Moskvada Azərbaycan əleyhinə təxribat: Diplomatik obyektlərin təhlükəsizliyinə görə məsuliyyət Rusiyanın üzərinə düşür

Avqustun 27-də Moskvada Azərbaycanın Rusiyadakı səfirliyinin qonaq evinin qarşısında Azərbaycan əleyhinə yönəlmiş təxribat xarakterli aksiyanın törədilməsi ciddi narahatlıq doğurur. Naməlum şəxslər tərəfindən binanın qarşısında ölkəmizə qarşı müxtəlif şəkil və şüarların yerləşdirilməsi yalnız siyasi və mənəvi baxımdan qəbuledilməz addım deyil, eyni zamanda diplomatik nümayəndəliklərin və onların mülklərinin təhlükəsizliyi məsələsini yenidən gündəmə gətirən hadisədir.

Belə hallarda əsas məsələ yalnız təxribatın kimlər tərəfindən törədilməsinin müəyyənləşdirilməsi deyil. Burada daha fundamental sual ortaya çıxır: xarici dövlətin diplomatik obyektinin yerləşdiyi ölkənin təhlükəsizlik strukturları öz üzərinə düşən öhdəliyi nə dərəcədə yerinə yetirib?

Beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə və diplomatik münasibətləri tənzimləyən 1961-ci il Vyana Konvensiyasının müddəalarına əsasən, qəbul edən dövlət diplomatik nümayəndəliyin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, onun fəaliyyətinə maneələrin qarşısının alınması və asayişin qorunması istiqamətində zəruri tədbirlər görməlidir. Diplomatik obyektlərin təhlükəsizliyi məsələsi təsadüfi və epizodik yanaşma ilə deyil, dövlətlərarası münasibətlərin mühüm elementi kimi qiymətləndirilməlidir.

Bu baxımdan Moskvada baş verən hadisə Rusiya hüquq-mühafizə orqanlarının diqqətindən kənarda qalmamalıdır. Əgər diplomatik obyektin qarşısında Azərbaycan əleyhinə təxribat xarakterli materialların yerləşdirilməsinə imkan verilibsə, ilk növbədə həmin ərazidə təhlükəsizlik tədbirlərinin nə dərəcədə effektiv həyata keçirildiyi araşdırılmalıdır.
Azərbaycan tərəfinin və Xarici İşlər Nazirliyinin hadisəyə dərhal münasibət bildirməsi və etirazını ifadə etməsi tamamilə məntiqli və əsaslı mövqedir. Azərbaycan hər zaman ölkə ərazisində fəaliyyət göstərən xarici diplomatik nümayəndəliklərin təhlükəsizliyinə xüsusi diqqət yetirib. Bu yanaşma dövlətlərarası münasibətlərdə qarşılıqlılıq, suverenliyə hörmət və diplomatik normalara sadiqlik prinsiplərinə əsaslanır.

Məhz buna görə də Azərbaycanda fəaliyyət göstərən Rusiya diplomatik nümayəndəliklərinə münasibətdə göstərilən təhlükəsizlik təminatının qarşılığında Rusiyada Azərbaycan diplomatik obyektlərinin də eyni səviyyədə qorunması gözlənilir. Diplomatik münasibətlər birtərəfli məsuliyyət deyil, qarşılıqlı öhdəliklər sistemidir.
Moskvadakı insidentin digər mühüm tərəfi onun Azərbaycan-Rusiya münasibətləri kontekstində yaratdığı siyasi fonla bağlıdır. Son illərdə iki ölkə arasında münasibətlər müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf edib. Belə bir şəraitdə ayrı-ayrı şəxslərin və ya qrupların Azərbaycan əleyhinə təxribat xarakterli addımları dövlətlərarası münasibətlərin ümumi ruhuna ziddir.

Xüsusilə də diplomatik obyektlərin yaxınlığında həyata keçirilən hər hansı siyasi aksiya və təxribat diqqətlə qiymətləndirilməlidir. Çünki diplomatik nümayəndəliklər dövlətlərarası əlaqələrin rəsmi simvollarından biridir. Bu obyektlərin qarşısında başqa dövlətin bayrağına, dövlətçiliyinə və ya siyasi nüfuzuna qarşı yönəlmiş hərəkətlər sadəcə küçə aksiyası kimi təqdim edilə bilməz.

Bu baxımdan rəsmi Moskvanın üzərinə mühüm vəzifə düşür. Hadisənin bütün təfərrüatları araşdırılmalı, təxribatın təşkilatçıları və icraçıları müəyyən edilməli, onların motivləri aydınlaşdırılmalı və qanunvericiliyə uyğun hüquqi qiymət verilməlidir. Eyni zamanda Azərbaycanın diplomatik obyektlərinin təhlükəsizliyinin daha da gücləndirilməsi istiqamətində konkret tədbirlər görülməsi vacibdir.

Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin sağlam inkişafı qarşılıqlı hörmət, etimad və beynəlxalq hüquq normalarına riayət tələb edir. Ayrı-ayrı təxribatçı qrupların fəaliyyəti iki dövlət arasındakı münasibətlərin ümumi məzmununu müəyyən etməməlidir. Əksinə, belə hadisələrə qarşı prinsipial və hüquqi mövqe nümayiş etdirilməsi dövlətlərarası əlaqələrin sabitliyinə xidmət edə bilər.

Moskvanın bu insidentlə bağlı atacağı addımlar həm də Azərbaycanın diplomatik nümayəndəliklərinin təhlükəsizliyinə münasibətin göstəricisi olacaq. Azərbaycan tərəfinin gözləntisi sadə və aydındır: diplomatik obyektlərin toxunulmazlığı təmin edilməli, təxribatların qarşısı vaxtında alınmalı və belə halların təkrarlanmasına imkan verilməməlidir.

Nəticə etibarilə, avqustun 27-də Moskvada baş verən hadisəyə yalnız Azərbaycan əleyhinə yönəlmiş növbəti təxribat kimi deyil, həm də diplomatik təhlükəsizlik və dövlətlərin beynəlxalq öhdəlikləri müstəvisində qiymət verilməlidir. Hüquqa əsaslanan obyektiv araşdırma və günahkarların məsuliyyətə cəlb olunması həm Azərbaycan, həm də Rusiya arasında qarşılıqlı etimadın qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Təranə Paşayeva
Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin