışı iki ölkə arasında elm və təhsil əlaqələrinin yeni mərhələyə keçdiyini göstərən mühüm hadisələrdən biridir.

Nizami Gəncəvi kimi Azərbaycan ədəbiyyatının böyük nümayəndəsinin adının Özbəkistanda təhsil müəssisəsinə verilməsi iki xalqın ortaq mənəvi dəyərlərinin mühüm simvoludur.

Şəhərlər arasında qardaşlaşma münasibətləri

Səfər zamanı Xankəndi-Ürgənc, Naxçıvan-Ürgənc və Laçın-Buxara şəhərləri arasında qardaşlaşma münasibətlərinin qurulmasına dair protokolların mübadiləsi də mühüm hadisə oldu.
Bu addım dövlətlərarası münasibətlərin cəmiyyətlər və şəhərlər səviyyəsində də dərinləşməsinə imkan verəcək. Şəhərlər arasında birbaşa əlaqələrin qurulması mədəniyyət, turizm, təhsil, gənclər və sosial layihələr üzrə yeni əməkdaşlıq imkanları yarada bilər.

Qarabağ və Özbəkistanın qardaşlıq dəstəyi

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin mühüm istiqamətlərindən biri də Özbəkistanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasında iştirakıdır.
Özbəkistan Füzulidə məktəb layihəsinin həyata keçirilməsi və Xankəndidə tikiş fabrikinin yaradılması ilə Azərbaycanın Böyük Qayıdış prosesinə real töhfə verib. Xankəndidəki birgə tikiş fabrikinin investisiya dəyərinin 11 milyon manat olduğu, müəssisədə ümumilikdə 800 iş yerinin yaradılmasının nəzərdə tutulduğu açıqlanıb.
Bu layihələr iki dövlət arasında münasibətlərin yalnız siyasi bəyanatlardan ibarət olmadığını, konkret sosial-iqtisadi nəticələr doğurduğunu nümayiş etdirir.

Azərbaycan parkı - dostluğun simvolu

23 avqustda Yeni Daşkənd şəhərində "Azərbaycan" parkının təməlinin qoyulması da səfərin rəmzi hadisələrindən biri oldu. Bu təşəbbüs Azərbaycanın və Özbəkistanın dostluq münasibətlərinin şəhər məkanında əbədiləşdirilməsi baxımından xüsusi məna daşıyır.
Belə məkanlar yalnız memarlıq və şəhərsalma elementi deyil, həm də xalqlar arasında qarşılıqlı hörmətin, tarixi və mədəni yaxınlığın simvoludur.

Nəqliyyat və regional əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar

Azərbaycan və Özbəkistan Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqazı birləşdirən mühüm coğrafi mövqeyə malikdir. Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu və Özbəkistanın Mərkəzi Asiyadakı mövqeyi iki ölkə arasında logistika və tranzit əməkdaşlığının inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır.Orta Dəhliz və digər nəqliyyat marşrutları çərçivəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycan və Özbəkistanın regional iqtisadi proseslərdə rolunu daha da artırmaq potensialına malikdir.

Əlaqələrin gələcəyi

Avqust 23-də Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin tarixində xüsusi yer tutacaq. Çünki həmin gün siyasi dialoqun yüksək səviyyəsi, "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif, əbədi dostluq haqqında müqavilənin imzalanması, ticarət və investisiya üzrə yeni hədəflərin müəyyənləşdirilməsi, humanitar sənədlərin mübadiləsi və çoxsaylı layihələrin təqdimatı bir araya gəldi.

Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər strateji xarakter daşımaqla yanaşı, konkret layihələr, hüquqi mexanizmlər və uzunmüddətli məqsədlərlə zənginləşir.
İki ölkənin dövlət başçıları arasında möhkəm siyasi iradə, qarşılıqlı etimad və xalqlar arasında mövcud olan tarixi-mədəni yaxınlıq gələcək əməkdaşlığın əsas dayaqlarıdır.

Bu gün Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri artıq yalnız iki dövlətin ikitərəfli əlaqələri deyil. Bu münasibətlər Türk dünyasında həmrəyliyin, qarşılıqlı dəstəyin və ortaq inkişaf modelinin mühüm nümunələrindən birinə çevrilməkdədir.
23 avqust səfərinin əsas nəticəsi də məhz budur: Azərbaycan və Özbəkistan dostluq və qardaşlıq münasibətlərini daha yüksək səviyyəyə qaldıraraq, gələcəyə hesablanmış möhkəm və çoxşaxəli tərəfdaşlıq modeli formalaşdırırlar.

Əli Məsimli
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin