Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində yeni tarixi mərhələ: əbədi dostluqdan strateji müttəfiqliyə doğru

23 avqust 2026-cı il dövlət səfərinin siyasi, diplomatik, iqtisadi və geosiyasi əhəmiyyəti

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 23 avqust 2026-cı ildə Özbəkistan Respublikasına dövlət səfəri iki qardaş ölkənin münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Səfər çərçivəsində əldə olunan razılaşmalar, qarşılıqlı dövlət təltifləri, yüksək səviyyəli siyasi görüşlər, Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin imzalanması, iqtisadi və humanitar layihələrin həyata keçirilməsi Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin artıq sadəcə ikitərəfli əməkdaşlıq deyil, uzunmüddətli strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik modelinə çevrildiyini göstərir.
Bu səfərin diqqətçəkən məqamlarından biri də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistanın ən yüksək dövlət mükafatlarından biri olan "Oliy Darajali Dustlik" ordeni ilə, Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin isə Azərbaycanın ən yüksək dövlət təltifi olan "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilməsidir. Özbəkistanın rəsmi məlumatında qarşılıqlı təltiflər iki ölkə arasında dostluq, strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik əlaqələrinin möhkəmləndirilməsində dövlət başçılarının rolunun yüksək qiymətləndirilməsi kimi təqdim olunur.

Dövlət səfərinin mahiyyəti: diplomatik protokoldan daha artıq

Dövlət səfərləri beynəlxalq münasibətlərdə ən yüksək siyasi əhəmiyyət daşıyan diplomatik formatlardan biridir. Lakin 23 avqust səfərini yalnız protokol xarakterli tədbirlər toplusu kimi qiymətləndirmək doğru olmazdı.
Səfərin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, burada siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, humanitar münasibətlər və regional geosiyasət vahid gündəlikdə birləşdi.

Azərbaycan və Özbəkistan son illərdə münasibətlərini ardıcıl şəkildə yüksəldərək strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə çatdırıblar. İndi isə münasibətlərin daha yüksək siyasi-hüquqi çərçivəyə keçirilməsi üçün mühüm addımlar atılır.
Bu baxımdan 23 avqust hadisələri bir günün diplomatik gündəliyi deyil, uzun illər ərzində formalaşmış qarşılıqlı etimadın nəticəsi kimi dəyərləndirilməlidir.

Əbədi dostluq haqqında Müqavilə - yeni mərhələnin siyasi sənədi

Səfərin ən mühüm nəticələrindən biri Azərbaycan və Özbəkistan arasında Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin imzalanmasıdır. Bu sənəd iki dövlətin münasibətlərinin gələcək istiqamətini müəyyənləşdirən mühüm siyasi-hüquqi baza formalaşdırır. "Əbədi dostluq" anlayışının dövlətlərarası sənəddə təsbit olunması Azərbaycan və Özbəkistanın bir-birinə münasibətinin yalnız cari siyasi və iqtisadi maraqlardan ibarət olmadığını göstərir.
Burada daha dərin məna var: iki dövlət münasibətlərinin gələcək nəsillər üçün də davamlı olmasını siyasi iradə səviyyəsində təsdiqləyir.

Bu, xüsusilə mühüm məqamdır. Çünki beynəlxalq münasibətlər sistemində siyasi vəziyyət dəyişə, iqtisadi prioritetlər yenilənə, müxtəlif regional proseslər meydana çıxa bilər. Lakin uzunmüddətli dostluq müqaviləsi dövlətlər arasında münasibətlərin fundamental əsaslarının qorunmasına xidmət edir.
Beləliklə, Əbədi dostluq haqqında Müqavilə Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin yeni mərhələsinin siyasi simvoluna çevrilir.

Şavkat Mirziyoyevin "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif olunmasının mənası

23 avqustda Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilməsi xüsusi siyasi və mənəvi məna daşıyır.Azərbaycanın ən yüksək dövlət təltiflərindən birinin Özbəkistan Prezidentinə təqdim olunması iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafına verilən yüksək qiymətin ifadəsidir. Özbəkistan Prezidentinin özü də ordeni Azərbaycan ilə münasibətlərin inkişafında birgə səylərin yüksək qiymətləndirilməsi kimi dəyərləndirib.
Burada Heydər Əliyev amili də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Heydər Əliyevin dövlətçilik irsi yalnız Azərbaycanın daxili inkişafı ilə məhdudlaşmır. Onun xarici siyasət konsepsiyasında türk dünyası ilə münasibətlərin möhkəmləndirilməsi mühüm istiqamətlərdən biri idi. Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasında tarixi, mədəni və mənəvi bağların möhkəmləndirilməsi də bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən olmuşdur.

Şavkat Mirziyoyevin bu ordenlə təltif edilməsi, beləliklə, həm müasir Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin səviyyəsinə, həm də Heydər Əliyevin tarixi irsinə ehtiramın ifadəsi kimi qəbul edilə bilər.

İlham Əliyevin Özbəkistanın ali dövlət təltifi ilə mükafatlandırılması

Eyni gündə Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın ən yüksək dövlət mükafatlarından biri olan "Oliy Darajali Dustlik" ordeni ilə təltif olunması da qarşılıqlı siyasi etimadın göstəricisidir.Özbəkistan tərəfi bu mükafatı Prezident İlham Əliyevin iki ölkə arasında dostluq, strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik əlaqələrinin inkişafına verdiyi şəxsi töhfə ilə əlaqələndirib. Beləliklə, qarşılıqlı təltiflər təsadüfi protokol mərasimi deyil. Onlar iki dövlət başçısının münasibətlərin inkişafındakı siyasi rolunun qarşılıqlı şəkildə tanınmasının simvoludur.
Bu hadisə həm də Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətlərə dövlətçilik və milli maraqlar prizmasından yanaşdığını göstərir.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin tarixi və mənəvi təməli

İki ölkə arasındakı münasibətləri yalnız son illərin siyasi prosesləri ilə izah etmək mümkün deyil.
Azərbaycan və Özbəkistan xalqları ortaq türk tarixi, mədəniyyət, ədəbiyyat, dil və mənəvi dəyərlərlə bir-birinə bağlıdır. Nizami Gəncəvi, Əlişir Nəvai, Mirzə Uluqbəy kimi böyük şəxsiyyətlərin irsi iki xalqın mədəni yaddaşında xüsusi yer tutur.
Bu baxımdan dövlətlərarası münasibətlərin siyasi səviyyədə inkişafı cəmiyyətlərarası əlaqələrin mövcud potensialı ilə dəstəklənir.

23 avqustda Yeni Daşkənddə "Azərbaycan" parkının təməlinin qoyulması məhz bu mənəvi yaxınlığın simvolik ifadələrindən biridir. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi saytında həmin tədbirin səfər çərçivəsində baş tutduğu bildirilir.
Bakıda "Özbəkistan" parkının yaradılması ilə yanaşı, Daşkənddə "Azərbaycan" parkının salınması iki paytaxtın ictimai-mədəni məkanında qarşılıqlı dostluğun simvollarının formalaşması deməkdir.

Qarabağ məsələsində Özbəkistanın mövqeyi

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin mühüm istiqamətlərindən biri Qarabağın bərpası və Böyük Qayıdış prosesidir.Özbəkistanın Qarabağda müxtəlif layihələrə verdiyi dəstək iki ölkə arasında münasibətlərin praktiki xarakterini göstərir.Bu əməkdaşlıq xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki Qarabağda görülən işlər yalnız infrastrukturun yenilənməsi deyil, uzunmüddətli regional inkişaf strategiyasının tərkib hissəsidir.Özbəkistanın bu prosesdə iştirakı Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə hörmətin, həmçinin iki dövlət arasında siyasi həmrəyliyin göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.Bu münasibətlərin bundan sonra da Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda investisiya, turizm, təhsil, kənd təsərrüfatı və sənaye layihələri vasitəsilə genişlənməsi üçün imkanlar mövcuddur.

İqtisadi əməkdaşlıq yeni mərhələyə keçir

Siyasi münasibətlərin davamlı olması üçün iqtisadi bazanın möhkəm olması vacibdir.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi əməkdaşlığın son illərdə genişlənməsi də bunu göstərir. Əməkdaşlıq yalnız dövlət müəssisələri və hökumətlərarası sazişlərlə məhdudlaşmır; biznes dairələri, investisiya strukturları və özəl şirkətlər də prosesə cəlb olunur.

Səfər çərçivəsində müxtəlif sahələr üzrə layihələrin təqdim edilməsi və açılış mərasimlərinin keçirilməsi münasibətlərin real iqtisadi məzmun qazandığını göstərir.
Bu istiqamətdə kənd təsərrüfatı, sənaye, tikinti, turizm, maliyyə, logistika və xidmət sektorları xüsusi potensiala malikdir.

Azərbaycan üçün Özbəkistan Mərkəzi Asiyanın böyük bazarlarından birinə çıxış imkanları baxımından əhəmiyyətlidir. Özbəkistan üçün isə Azərbaycan Avropa bazarlarına və Qərb istiqamətində nəqliyyat marşrutlarına çıxış baxımından mühüm tərəfdaşdır.

Nəqliyyat və logistika: Azərbaycanla Mərkəzi Asiyanı birləşdirən xətt

Azərbaycan-Özbəkistan əməkdaşlığının strateji istiqamətlərindən biri nəqliyyat-logistika sahəsidir.
Azərbaycanın Xəzər dənizi üzərindən Mərkəzi Asiya ilə, Özbəkistanın isə regionun digər ölkələri ilə əlaqələri iki dövlətin tranzit potensialını bir-birini tamamlayan resursa çevirir.

Orta Dəhlizin inkişafı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Şərqlə Qərb arasında nəqliyyat bağlantısının mühüm həlqələrindən biri kimi çıxış edir. Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın böyük iqtisadi potensialına malik dövlətlərindən biridir.

İki ölkənin nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığının genişlənməsi:
yükdaşımaların artmasına;
tranzit imkanlarının genişlənməsinə;
ticarət marşrutlarının şaxələndirilməsinə;
yeni investisiya layihələrinin yaranmasına;
Azərbaycan və Mərkəzi Asiya arasında iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsinə
şərait yarada bilər.

Bu baxımdan Bakı-Daşkənd münasibətləri yalnız ikitərəfli deyil, daha geniş regional nəqliyyat strategiyasının mühüm hissəsidir.

Enerji əməkdaşlığının perspektivləri

Azərbaycanın enerji sektorundakı imkanları ilə Özbəkistanın artan enerji tələbatı və iqtisadi potensialı arasında əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar mövcuddur.Ənənəvi enerji sahəsi ilə yanaşı, bərpaolunan enerji, elektrik enerjisinin ötürülməsi və yaşıl enerji layihələri gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən birinə çevrilə bilər.
Bu, xüsusilə Azərbaycanın yaşıl enerji potensialının inkişaf etdirilməsi və Mərkəzi Asiya ilə enerji bağlantılarının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Gələcəkdə Azərbaycan və Özbəkistan arasında enerji əməkdaşlığının yalnız ikitərəfli layihələrlə deyil, regional enerji bazarlarının inteqrasiyası kontekstində də inkişaf etdirilməsi mümkündür.

Humanitar əməkdaşlıq - strateji tərəfdaşlığın mənəvi dayağı

Azərbaycan və Özbəkistan arasında əlaqələrin güclü tərəflərindən biri humanitar əməkdaşlıqdır.
23 avqustda Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılış mərasimində Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyevin iştirakı təhsil və mədəniyyət sahəsində əlaqələrin genişləndiyini nümayiş etdirdi.
Təhsil sahəsində əməkdaşlıq uzunmüddətli perspektiv baxımından xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki dövlətlərarası münasibətlərin davamlılığını yalnız siyasi qərarlar deyil, həm də yeni nəsillər arasında formalaşan qarşılıqlı münasibətlər müəyyən edir.

Universitetlərarası əməkdaşlıq, tələbə və müəllim mübadiləsi, ortaq elmi layihələr, Azərbaycan və özbək ədəbiyyatının təbliği və mədəni tədbirlərin keçirilməsi iki xalq arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.

Bakı və Daşkənd - türk dünyasının iki mühüm siyasi mərkəzi

Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətlərini türk dünyasının inkişaf edən əməkdaşlıq sistemi kontekstində də qiymətləndirmək lazımdır.Azərbaycan Qafqaz ilə Mərkəzi Asiya arasında mühüm coğrafi və siyasi bağlantı rolunu oynayır. Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın əhali, iqtisadiyyat və geosiyasi potensial baxımından aparıcı dövlətlərindən biridir.Bu iki ölkənin yaxınlaşması türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi və humanitar əlaqələrin güclənməsinə əlavə impuls verir.

Burada əsas məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri digər dövlətlərə qarşı yönəlmiş bloklaşma deyil. Əksinə, qarşılıqlı faydaya, suverenliyə hörmətə və regional əməkdaşlığa əsaslanan tərəfdaşlıq modelidir.

Regional geosiyasi əhəmiyyət

23 avqust səfərinin geosiyasi əhəmiyyəti ikitərəfli münasibətlər çərçivəsindən daha genişdir.
Azərbaycanın Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında bağlantılarda rolunun artması, Özbəkistanın isə regional iqtisadi potensialı iki ölkəni daha geniş Avrasiya əməkdaşlıq sistemində bir-birinə yaxınlaşdırır.
Dəyişən dünya nizamında dövlətlər üçün əsas məsələlərdən biri iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin şaxələndirilməsidir. Bu baxımdan Bakı və Daşkəndin əməkdaşlığı yeni imkanlar yaradır.

Azərbaycanın Xəzər dənizindəki mövqeyi, nəqliyyat infrastrukturu və enerji imkanları Özbəkistanın Mərkəzi Asiyadakı mövqeyi ilə birləşdikdə regional iqtisadi əməkdaşlıq üçün əhəmiyyətli sinerji yarana bilər.

Liderlər arasında siyasi etimad amili

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin sürətli inkişafında dövlət başçıları İlham Əliyev və Şavkat Mirziyoyev arasında formalaşmış siyasi etimadın xüsusi rolu var.Bu etimad yalnız görüşlərin sayında deyil, qəbul edilən qərarların miqyasında özünü göstərir.

Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin imzalanması və qarşılıqlı ən yüksək dövlət təltiflərinin təqdim edilməsi liderlər arasında siyasi dialoqun münasibətlərin institusional inkişafına çevrildiyini göstərir.
Başqa sözlə, şəxsi diplomatik münasibətlər dövlətlərarası strateji mexanizmlərlə tamamlanır.
Bu isə tərəfdaşlığın gələcəkdə də davamlı olmasına zəmin yaradır.

Yeni mərhələnin qarşısında duran əsas vəzifələr

23 avqustda əldə edilən razılaşmalar münasibətlərin inkişafı üçün böyük imkanlar açsa da, qarşıda bir sıra praktik vəzifələr dayanır.Əsas məsələ siyasi sənədlərdə əks olunan razılaşmaların real layihələrə çevrilməsidir.

Bunun üçün:
Birincisi, qarşılıqlı investisiyaların artırılması;
İkincisi, biznes dairələri arasında birbaşa əlaqələrin genişləndirilməsi;
Üçüncüsü, nəqliyyat və logistika layihələrinin sürətləndirilməsi;
Dördüncüsü, enerji və yaşıl enerji sahəsində yeni təşəbbüslərin həyata keçirilməsi;
Beşincisi, təhsil və elm sahəsində əməkdaşlığın institusional əsaslarının gücləndirilməsi;
Altıncısı, Azərbaycan və Özbəkistanın regional və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində koordinasiyasının artırılması;
Yeddincisi, Qarabağ və digər regionlarda birgə iqtisadi və humanitar layihələrin genişləndirilməsi
strateji əhəmiyyət daşıyır.

Əbədi dostluqdan gələcək nəsillərə miras

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri onların siyasi liderlərin iradəsindən kənara çıxaraq xalqların qarşılıqlı rəğbətinə söykənməsidir.Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin əhəmiyyəti də məhz burada ortaya çıxır. Bu sənəd yalnız bugünkü siyasi münasibətləri deyil, gələcək nəsillər üçün əməkdaşlıq perspektivlərini də müəyyənləşdirə bilər.

İki xalqın tarixi və mədəni yaxınlığı siyasi münasibətlərin möhkəm sosial bazasını təşkil edir. Dövlətlərarası əməkdaşlığın iqtisadi və humanitar istiqamətlərdə genişlənməsi isə bu bazanı daha da möhkəmləndirir.
Nəticə: 23 avqust yeni tarixi səhifənin başlanğıcıdır

23 avqust 2026-cı ildə Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişafında mühüm mərhələ kimi tarixə düşə bilər.Səfərin nəticələrini bir neçə əsas anlayışla ifadə etmək mümkündür: dostluq, qarşılıqlı etimad, strateji tərəfdaşlıq, müttəfiqlik, iqtisadi inteqrasiya və humanitar yaxınlıq.
Şavkat Mirziyoyevin "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif olunması və İlham Əliyevin Özbəkistanın ali dövlət mükafatına layiq görülməsi qarşılıqlı siyasi etimadın yüksək səviyyəsini nümayiş etdirdi.

Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin imzalanması isə bu münasibətlərin gələcək inkişafı üçün mühüm siyasi-hüquqi çərçivə yaratdı.Azərbaycan və Özbəkistanın qarşısında indi əsas vəzifə əldə olunmuş siyasi razılaşmaları iqtisadi, nəqliyyat, enerji, təhsil, elm, mədəniyyət və humanitar sahələrdə konkret nəticələrlə zənginləşdirməkdir.
Bu baxımdan 23 avqust səfərini yalnız iki dövlət başçısının görüşü kimi deyil, Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında yeni tarixi mərhələnin siyasi başlanğıcı kimi qiymətləndirmək mümkündür.

Bu mərhələnin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri artıq sadəcə dostluq münasibətləri deyil, ortaq maraqlara, qarşılıqlı etimada və uzunmüddətli strateji baxışa əsaslanan genişmiqyaslı tərəfdaşlıq modelinə çevrilir.İki ölkənin bu xətt üzrə ardıcıl irəliləməsi Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında əlaqələrin güclənməsinə, türk dünyasında əməkdaşlığın dərinləşməsinə və Avrasiya məkanında yeni iqtisadi, nəqliyyat və humanitar imkanların yaranmasına mühüm töhfə verə bilər.

Təranə Paşayeva
Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin