Gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi və vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi

"Gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi və vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi yalnız təhsil sisteminin qarşısında dayanan pedaqoji vəzifə deyil, cəmiyyətin gələcəyi ilə birbaşa bağlı olan mühüm sosial məsələdir. Dövlətin davamlı inkişafı, milli dəyərlərin qorunması, ictimai həmrəyliyin möhkəmlənməsi və gələcək nəsillərin məsuliyyətli vətəndaş kimi yetişməsi böyük ölçüdə gənclərin hansı dəyərlər əsasında formalaşmasından asılıdır.
Milli mənlik şüuru insanın özünü müəyyən xalqın, dövlətin və mədəniyyətin nümayəndəsi kimi dərk etməsi, həmin xalqın tarixinə, dilinə, mədəni irsinə və mənəvi dəyərlərinə münasibətinin formalaşmasıdır. Lakin bu anlayışı yalnız milli simvollara və tarixi hadisələrə münasibətlə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. Milli mənlik şüuru eyni zamanda vətəndaş məsuliyyəti, qanuna hörmət, ictimai davranış mədəniyyəti, ölkənin gələcəyinə münasibət və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət hissidir".

Bunu Sonxeber.az-a danışan deputat Nəsib Məhəməliyev bildirib.

Deputat qeyd edib ki,bu baxımdan vətənpərvərlik anlayışına da daha geniş yanaşmaq lazımdır:

"Vətənpərvərlik yalnız hərbi xidmət və ya müharibə zamanı Vətənin müdafiəsi ilə əlaqələndirilə bilməz. Gəncin yaxşı təhsil alması, öz peşəsinə məsuliyyətlə yanaşması, qanunlara əməl etməsi, ictimai əmlakı qoruması, ətraf mühitə diqqət göstərməsi, ehtiyacı olan insana yardım etməsi və ölkəsinin inkişafına fayda verməyə çalışması da vətəndaşlıq və vətənpərvərlik mədəniyyətinin göstəriciləridir.

Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi mürəkkəb tarixi proseslər gənc nəslin milli yaddaşının formalaşmasına xüsusi təsir göstərib. Qarabağ münaqişəsi, 44 günlük Vətən müharibəsi, 2023-cü ilin lokal xarakterli antiterror tədbirləri və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ölkənin ictimai yaddaşında mühüm yer tutur. Bu hadisələrin gənclərə çatdırılması zamanı emosional yanaşma ilə yanaşı, tarixi faktların düzgün, obyektiv və mənbələrə əsaslanan şəkildə öyrədilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Tarixi yaddaşın məqsədi yalnız keçmişi xatırlatmaq deyil, gələcək üçün nəticələr çıxarmaqdır.

Burada təhsil müəssisələrinin rolu xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Məktəb şagirdə yalnız bilik verən məkan deyil, həm də onun sosial və vətəndaş şəxsiyyətinin formalaşdığı mühitdir. Tarix, ədəbiyyat, coğrafiya və digər fənlərin tədrisi milli dəyərlərin mənimsənilməsi üçün mühüm imkanlar yaradır. Bununla yanaşı, məktəbdə keçirilən tədbirlər formal xarakter daşımamalı, şagirdlərin müstəqil düşünməsinə və öz münasibətlərini ifadə etməsinə şərait yaratmalıdır.
Məsələn, tarixi şəxsiyyətlər və mühüm hadisələr haqqında yalnız tədbir keçirmək əvəzinə, şagirdlərə həmin dövrün sosial-siyasi şəraitini araşdırmaq, müxtəlif mənbələri müqayisə etmək, sənədlərlə işləmək və nəticə çıxarmaq imkanının verilməsi daha səmərəli nəticə yarada bilər. Belə yanaşma milli şüuru əzbərçilikdən çıxararaq düşüncə prosesinə çevirir".

Deputat vurğulayıb ki, ailənin rolu da burada əvəzsizdir:

"Uşağın Vətən, dövlət, tarix, dil və milli dəyərlər haqqında ilk təsəvvürləri ailədə yaranır. Valideynlərin öz davranışları, qanuna və cəmiyyətə münasibəti, tarixi hadisələr barədə söhbətləri uşağın dünyagörüşünə birbaşa təsir edir. Məktəbdə verilən tərbiyə ilə ailədə formalaşan dəyərlər arasında ziddiyyət yarandıqda proses çətinləşə bilər. Buna görə məktəb-valideyn əməkdaşlığı milli və vətəndaşlıq tərbiyəsinin mühüm istiqamətlərindən biri olmalıdır.Müasir dövrdə isə məsələyə yeni bir amil - informasiya mühiti əlavə olunub. Gənclər milli tarix və mədəniyyət haqqında məlumatları artıq yalnız müəllimdən və kitabdan almırlar. Sosial şəbəkələr, videoplatformalar, bloqlar və müxtəlif internet resursları onların dünyagörüşünün formalaşmasına ciddi təsir göstərir. Bu şəraitdə gəncə yalnız "doğru məlumatı" vermək kifayət deyil. Ona məlumatın mənbəyini yoxlamaq, faktla fikri ayırmaq, manipulyativ məzmunu tanımaq və müxtəlif mövqeləri müqayisə etmək bacarığı da öyrədilməlidir.

Milli mənlik şüurunun sağlam formalaşmasının digər mühüm şərti milli kimliklə tolerantlığın qarşı-qarşıya qoyulmamasıdır. Öz tarixini, dilini və mədəniyyətini sevən insanın digər xalqların mədəniyyətinə hörmət etməsi mümkündür. Azərbaycan cəmiyyətinin müxtəlif etnik və dini qrupların birgə yaşayış təcrübəsi bu baxımdan mühüm sosial kapitaldır. Gənc nəsildə milli kimlik hissi formalaşdırılarkən ayrı-seçkilik və düşmənçilik deyil, qarşılıqlı hörmət və məsuliyyət prinsipləri əsas götürülməlidir.

Vətənpərvərlik tərbiyəsində praktiki fəaliyyət də mühüm rol oynayır. Könüllülük, sosial layihələr, ekoloji aksiyalar, yaşlılara yardım, şəhid ailələri və müharibə iştirakçıları ilə bağlı sosial layihələr, tarixi və mədəni irsin qorunmasına yönəlmiş təşəbbüslər gənclərin cəmiyyətlə əlaqəsini gücləndirə bilər. Gənc öz əməyinin cəmiyyət üçün faydalı olduğunu gördükdə vətəndaş məsuliyyəti abstrakt anlayış olmaqdan çıxır.Digər tərəfdən, vətənpərvərlik tərbiyəsinin yalnız şüarlar üzərində qurulması müəyyən risklər yaradır. Gənclərə daim hazır fikirlər təqdim etmək əvəzinə onların sual verməsinə, müzakirə aparmasına və faktları təhlil etməsinə imkan yaradılmalıdır. Çünki möhkəm milli şüur düşünən, araşdıran və məsuliyyət daşıyan vətəndaşın formalaşması ilə bağlıdır.

Bu prosesdə müəllimin şəxsiyyəti də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müəllim yalnız dərs materialını çatdıran şəxs deyil, şagird üçün davranış nümunəsidir. Ədalətli münasibət, şagirdin fikrinə hörmət, fərqli düşüncəyə dözümlülük və peşə məsuliyyəti məktəbdə vətəndaşlıq mədəniyyətinin gündəlik nümunəsinə çevrilə bilər. Milli mənlik şüuru və vətənpərvərlik bir günlük tədbirlərlə formalaşan hisslər deyil. Bu, ailədən başlayan, məktəbdə sistemləşən, sosial mühitdə möhkəmlənən və insanın bütün həyatı boyu inkişaf edən prosesdir. Gənc nəslin Vətənə bağlılığı yalnız emosional çağırışlarla deyil, bilik, tarixi yaddaş, vətəndaş məsuliyyəti, əmək, təhsil, hüquq və ədalət anlayışları ilə möhkəmləndirilməlidir.Əsl məqsəd yalnız Vətəni sevən deyil, Vətənin gələcəyi üçün məsuliyyət hiss edən, düşünən, savadlı, qanuna hörmət edən və cəmiyyətə fayda verməyə çalışan vətəndaş yetişdirməkdir".

P.S. Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə "Gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi və vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi" mövzusuna uyğun olaraq dərc edilir.

Aysel Yusifqızı

Telegramda izləyin