"Azərbaycan Şərq-Qərb bağlantısındakı rolunu daha da gücləndirir" - AÇIQLAMA

Azərbaycan-ŞƏT əməkdaşlığını dəyərləndirərkən əsas diqqəti yalnız təşkilatın genişlənən coğrafiyasına və böyük iqtisadi potensialına deyil, bu məkanın Azərbaycan üçün yaratdığı strateji imkanlara yönəltmək lazımdır. Eyni zamanda, Azərbaycanın ŞƏT məkanı üçün hansı əlavə imkanlar yaratdığı məsələsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məncə, bu əməkdaşlığın əsas fərqləndirici cəhəti məhz qarşılıqlı bağlantı potensialıdır. ŞƏT hazırda dünyanın ən böyük iqtisadi, demoqrafik və enerji mərkəzlərinin əhəmiyyətli hissəsini özündə birləşdirir. Çin, Hindistan, Rusiya, İran və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin təşkilat çərçivəsində bir araya gəlməsi bu platformanı böyük iqtisadi potensiala malik məkana çevirir. Lakin həmin potensialın tam reallaşması yalnız bazarların və resursların mövcudluğu ilə bağlı deyil. Bu bazarları bir-birinə və dünya iqtisadiyyatının digər mərkəzlərinə bağlayan etibarlı nəqliyyat, logistika və enerji marşrutlarının mövcudluğu da həlledici əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın strateji üstünlüyü məhz burada ortaya çıxır. Ölkəmiz ŞƏT məkanının böyük hissəsini təşkil edən Mərkəzi Asiya və Çin istiqamətindən Xəzər vasitəsilə Cənubi Qafqaza, Türkiyəyə və Avropa bazarlarına çıxış üçün mühüm bağlantı nöqtəsidir. Buna görə Azərbaycanın ŞƏT məkanındakı rolunu yalnız "tərəfdaş ölkə" anlayışı ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. Azərbaycan getdikcə daha çox Avrasiyanın müxtəlif iqtisadi və nəqliyyat məkanlarını birləşdirən tərəfdaş kimi çıxış edir.
Bu baxımdan Orta Dəhlizin inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mərkəzi Asiya və Çin mənşəli yüklərin Xəzər üzərindən Azərbaycan ərazisinə daxil olaraq Avropa istiqamətində hərəkət etməsi ölkəmizin tranzit əhəmiyyətini artırır. Bakı Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və digər nəqliyyat infrastrukturu bu bağlantının fiziki əsaslarını formalaşdırır. Gələcəkdə Zəngəzur dəhlizinin regional nəqliyyat sisteminə inteqrasiyası da Azərbaycanın Şərq-Qərb bağlantısındakı rolunu daha da gücləndirə bilər.
Azərbaycanın məqsədi nəqliyyat dəhlizləri üzərində əlavə iqtisadi dəyərin formalaşdırılmasıdır. Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan yalnız tranzit imkanları təqdim etmir. Ölkəmizin məqsədi nəqliyyat dəhlizləri üzərində əlavə iqtisadi dəyərin formalaşdırılmasıdır. Yəni yükün Azərbaycan ərazisindən sadəcə keçməsi deyil, logistika, anbar, emal, sənaye, xidmət və investisiya zəncirlərinin də bu marşrutlara bağlanması strateji baxımdan daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu yanaşma Azərbaycanın nəqliyyat coğrafiyasını real iqtisadi üstünlüyə çevirməsinə imkan verə bilər. Eyni yanaşmanı enerji sahəsinə də tətbiq etmək mümkündür. Azərbaycan böyük enerji istehsalçısı olmaqla yanaşı, enerji resurslarının müxtəlif istiqamətlərə çatdırılması üçün mühüm infrastruktur formalaşdırıb. Cənub Qaz Dəhlizi, Bakı-Tbilisi-Ceyhan, TANAP və TAP kimi layihələr Azərbaycanın enerji istehsal edən məkanlarla istehlak bazarları arasında bağlantı yaradan ölkə kimi rolunu nümayiş etdirir. Bu baxımdan Azərbaycanın enerji sahəsindəki təcrübəsi ŞƏT məkanında enerji təhlükəsizliyi və marşrutların şaxələndirilməsi ilə bağlı əməkdaşlıq üçün də əhəmiyyətli perspektivlər yaradır.
Beləliklə, Azərbaycan-ŞƏT əməkdaşlığının növbəti mərhələsində əsas məsələ ticarət dövriyyəsinin sadəcə artırılması deyil, daha geniş iqtisadi zəncirlərin formalaşdırılması olmalıdır. Buraya birgə investisiya layihələri, sənaye kooperasiyası, logistika mərkəzləri, rəqəmsal ticarət, nəqliyyat xidmətləri, kənd təsərrüfatı, enerji və qeyri-neft sektorunda əməkdaşlıq daxildir. ŞƏT ölkələrinin böyük bazarları Azərbaycanın qeyri-neft ixracının genişləndirilməsi üçün ciddi potensial yaradır.
Burada Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasəti də mühüm üstünlükdür. Azərbaycan, eyni zamanda, Mərkəzi Asiya, Çin, Rusiya, İran, Türkiyə və Avropa ilə əməkdaşlıq edə bilir. Bu, ölkəmizə müxtəlif iqtisadi və siyasi məkanlar arasında qarşılıqlı əlaqəni gücləndirmək imkanı verir. Azərbaycanın çoxtərəfli diplomatiya sahəsində topladığı təcrübə də bu proses üçün əlavə siyasi kapital formalaşdırır. Cənubi Qafqazda sülh gündəliyinin möhkəmlənməsi isə bütün bu imkanların praktiki baxımdan reallaşdırılması üçün əlverişli şərait yarada bilər. Davamlı sülh və sabitlik nəqliyyat marşrutlarının təhlükəsizliyini artırır, yeni investisiyaların cəlb olunmasına imkan verir və regional iqtisadi inteqrasiyanı sürətləndirir. Bu baxımdan Zəngəzur dəhlizi də yalnız Azərbaycan-Türkiyə bağlantısı kimi deyil, daha geniş Avrasiya nəqliyyat sisteminin elementlərindən biri kimi qiymətləndirilməlidir.
Azərbaycanın ŞƏT məkanındakı əsas üstünlüyü onun iqtisadi miqyasında deyil, müxtəlif iqtisadi və geosiyasi məkanları birləşdirə bilən mövqeyindədir. ŞƏT Azərbaycana böyük bazarlara, investisiya və əməkdaşlıq imkanlarına çıxış verir. Azərbaycan isə öz növbəsində ŞƏT məkanına Xəzər üzərindən Avropa və digər Qərb bazarlarına çıxış üçün əlavə bağlantı imkanları təqdim edir. Bu mənada Azərbaycan-ŞƏT əməkdaşlığının gələcəyini ən yaxşı ifadə edən anlayış "strateji bağlantı"dır.

Gülər Baxışova - Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin