"Bişkek diplomatiyası: İlham Əliyevin ŞƏT sammitində iştirakı Azərbaycana yeni imkanlar qazandırır" - DEPUTAT

"Prezident İlham Əliyevin keçirdiyi görüşlər Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasətinin və artan beynəlxalq nüfuzunun növbəti göstəricisidir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) Zirvə toplantısında iştirakı ölkəmizin beynəlxalq və regional siyasəti baxımından mühüm hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Dövlət başçısının 31 avqust-1 sentyabr tarixlərində baş tutan səfəri təkcə mötəbər beynəlxalq tədbirdə iştirakla məhdudlaşmayıb. Səfərin əsas siyasi əhəmiyyətini Prezident İlham Əliyevin müxtəlif dövlətlərin liderləri ilə keçirdiyi görüşlər və "ŞƏT plyus" formatında səsləndirdiyi mühüm mesajlar müəyyən edib", - bunları Sonxeber.az -a danışan deputat Əli Məsimli deyib:

"Azərbaycan liderinin Bişkek səfəri çərçivəsində Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev və Hindistanın Baş naziri Narendra Modi ilə təmasları baş tutub. Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə də sammit çərçivəsində söhbət olub.
Bu görüşlərin coğrafiyası özü Azərbaycanın xarici siyasətinin miqyasını göstərir. Bakı eyni vaxtda türk dünyasının aparıcı dövləti Türkiyə, qonşu İran, Mərkəzi Asiyanın mühüm aktoru Qazaxıstan, Cənubi Qafqazın digər ölkəsi Ermənistan, dünyanın böyük iqtisadi və siyasi güclərindən biri Hindistan və Rusiya ilə dialoq aparır. Bu isə Azərbaycanın xarici siyasətində balanslaşdırılmış və milli maraqlara əsaslanan yanaşmanın praktik nəticəsidir.

ŞƏT platforması Azərbaycanın imkanlarını genişləndirir

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geniş coğrafiyanı əhatə edən mühüm əməkdaşlıq platformalarından biridir. Təşkilat çərçivəsində siyasi dialoqla yanaşı, ticarət-iqtisadi əlaqələr, nəqliyyat, rəqəmsal inkişaf, enerji, təhlükəsizlik, humanitar əməkdaşlıq və digər istiqamətlər müzakirə olunur.
Buna görə də Azərbaycanın ŞƏT tədbirlərində fəal iştirakı ölkəmizin Avrasiya məkanında mövqelərinin möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bişkekdə keçirilən "ŞƏT plyus" formatında görüşdə Prezident İlham Əliyevin iştirakı və çıxışı Azərbaycanın çoxtərəfli diplomatiyaya verdiyi önəmin göstəricisi oldu. Rəsmi məlumatda qeyd edilir ki, dövlət başçısı bu formatda keçirilən tədbirdə çıxış edib.

Azərbaycan üçün bu platformanın əsas üstünlüklərindən biri müxtəlif siyasi və iqtisadi mərkəzlərlə birbaşa dialoq imkanlarının genişlənməsidir. Bu baxımdan ŞƏT Azərbaycanın yalnız siyasi deyil, həm də iqtisadi və nəqliyyat maraqları üçün əlavə imkanlar yarada biləcək platformalardan biridir.

Bişkekdə Azərbaycan-Ermənistan gündəliyi

Səfərin ən mühüm siyasi hadisələrindən biri Prezident İlham Əliyevin Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanla görüşü oldu.Görüşün məhz ŞƏT sammiti kimi geniş beynəlxalq platformada keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Ermənistan liderləri 2025-ci il 8 avqust tarixli Vaşinqton Sülh Zirvə görüşünün, həmin görüşdə imzalanmış Birgə Bəyannamənin və Azərbaycanla Ermənistan arasında sülhün və dövlətlərarası münasibətlərin təsis olunmasına dair Sazişin razılaşdırılmış mətninin paraflanmasının tarixi əhəmiyyətini vurğulayıblar.

Görüşdə sülh gündəliyinin praktiki nəticələri də diqqət mərkəzində olub. Azərbaycan neft məhsullarının Ermənistana ixracı, üçüncü ölkələrdən taxıl və digər məhsulların Azərbaycan ərazisi ilə Ermənistana tranziti, eləcə də iki ölkə arasında ticarət əlaqələrinin qurulması sülh dividendlərinin real nümunələri kimi qeyd edilib.

Bu məqam Azərbaycanın sülh siyasətinin yalnız siyasi bəyanatlardan ibarət olmadığını göstərir. Əksinə, Bakı sülh prosesini iqtisadi, nəqliyyat və humanitar əlaqələrin inkişafı ilə tamamlanan daha geniş regional əməkdaşlıq modelinə çevirməyə çalışır.Əgər Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində normallaşma prosesi davamlı xarakter alarsa, bu, yalnız iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqaz üçün yeni iqtisadi və nəqliyyat imkanları yarada bilər.

Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik bir daha təsdiqləndi

Bişkekdə Prezident İlham Əliyevin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşü də xüsusi diqqət çəkdi.
Görüş zamanı Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin qardaşlıq və strateji müttəfiqlik üzərində qurulduğu vurğulanıb. Liderlər ölkələrin "Bir millət, iki dövlət" prinsipi əsasında həm yaxşı, həm də çətin günlərdə bir-birinin yanında olduğunu qeyd ediblər. Regional sülh və sabitliyin möhkəmləndirilməsi, müttəfiqlik əlaqələrinin perspektivləri və regional gündəm də müzakirə olunub.Bu görüşün ŞƏT sammiti çərçivəsində keçirilməsi Azərbaycanın və Türkiyənin regional proseslərdə koordinasiyasının əhəmiyyətini bir daha ortaya qoyur.

Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri artıq yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, regional təhlükəsizlik, enerji, nəqliyyat, iqtisadiyyat və geosiyasi proseslər baxımından da mühüm amilə çevrilib.

İranla münasibətlərdə yeni əməkdaşlıq imkanları

Prezident İlham Əliyevin İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla görüşü də Bişkek diplomatiyasının mühüm istiqamətlərindən biri oldu.İran Prezidenti Azərbaycanla münasibətlərin inkişafı üçün böyük imkanların olduğunu və Tehran rəhbərliyinin bütün sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsində maraqlı olduğunu bildirib. Görüş zamanı Azərbaycan tərəfindən İrana göstərilən humanitar dəstək də yüksək qiymətləndirilib.

Azərbaycan-İran münasibətlərinin inkişafı nəqliyyat və regional bağlantılar baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi, sərhədyanı əməkdaşlıq, ticarət və enerji məsələləri iki ölkənin qarşılıqlı maraqlarının əsas istiqamətlərindəndir.Bu baxımdan Bişkekdə keçirilən görüş Bakı-Tehran münasibətlərinin praktiki əməkdaşlıq gündəliyinin genişləndirilməsi üçün siyasi dialoqun davam etdiyini göstərir.

Qazaxıstanla əlaqələr və Mərkəzi Asiya istiqaməti

Prezident İlham Əliyevin Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevlə görüşü də Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinə verilən önəmin göstəricisidir. Rəsmi məlumatlara əsasən, görüş 31 avqustda Bişkekdə keçirilib.Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələri son illərdə xüsusilə nəqliyyat-logistika, enerji, ticarət və investisiya sahələrində genişlənib.

Azərbaycanın Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiya ilə Avropanı birləşdirən Orta Dəhlizdəki mövqeyi bu əməkdaşlığa əlavə strateji əhəmiyyət verir. Bakı üçün Mərkəzi Asiya yalnız siyasi tərəfdaşlar məkanı deyil, həm də Avrasiyanın yeni nəqliyyat və logistika xəritəsində mühüm tərəfdaşlıq istiqamətidir.

Hindistanla təmas: yeni iqtisadi və geosiyasi perspektivlər
Bişkekdə Prezident İlham Əliyevin Hindistanın Baş naziri Narendra Modi ilə görüşü də diqqət çəkən diplomatik təmaslardan biri oldu.Azərbaycan Prezidentinin rəsmi səhifəsində bildirildiyi kimi, görüş zamanı ikitərəfli gündəliklə bağlı fikir mübadiləsi aparılıb.

Hindistan dünyanın aparıcı iqtisadi güclərindən biridir. Bu səbəbdən Bakı ilə Dehli arasında siyasi dialoqun inkişafı Azərbaycan üçün həm iqtisadi, həm də nəqliyyat baxımından əhəmiyyətlidir.
Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutlarının kəsişməsində yerləşməsi Hindistanla əməkdaşlıq üçün əlavə imkanlar yaradır. Bu əlaqələr gələcəkdə ticarət, logistika, enerji və digər iqtisadi sahələrdə daha geniş əməkdaşlığa çevrilə bilər.

Rusiya ilə dialoq kanalları açıq qalır

Bişkek sammitində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin söhbəti də diqqətdən kənarda qalmadı. Rəsmi olmayan geniş formatlı görüşdən fərqli olaraq, bu təmasın sammit çərçivəsində baş tutması iki ölkə arasında yüksək səviyyəli dialoq kanalının açıq olduğunu göstərən siyasi mesaj kimi qiymətləndirilə bilər.
Azərbaycanın Rusiya ilə münasibətlərində əsas prinsip milli maraqların qorunması, qarşılıqlı hörmət və bərabərhüquqlu əməkdaşlıqdır. Moskva ilə Bakı arasında enerji, nəqliyyat, ticarət və regional məsələlər üzrə qarşılıqlı maraqlar mövcuddur. Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin müxtəlif beynəlxalq platformalarda Rusiya rəhbərliyi ilə təmasları Azərbaycanın diplomatik manevr imkanlarının genişliyini göstərir.

Bişkek səfərinin əsas üstünlüyü - çoxvektorlu diplomatiya

Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfərini fərqləndirən əsas məqam müxtəlif geosiyasi qütbləri təmsil edən dövlətlərin liderləri ilə ardıcıl təmasların qurulmasıdır.Bir tərəfdən Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik daha da möhkəmləndirilir, digər tərəfdən İran və Rusiya ilə dialoq davam etdirilir. Eyni zamanda Mərkəzi Asiya dövlətləri və Hindistanla əlaqələr inkişaf etdirilir, Ermənistanla sülh gündəliyi müzakirə olunur.Bu, Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas xüsusiyyətlərindən birini - çoxvektorlu və milli maraqlara əsaslanan diplomatiyanı nümayiş etdirir.

Azərbaycan heç bir geosiyasi mərkəzdən asılı xarici siyasət yürütmür. Bakı müxtəlif güc mərkəzləri ilə qarşılıqlı maraqlar əsasında əməkdaşlıq edir və bu əməkdaşlıqdan ölkənin siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik maraqlarının təmin olunması üçün istifadə edir.

Nəqliyyat və logistika üçün yeni imkanlar

Bişkek sammitinin Azərbaycan üçün mühüm istiqamətlərindən biri də nəqliyyat-logistika gündəliyidir.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ölkəmizi Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında mühüm tranzit mərkəzə çevirir. Orta Dəhliz və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Azərbaycanın regional əhəmiyyətini artıran əsas layihələr sırasındadır.
ŞƏT məkanında yerləşən dövlətlərlə münasibətlərin inkişafı bu layihələrə yeni yük və investisiya imkanları gətirə bilər.
Bu baxımdan Bişkekdə aparılan diplomatik danışıqların nəticələri yalnız siyasi müstəvidə deyil, Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişafı baxımından da əhəmiyyətlidir.

Enerji əməkdaşlığı da gündəmdədir

Azərbaycanın enerji siyasəti artıq yalnız neft və qaz ixracı ilə məhdudlaşmır. Ölkəmiz Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynamaqla yanaşı, yaşıl enerji sahəsində də regional təşəbbüslərlə çıxış edir.
Mərkəzi Asiya və digər tərəfdaşlarla enerji əməkdaşlığının inkişafı Azərbaycan üçün yeni bazarlar və yeni enerji marşrutları deməkdir.

ŞƏT məkanında enerji resursları baxımından böyük potensiala malik ölkələrin olması bu platformanın Azərbaycan üçün əhəmiyyətini daha da artırır.
Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu daha da möhkəmlənir

Bişkek sammitinin digər mühüm nəticəsi Azərbaycanın beynəlxalq siyasi sistemdə artan rolunun bir daha nümayiş etdirilməsi oldu.Prezident İlham Əliyevin 17 ölkənin liderlərinin, eləcə də BMT və digər beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrinin iştirak etdiyi tədbirdə yer alması Azərbaycanın beynəlxalq gündəlikdəki çəkisini göstərir.
"ŞƏT plyus" formatında Prezident İlham Əliyevin çıxışı da Azərbaycanın çoxtərəfli diplomatiyaya verdiyi önəmi nümayiş etdirdi.

Azərbaycan artıq yalnız regional proseslərin iştirakçısı deyil. Bakı Şərqlə Qərb arasında əlaqələrin qurulmasında, nəqliyyat və enerji layihələrinin reallaşdırılmasında, regional sülh və sabitliyin təmin olunmasında fəal rol oynayan dövlət kimi çıxış edir.

Bişkekdən Bakıya uzanan diplomatik nəticələr

Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfərinin siyasi nəticələrini bir neçə istiqamətdə ümumiləşdirmək mümkündür.
Birincisi, Azərbaycan ŞƏT platformasında öz siyasi mövqelərini daha geniş auditoriyaya çatdırdı.

İkincisi, Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik münasibətlərinin dəyişməzliyi bir daha nümayiş etdirildi.

Üçüncüsü, İran və Rusiya ilə dialoqun davam etdirilməsi Azərbaycanın regional proseslərdə balanslaşdırılmış siyasətini göstərdi.

Dördüncüsü, Qazaxıstan və Hindistanla təmaslar Azərbaycanın Mərkəzi Asiya və Cənubi Asiya istiqamətində əlaqələrini daha da genişləndirmək üçün imkanlar yaradır.

Beşincisi, Paşinyanla görüş Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində sülh gündəliyinin davam etdiyini göstərdi.

Altıncısı, nəqliyyat, enerji, ticarət və digər iqtisadi istiqamətlər üzrə Azərbaycanın regional imkanlarının genişləndirilməsi üçün yeni diplomatik zəmin formalaşdı.

Bişkek görüşləri Azərbaycanın diplomatik fəallığının növbəti mərhələsidir

Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfəri və ŞƏT sammitində iştirakı Azərbaycanın xarici siyasətinin çevikliyini və çoxşaxəliliyini nümayiş etdirən mühüm diplomatik hadisə kimi yadda qaldı.

Bir neçə gün ərzində Türkiyə, İran, Qazaxıstan, Ermənistan, Hindistan və Rusiya kimi mühüm dövlətlərlə təmasların qurulması Azərbaycanın diplomatik gündəliyinin genişliyini göstərir. Bu görüşlərin hər birinin ayrıca siyasi əhəmiyyəti olsa da, onların hamısını birləşdirən əsas xətt Azərbaycanın milli maraqlarının qorunması və ölkənin regional və qlobal mövqelərinin möhkəmləndirilməsidir.

Bişkekdə keçirilən görüşlər bir daha göstərdi ki, Azərbaycan müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində öz sözünü deyən, müxtəlif tərəfdaşlarla əməkdaşlıq qura bilən və regional proseslərin formalaşmasına təsir göstərən dövlətə çevrilib.

Prezident İlham Əliyevin diplomatik fəaliyyəti də məhz bu strategiyanın davamıdır: Azərbaycanın siyasi müstəqilliyini qorumaq, iqtisadi imkanlarını genişləndirmək, nəqliyyat və enerji potensialını artırmaq, regionda davamlı sülhə töhfə vermək və ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunu daha da yüksəltmək.Bu mənada Bişkek sammiti sadəcə bir beynəlxalq toplantı deyil, Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasətinin, regional liderliyinin və yeni əməkdaşlıq imkanlarının nümayiş olunduğu mühüm diplomatik platforma kimi qiymətləndirilə bilər".

Telegramda izləyin