Azərbaycanın yeni mərhələsi

Azərbaycanın son illərdə keçdiyi tarixi yol yalnız ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası ilə yekunlaşan hərbi-siyasi proses kimi qiymətləndirilə bilməz. Bu yol dövlətçilik modelinin möhkəmlənməsi, milli iradənin siyasi qərarlara çevrilməsi, iqtisadi imkanların strateji məqsədlərə səfərbər edilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində özünəməxsus mövqeyinin daha da güclənməsi ilə müşayiət olunan genişmiqyaslı bir mərhələdir. Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında Prezident İlham Əliyevin çıxışı məhz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çıxışın mahiyyətində Azərbaycanın keçdiyi yolun qiymətləndirilməsi ilə yanaşı, əldə olunmuş nəticələrin qorunması və gələcək inkişaf üçün yeni hədəflərin müəyyənləşdirilməsi dayanır. Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, Azərbaycanın qarşısında duran əsas məsələ artıq yalnız əldə edilmiş Zəfərin nəticələrini möhkəmləndirmək deyil, həm də bu Zəfərin yaratdığı yeni imkanlardan istifadə etməklə daha güclü, dayanıqlı və özünə güvənən dövlət quruculuğunu davam etdirməkdir.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpası müasir tariximizin ən mühüm hadisələrindən biridir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında 8 Noyabrın əbədi bayram kimi tariximizə daxil olması ilə yanaşı, 20 Sentyabrın da xüsusi əhəmiyyəti vurğulanır. Çünki məhz həmin tarixdə Azərbaycan separatizmə və ərazi bütövlüyünə qarşı uzun illər davam edən təhdidlərə son qoyaraq suverenliyini tam şəkildə bərpa etdi. Bu baxımdan Zəfərin mahiyyətini yalnız hərbi üstünlüklə məhdudlaşdırmaq doğru olmaz. Bu Zəfər uzun illər ərzində formalaşdırılmış dövlət strategiyasının, siyasi iradənin, iqtisadi gücün, hərbi potensialın və xalqın milli həmrəyliyinin nəticəsi kimi meydana çıxıb. Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi olaraq qeyd olunur ki, 2020-ci ildən sonra qarşıya qoyulan əsas məqsəd ərazi bütövlüyünün tam bərpası olub. Bunun üçün diplomatik, siyasi, beynəlxalq və hərbi istiqamətlərdə ardıcıl fəaliyyət həyata keçirilib. Azərbaycanın mövqeyinin beynəlxalq səviyyədə müdafiə edilməsi ilə yanaşı, ölkənin hərbi imkanlarının artırılması da diqqət mərkəzində saxlanılıb. Bu yanaşma Azərbaycan dövlətçiliyinin mühüm xüsusiyyətlərindən birini ortaya qoyur: strateji məqsəd müəyyənləşdirildikdə ona çatmaq üçün müxtəlif imkanlar paralel şəkildə səfərbər edilir. Diplomatiya və hərbi güc bir-birini tamamlayan vasitələr kimi çıxış edir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın son illərdəki uğurlarının başlanğıc nöqtəsi kimi Yeni Azərbaycan Partiyasının 1992-ci ildə təsis olunması və Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı ilə bağlı tarixi proseslərə də geniş yer verilir. 1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan son dərəcə ağır vəziyyətlə üz-üzə idi. Ərazi itkiləri, iqtisadi böhran, daxili qarşıdurma, qaçqın və məcburi köçkünlərin problemləri, dövlət idarəçiliyindəki böhran ölkənin gələcəyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradırdı. Prezidentin çıxışında vurğulandığı kimi, həmin dövrdə Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı xalqın tələbi idi və bu qayıdış Azərbaycanın dövlət kimi qorunub saxlanılmasında həlledici rol oynadı. Bu tarixi mərhələnin əhəmiyyəti ondadır ki, Azərbaycan əvvəlcə dövlətçiliyini qorudu, daha sonra isə onun maddi və siyasi dayaqlarını gücləndirdi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi kursun əsas istiqamətləri sırasında dövlət müstəqilliyinin qorunması, iqtisadi müstəqilliyin təmin olunması, güclü ordu quruculuğu və ölkənin öz imkanlarına arxalanması xüsusi yer tuturdu. Prezident İlham Əliyev çıxışında bu siyasi xəttin mahiyyət etibarilə dəyişmədiyini vurğulayır. Deməli, bugünkü Azərbaycanın gücü təsadüfi və qısa müddətli proseslərin nəticəsi deyil. Bu güc uzunmüddətli dövlətçilik strategiyasının mərhələli şəkildə həyata keçirilməsinin nəticəsidir.

Müasir dünyada siyasi müstəqilliyin dayanıqlılığı böyük ölçüdə iqtisadi imkanlardan asılıdır. Öz iqtisadi resurslarına malik olmayan dövlətin uzunmüddətli və müstəqil siyasət aparması çətinləşir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın artıq iqtisadi baxımdan müstəqil ölkə kimi formalaşdığı xüsusi vurğulanır. Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artması və bəzi ekspertlər tərəfindən orta güc kimi qiymətləndirilməsi də ölkənin iqtisadi, siyasi və hərbi potensialının birlikdə inkişafının nəticəsi kimi təqdim olunur. Bu mənada Azərbaycanın inkişaf modelinin mühüm xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, iqtisadiyyat yalnız sosial rifahın təmin olunması vasitəsi kimi deyil, həm də milli təhlükəsizliyin və siyasi müstəqilliyin əsas dayağı kimi qəbul edilir. Xarici sərmayələrin cəlb edilməsi, yeni investisiya müqavilələrinin imzalanması, maliyyə ehtiyatlarının artırılması və xarici borcun aşağı səviyyədə saxlanılması iqtisadi dayanıqlığın mühüm göstəriciləri kimi çıxış edir. Çıxışda qeyd edilir ki, müxtəlif investisiya forumları çərçivəsində 20 milyard ABŞ dollarından artıq investisiya müqavilələri imzalanıb. Eyni zamanda ölkənin xarici borcunun ÜDM-ə nisbəti 5,6 faiz səviyyəsindədir, valyuta ehtiyatları isə təxminən 90 milyard dollar təşkil edir. Bu rəqəmlər iqtisadi siyasətin əsas məqsədinin yalnız bugünkü göstəriciləri yaxşılaşdırmaq olmadığını göstərir. Məqsəd həm də gələcək çağırışlar qarşısında dövlətin maliyyə və iqtisadi manevr imkanlarını qorumaqdır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqəti cəlb edən əsas məqamlardan biri hərbi güc məsələsinə verilən xüsusi əhəmiyyətdir. Azərbaycan hazırda müharibə aparmır, təhlükəsizlik və sabitlik şəraitində yaşayır. Lakin məhz belə şəraitdə hərbi potensialın artırılması vacib hesab edilir. Çünki dövlətin müdafiə imkanları yalnız müharibə zamanı deyil, sülh dövründə formalaşdırılır. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın hər gün istənilən hərbi təxribata cavab verməyə hazır olmasının vacibliyini vurğulayır. Təxminən 9 milyard manat həcmində təhlükəsizlik xərclərinin nəzərdə tutulması da bu strategiyanın maliyyə dayaqlarından biridir. Bununla yanaşı, ölkənin qarşısında Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, sosial proqramların davam etdirilməsi və digər mühüm vəzifələr dayanır. Burada mühüm bir dövlətçilik fəlsəfəsi var: sülhü qorumağın ən etibarlı yollarından biri güclü olmaqdır. Azərbaycanın hərbi potensialının artırılması heç də müharibəyə hazırlıq anlamına gəlmir. Əksinə, güclü müdafiə imkanları dövlətin öz suverenliyini qorumaq və istənilən təhdidin qarşısını almaq qabiliyyətini artırır.

Müasir dövrdə dövlətlərin üzləşdiyi təhdidlər yalnız sərhəddən gəlmir. İnformasiya məkanı, sosial şəbəkələr, dezinformasiya və müxtəlif ideoloji təsir mexanizmləri də milli təhlükəsizlik məsələsinin tərkib hissəsinə çevrilib. Prezident İlham Əliyevin çıxışında fiziki təhlükəsizliklə yanaşı, ideoloji təhlükəsizliyə xüsusi diqqət yetirilir. Təhsil, bilik, savadlılıq və vətənpərvərlik bu istiqamətdə ən mühüm müdafiə vasitələri kimi göstərilir. Bu fikir xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki müasir insan informasiya bolluğu şəraitində yaşayır. Məlumatın çoxluğu həmişə həqiqətin çoxluğu demək deyil. Əksinə, yanlış məlumatın sürətlə yayılması cəmiyyətin düzgün qərar qəbul etməsinə mane ola bilər. Ona görə də vətəndaşın informasiya savadlılığı dövlətin ümumi təhlükəsizlik sisteminin bir hissəsi kimi nəzərdən keçirilməlidir. Təhsil burada yalnız iqtisadi inkişafın vasitəsi deyil, həm də milli təhlükəsizliyin dayağıdır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prinsiplərindən biri kimi heç bir xarici qüvvənin ölkənin daxili işlərinə müdaxilə edə bilməməsi məsələsi önə çəkilir. Azərbaycan öz inkişafını və təhlükəsizliyini hər hansı himayədarın mövcudluğuna bağlamır. Ölkə həm silahlanmanı, həm də inkişaf proseslərini öz maliyyə imkanları hesabına təmin edir. Bu yanaşma Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində müstəqil mövqe tutmasının əsasını təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, Azərbaycan müxtəlif güc mərkəzləri ilə əməkdaşlıq edir, lakin heç bir düşərgəyə qoşulmur. Avropa İttifaqına daxil olan ölkələrlə, Çinlə, ABŞ-la və digər tərəfdaşlarla strateji münasibətlər qurulur. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələri də yeni səviyyəyə yüksəlib, ölkə Mərkəzi Asiya Dövlət Başçıları Konsultativ Görüşlərində tamhüquqlu üzv kimi iştirak edir və D-8 təşkilatına üzv olub. Bu siyasətin əsas xüsusiyyəti balanslılıq deyil, ilk növbədə milli maraqlara əsaslanan müstəqillikdir.

Azərbaycanın strateji gücünün başqa bir mühüm komponenti enerji və nəqliyyat imkanlarıdır. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın müxtəlif enerji resurslarını istehsal və ixrac edən nadir ölkələrdən biri olduğunu bildirir. Enerji təhlükəsizliyi milli təhlükəsizliklə birbaşa əlaqələndirilir. Yeni müqavilələrin imzalanması nəticəsində gələcəkdə neft və qaz hasilatının artacağı, Azərbaycanın enerji sahəsində rolunun daha da yüksələcəyi qeyd olunur. Bununla yanaşı, Azərbaycanın tranzit imkanları da genişlənir. Ölkə ərazisindən daşınan yüklərin həcminin 16 milyon tona çatması və gələcəkdə 30 milyon tona yüksəldilməsi hədəfi qarşıya qoyulur. Orta Dəhliz və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Azərbaycanın regional bağlantı imkanlarını artıran əsas layihələr kimi çıxış edir. Beləliklə, Azərbaycanın coğrafi mövqeyi yalnız xəritədəki üstünlük deyil, iqtisadi resursa çevrilir.
Azərbaycanın qarşısında duran ən böyük milli layihələrdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsidir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Böyük Qayıdış prosesinin qarşıdakı dövrdə daha da sürətlənəcəyi bildirilir. Artıq Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda 96 min insan yaşayır, işləyir və təhsil alır. Bu ərazilərin bərpasına 28 milyard manat vəsait ayrılıb və 48 yaşayış məntəqəsində məskunlaşma həyata keçirilib. Bu rəqəmlərin arxasında yalnız tikinti və infrastruktur layihələri dayanmır. Burada bütöv bir həyatın yenidən qurulmasından söhbət gedir. Şəhərlərin, kəndlərin, məktəblərin, yolların və digər infrastrukturun bərpası ilə yanaşı, həmin ərazilərdə iqtisadi və sosial həyatın formalaşdırılması da Böyük Qayıdışın mühüm hissəsidir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışının ümumi məntiqi göstərir ki, Azərbaycanın əldə etdiyi Zəfər son nöqtə deyil. Əksinə, Zəfər yeni məsuliyyətlər və yeni vəzifələr doğurub. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası Azərbaycanın qarşısında daha geniş inkişaf imkanları açıb. İndi əsas məsələ bu imkanları düzgün qiymətləndirmək, əldə edilmiş nəticələri qorumaq və dövlətin bütün sahələr üzrə gücünü artırmaqdır. Bunun üçün hərbi güc, iqtisadi müstəqillik, təhsil, informasiya təhlükəsizliyi, müasir diplomatiya, enerji və nəqliyyat imkanları, sosial rifah və Böyük Qayıdış bir-birindən ayrı istiqamətlər kimi deyil, vahid milli inkişaf modelinin komponentləri kimi nəzərdən keçirilir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında qeyd olunan "çox işlər var" fikri də məhz bu reallığı ifadə edir. Qarşıda görüləsi işlər çoxdur və tarixi nəticələrin davamlı uğura çevrilməsi üçün dövlət, cəmiyyət və vətəndaş məsuliyyətinin bir-birini tamamlaması vacibdir. Azərbaycan artıq öz tarixinin yeni mərhələsinə daxil olub. Bu mərhələdə əsas vəzifə Zəfərin siyasi və mənəvi kapitalını güclü dövlət quruculuğunun yeni nəticələrinə çevirməkdir. Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin VIII Qurultayda səsləndirdiyi fikirlər yalnız ötən dövrün yekunlarına nəzər salmaq deyil, Azərbaycanın qarşıdakı illər üçün inkişaf fəlsəfəsini də ortaya qoyur. Bu fəlsəfənin mərkəzində müstəqil dövlət, güclü iqtisadiyyat, qüdrətli ordu, savadlı və vətənpərvər cəmiyyət, fəal diplomatiya və milli maraqlara söykənən siyasət dayanır. Zəfərin qorunması da, inkişafın davam etdirilməsi də eyni əsas üzərində qurulur: dövlətin gücünü daim artırmaq. Azərbaycanın qarşıdakı dövr üçün əsas üstünlüyü isə məhz budur - əldə etdiyi tarixi nəticələri qorumaqla kifayətlənməyən, həmin nəticələr əsasında gələcəyini daha böyük məqsədlərlə quran müstəqil dövlət iradəsi.

Azərbaycanın son illərdə əldə etdiyi tarixi nəticələr ölkənin qarşısında tamamilə yeni imkanlar və eyni zamanda yeni məsuliyyətlər yaradıb. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin tam bərpası ilə Azərbaycan uzun illər davam edən əsas milli məsələlərdən birini həll edib. Lakin tarix göstərir ki, böyük siyasi nəticələrin qorunması və onların davamlı inkişaf mərhələsinə çevrilməsi ən azı həmin nəticələrin əldə edilməsi qədər mühüm vəzifədir. Prezident İlham Əliyevin Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında səsləndirdiyi fikirlər bu baxımdan xüsusi diqqət çəkir. Çıxışda Azərbaycanın keçdiyi tarixi yol, dövlətçilik ənənələri, Zəfərin siyasi və strateji əhəmiyyəti ilə yanaşı, sülh şəraitində güclü olmağın, iqtisadi imkanları genişləndirməyin, sosial rifahı artırmağın, beynəlxalq mövqeləri möhkəmləndirməyin və azad edilmiş ərazilərdə yeni həyat qurmağın əsas istiqamətləri müəyyənləşdirilir. Bu fikirlər bir bütöv mənzərə yaradır: Azərbaycanın yeni mərhələdə əsas məqsədi yalnız təhlükəsizliyi qorumaq deyil, təhlükəsizlik üzərində davamlı inkişaf modeli qurmaqdır.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası Cənubi Qafqazda yeni reallıqlar yaradıb. Prezident İlham Əliyev çıxışında bu reallıqların formalaşmasında Azərbaycanın qətiyyətli siyasi və hərbi addımlarının həlledici rolunu qeyd edir. Eyni zamanda Ermənistanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımasının sadəcə xoşməramlı addım kimi qiymətləndirilməsinin düzgün olmadığını bildirir. Bu yanaşma sülh məsələsinə də yeni prizmadan baxmağa imkan verir. Sülh yalnız sənədlərin imzalanması ilə təmin edilən vəziyyət deyil. Sülhün davamlı olması üçün onun arxasında siyasi iradə, iqtisadi güc, beynəlxalq nüfuz və müdafiə qabiliyyəti dayanmalıdır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında məhz buna görə hərbi gücün artırılması məsələsi sülh şəraitində də prioritet kimi təqdim olunur. Azərbaycan hazırda müharibə aparmır, lakin hərbi potensialın daim gücləndirilməsi vacib hesab edilir. Dövlət hər gün istənilən hərbi təxribata cavab verməyə hazır olmalıdır. Bu, əslində, sülhün paradoksunu deyil, onun reallığını göstərir: güclü müdafiə imkanları dövlətin sülhə daha əminliklə yanaşmasına imkan verir. Azərbaycanın Zəfəri regionun siyasi mənzərəsini dəyişib. Lakin yeni reallıqlar yalnız diplomatik münasibətlərin dəyişməsi demək deyil. Bu dəyişiklik Azərbaycanın öz gələcəyinə baxışını da yeniləyir. İşğal təhlükəsinin aradan qalxması ilə dövlət siyasətinin böyük resursları yeni istiqamətlərə yönəldilə bilər. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, Böyük Qayıdış, sosial rifahın artırılması, iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin daha da gücləndirilməsi bu istiqamətlərin başında gəlir. Beləliklə, Zəfərdən sonrakı mərhələnin əsas fərqi ondadır ki, ölkənin qarşısında artıq yalnız müdafiə xarakterli deyil, inkişaf xarakterli böyük milli layihələr dayanır. Bu layihələrin uğurla həyata keçirilməsi isə uzunmüddətli strateji yanaşma tələb edir.

Dövlətin gücü yalnız iqtisadi göstəricilər və hərbi imkanlarla ölçülmür. Güclü dövlətin əsas göstəricilərindən biri də vətəndaşın sosial rifahıdır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında növbəti ildən minimum əməkhaqqının, pensiyaların və sosial müavinətlərin artırılacağı bildirilir. Bununla yanaşı, sosial siyasətin davamlı olması üçün iqtisadi inkişafın təmin edilməsinin zəruriliyi vurğulanır. Bu yanaşma iqtisadi siyasətlə sosial siyasətin bir-birindən ayrı olmadığını göstərir. İqtisadiyyatın böyüməsi özlüyündə son məqsəd deyil. Əsas məqsədlərdən biri əldə olunan iqtisadi imkanların insanların həyat səviyyəsinin yüksəldilməsinə xidmət etməsidir. Digər tərəfdən, sosial rifahın davamlı şəkildə artırılması üçün iqtisadiyyatın yeni gəlir mənbələri yaratması vacibdir. Buna görə investisiyaların cəlb edilməsi, yeni istehsal və ixrac imkanlarının formalaşdırılması, nəqliyyat və enerji layihələrinin genişləndirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında xarici investisiyaların cəlb edilməsi ilə bağlı göstəricilər də bu baxımdan diqqət çəkir. İnvestisiya forumları nəticəsində 20 milyard ABŞ dollarından artıq investisiya müqavilələrinin imzalanması Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi tərəfdaş kimi cəlbediciliyinin göstəricisi kimi təqdim olunur.

İqtisadi inkişafın digər mühüm tərəfi maliyyə dayanıqlığıdır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın xarici borcunun ÜDM-ə nisbətinin 5,6 faiz olduğu, valyuta ehtiyatlarının isə təxminən 90 milyard dollara çatdığı bildirilir. Bu göstəricilər ölkənin qarşıdakı dövr üçün maliyyə imkanlarının qorunmasının əhəmiyyətini göstərir. Maliyyə ehtiyatlarının mövcudluğu dövlətə həm sosial proqramları davam etdirmək, həm təhlükəsizlik xərclərini təmin etmək, həm də strateji infrastruktur layihələrinə sərmayə qoymaq imkanı yaradır. Xüsusilə indiki mərhələdə Azərbaycanın qarşısında bir-birindən böyük olan bir neçə milli layihənin dayanması bu məsələnin əhəmiyyətini artırır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı, enerji layihələri, sosial proqramlar və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi böyük maliyyə resursları tələb edir. Deməli, maliyyə intizamı və iqtisadi müstəqillik yalnız iqtisadi siyasətin deyil, ümumi dövlət strategiyasının tərkib hissəsidir.

Azərbaycanın gələcək inkişaf perspektivlərini müəyyən edən əsas istiqamətlərdən biri enerji sektorudur. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın bir çox enerji növlərini istehsal və ixrac edən nadir ölkələrdən biri olduğunu bildirir və enerji təhlükəsizliyinin milli təhlükəsizlik məsələsi olduğunu vurğulayır. Bu yanaşma Azərbaycanın enerji siyasətinin yalnız iqtisadi gəlir əldə etmək məqsədi daşımadığını göstərir. Enerji resursları ölkənin beynəlxalq münasibətlərdəki çəkisini artıran, tərəfdaşlıq əlaqələrini möhkəmləndirən və geosiyasi əhəmiyyətini yüksəldən amillərdən biridir. Yeni müqavilələrin imzalanması və hasilatın gələcəkdə artacağı ilə bağlı gözləntilər Azərbaycanın enerji bazarlarında rolunun qorunmasına və genişlənməsinə imkan yaradır. Lakin Azərbaycanın enerji siyasətinin əhəmiyyəti yalnız hasilatla məhdudlaşmır. Ölkə öz ərazisini enerji və nəqliyyat dəhlizlərinin mühüm hissəsinə çevirir. Bu isə Azərbaycanın geoiqtisadi imkanlarını genişləndirir.

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi tarixən onun mühüm üstünlüklərindən biri olub. Lakin müasir dövrdə əsas məsələ bu coğrafi üstünlüyü real iqtisadi dəyərə çevirməkdir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycan ərazisindən tranzit daşımaların həcminin 16 milyon tona çatdığını və qarşıya 30 milyon ton səviyyəsinə yüksəlmək məqsədinin qoyulduğunu bildirir. Orta Dəhliz və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi bu strategiyanın əsas istiqamətləri kimi qeyd edilir. Bu layihələrin əhəmiyyəti yalnız yük daşımalarının həcminin artması ilə ölçülmür. Nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı Azərbaycanın müxtəlif regionlarla iqtisadi əlaqələrini genişləndirir, ölkənin tranzit imkanlarını artırır və onun beynəlxalq iqtisadi sistemdəki əhəmiyyətini yüksəldir. Başqa sözlə, Azərbaycan öz coğrafiyasını iqtisadi və siyasi kapitala çevirir. Bu prosesin davam etdirilməsi ölkənin qarşıdakı illərdə regional və daha geniş coğrafiyada mühüm bağlantı mərkəzlərindən biri kimi mövqeyini gücləndirə bilər.

Azərbaycanın beynəlxalq siyasətində diqqət çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri müxtəlif güc mərkəzləri ilə paralel münasibətlər qurmasıdır. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın Avropa İttifaqına üzv ölkələrlə, Çinlə, ABŞ-la və digər dövlətlərlə strateji tərəfdaşlıq əlaqələrinə malik olduğunu vurğulayır. Eyni zamanda Azərbaycanın heç bir düşərgəyə qoşulmadığı, öz milli maraqlarına əsaslanan müstəqil xarici siyasət apardığı bildirilir. Bu yanaşmanın mühüm tərəfi odur ki, Azərbaycan beynəlxalq münasibətlərdə tərəf seçmək məcburiyyətindən çıxış etmir. Əksinə, müxtəlif tərəfdaşlarla qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq qurur. Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərin yeni səviyyəyə yüksəlməsi, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçıları Konsultativ Görüşlərində tamhüquqlu üzv kimi iştirakı və D-8 təşkilatına üzv olması da ölkənin diplomatik imkanlarının genişləndiyini göstərən nümunələrdir. Burada Azərbaycanın özünü yalnız müəyyən bir coğrafiyanın iştirakçısı kimi deyil, müxtəlif regionları birləşdirən siyasi və iqtisadi aktor kimi təqdim etməsi diqqət çəkir.

Yeni dövrdə dövlətlərin təhlükəsizliyi yalnız sərhədlərin qorunmasından ibarət deyil. İnformasiya məkanında gedən proseslər də milli təhlükəsizliyin mühüm hissəsinə çevrilib. Prezident İlham Əliyevin çıxışında ideoloji təhlükəsizliyin fiziki təhlükəsizlik qədər vacib olduğu vurğulanır. Təhsil, bilik, savadlılıq və vətənpərvərlik bu təhlükəsizliyin əsas vasitələri kimi göstərilir. Bu yanaşma xüsusilə gənc nəslin dünyagörüşünün formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müasir informasiya mühitində dövlətin öz həqiqətlərini dünyaya çatdırması qədər vətəndaşın müxtəlif informasiya mənbələrini düzgün qiymətləndirməsi də vacibdir. Prezident İlham Əliyev çıxışında ideoloji işin müasir üsullarla aparılmasının, formal tədbirlər və klişelərdən uzaqlaşaraq Azərbaycanın real nailiyyətlərinin daha geniş şəkildə təqdim edilməsinin vacibliyini də vurğulayır. Bu, dövlətin informasiya siyasətində yeni yanaşmanın zəruriliyini ortaya qoyur: həqiqəti yalnız söyləmək kifayət deyil, onu müasir kommunikasiya vasitələri ilə düzgün auditoriyaya çatdırmaq lazımdır.

Azərbaycanın yeni mərhələsinin ən mühüm istiqamətlərindən biri Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulmasıdır. Böyük Qayıdış yalnız insanların doğma torpaqlarına qayıtması deyil. Bu proses həm də yeni yaşayış məntəqələrinin, müasir infrastrukturun, sosial obyektlərin və iqtisadi həyatın yaradılmasını nəzərdə tutur. Prezident İlham Əliyevin çıxışında artıq 96 min insanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaşadığı, işlədiyi və təhsil aldığı bildirilir. Bu ərazilərin bərpasına 28 milyard manat vəsait ayrılıb və 48 yaşayış məntəqəsində məskunlaşma həyata keçirilib. Qarşıdakı dövrdə Böyük Qayıdışın daha da sürətlənəcəyi qeyd olunur. Bu rəqəmlər Azərbaycanın qarşısında duran quruculuq vəzifələrinin miqyasını göstərir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası həm də Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişafının yeni məkanlarını formalaşdırır. Bu ərazilərin ölkənin ümumi iqtisadi və sosial həyatına inteqrasiyası qarşıdakı illərin mühüm istiqamətlərindən biri olacaq.

Yeni inkişaf mərhələsində insan kapitalının əhəmiyyəti də xüsusi diqqət tələb edir. Prezident İlham Əliyev çıxışında ideoloji təhlükəsizlik kontekstində təhsil və biliyin xüsusi rolunu qeyd edir. Bu yanaşma daha geniş mənada Azərbaycanın gələcək inkişaf modelinin insan amilinə söykəndiyini göstərir. İqtisadiyyatın yeni texnologiyalara, informasiya mühitinin sürətli dəyişməsinə və qlobal rəqabətə uyğunlaşması üçün savadlı, hazırlıqlı və məsuliyyətli vətəndaşlara ehtiyac var. Bu baxımdan təhsil yalnız sosial siyasətin bir istiqaməti deyil. O, həm də dövlətin iqtisadi və ideoloji təhlükəsizliyinin mühüm elementidir. Güclü iqtisadiyyat üçün bilikli insan, güclü dövlət üçün məsuliyyətli vətəndaş, informasiya təhlükəsizliyi üçün savadlı cəmiyyət lazımdır. Prezident İlham Əliyevin çıxışının ümumi məzmunu göstərir ki, Azərbaycanın yeni mərhələdə qarşısında duran vəzifələr bir-biri ilə sıx bağlıdır.

Təhlükəsizlik iqtisadi imkanlar tələb edir. İqtisadi güc sosial rifahı təmin edir. Sosial rifah və sabitlik insan kapitalının inkişafına şərait yaradır. Təhsil və informasiya savadlılığı ideoloji təhlükəsizliyi möhkəmləndirir. Güclü iqtisadiyyat və hərbi potensial müstəqil xarici siyasətin imkanlarını artırır. Aktiv diplomatiya isə ölkənin iqtisadi və siyasi imkanlarının daha geniş coğrafiyada reallaşdırılmasına şərait yaradır. Bu mənada Azərbaycanın inkişaf modeli bir-birindən ayrı istiqamətlər toplusu deyil, vahid sistemdir. Zəfər bu sistemin yeni mərhələyə keçməsi üçün tarixi imkan yaradıb. İndi əsas məsələ həmin imkanlardan maksimum səmərə ilə istifadə etməkdir.

Prezident İlham Əliyev çıxışının sonunda qarşıda çoxlu vəzifələrin olduğunu qeyd edir və Azərbaycanın qarşıdakı tarixi mərhələdə bu vəzifələri həyata keçirmək üçün bütün imkanlara malik olduğuna inamını ifadə edir. Bu fikrin mahiyyətində mühüm bir mesaj dayanır: tarixdə əldə edilmiş böyük nəticələr yalnız o zaman davamlı uğura çevrilir ki, cəmiyyət və dövlət qarşıdakı vəzifələri düzgün müəyyənləşdirə və ardıcıl şəkildə həyata keçirə bilsin. Azərbaycanın bugünkü mövqeyi ona imkan verir ki, təhlükəsizlik məsələlərini inkişaf gündəliyi ilə, iqtisadi imkanlarını sosial rifahla, diplomatik nüfuzunu regional əməkdaşlıqla və Zəfərin nəticələrini Böyük Qayıdışla birləşdirsin. Bu baxımdan qarşıdakı dövr Azərbaycanın yalnız əldə etdiklərini qoruduğu deyil, yeni inkişaf mərhələsini formalaşdırdığı dövr olmalıdır. Sülhün dayağı gücdür. İnkişafın dayağı iqtisadi dayanıqlıqdır. Müstəqil siyasətin dayağı milli iradədir.

Gələcəyin dayağı isə savadlı, vətənpərvər və məsuliyyətli cəmiyyətdir. Azərbaycanın qarşısında məhz bu dayaqlar üzərində daha böyük quruculuq mərhələsi dayanır. Tarixi Zəfərin ən böyük nəticəsi isə yalnız torpaqların azad olunması deyil. Ən böyük nəticə ondan ibarətdir ki, Azərbaycan artıq öz gələcəyini yeni imkanlar, daha geniş hədəflər və daha böyük məsuliyyətlər üzərində qurmaq üçün əlverişli siyasi və strateji mövqeyə malikdir. Bu mərhələnin əsas çağırışı da aydındır: əldə edilmiş Zəfəri davamlı inkişafın, güclü dövlətçiliyin və daha yüksək rifahın möhkəm təməlinə çevirmək. Bu iki məqalədə əsas fərqi qəsdən saxladım: birinci məqalə milli güc, dövlətçilik və təhlükəsizlik xətti üzərində, ikinci məqalə isə sülh, iqtisadi inkişaf, sosial rifah, diplomatiya, enerji, nəqliyyat və Böyük Qayıdış xətti üzərində qurulub.

Şahin Seyidzadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin