Vahid məktəbli forması təhsildə bərabərliyin təminatı, xarici müdaxilələrə qarşı isə milli şüurun qorunmasıdır

Təhsil hər bir dövlətin gələcəyini müəyyən edən əsas strateji sahələrdən biridir. Məktəb yalnız uşaqlara bilik verən müəssisə deyil, həm də milli kimliyin, vətənpərvərlik hissinin, mənəvi dəyərlərin və sağlam dünyagörüşünün formalaşdığı mühüm ictimai məkandır. Bu baxımdan, vahid məktəbli formasının tətbiqi, təhsil mühitində sosial bərabərliyin gücləndirilməsi və uşaqların zərərli informasiya təsirlərindən qorunması məsələləri bir-biri ilə sıx bağlıdır. Xüsusilə regionda geosiyasi rəqabətin artdığı, informasiya mübarizəsinin gücləndiyi bir dövrdə Azərbaycan uşaqlarının təhsili, milli-mənəvi dəyərləri və müstəqil düşüncə qabiliyyəti dövlətin diqqət mərkəzində olmalıdır.

Vahid məktəbli formasının tətbiqi ilk növbədə məktəblərdə sosial bərabərliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Şagirdlərin ailələrinin maddi imkanları fərqli olsa da, məktəb mühitində onların bərabərhüquqlu olması vacibdir. Geyim fərqlərinin qabardılması, bahalı geyim və brendlər üzərindən sosial üstünlük nümayiş etdirilməsi uşaqlar arasında müqayisə, psixoloji narahatlıq və ayrı-seçkilik yarada bilər. Vahid forma isə bu fərqlərin zahiri görünüşdə ön plana çıxmasının qarşısını almağa, diqqəti geyimdən təhsilə, biliyə və şəxsi inkişafa yönəltməyə kömək edir.

Məktəbli formasının əhəmiyyəti yalnız geyim məsələsi ilə məhdudlaşmır. Forma məktəb nizam-intizamının, təhsil müəssisəsinə mənsubiyyət hissinin və ümumi məsuliyyət anlayışının formalaşmasına da töhfə verə bilər. Bununla belə, vahid formanın tətbiqi öz-özlüyündə təhsilin keyfiyyətini yüksəltmir. Bu siyasət müəllimlərin peşəkarlığı, müasir tədris metodları, təhlükəsiz məktəb mühiti, şagirdlərin psixoloji rifahı və valideynlərlə əməkdaşlıqla tamamlandıqda daha səmərəli nəticə verir.

Digər mühüm məsələ uşaqların informasiya təhlükəsizliyidir. Müasir dövrdə sosial şəbəkələr, videoplatformalar, müxtəlif internet resursları və rəqəmsal kommunikasiya vasitələri uşaqların dünyagörüşünə ciddi təsir göstərir. Bu imkanlar bilik əldə etmək və dünyanı tanımaq üçün geniş perspektivlər açsa da, eyni zamanda dezinformasiya, manipulyativ təbliğat, nifrət nitqi və siyasi məqsədlərlə hazırlanmış məzmunun yayılması riskini də artırır. Buna görə də Azərbaycan məktəblərində şagirdlərə məlumatı yoxlamaq, faktla rəyi ayırmaq, mənbənin etibarlılığını qiymətləndirmək və saxta xəbərləri tanımaq bacarıqları aşılanmalıdır.

İranın Azərbaycana münasibətdə mümkün ideoloji və informasiya təsirləri məsələsi də məhz bu kontekstdə, faktlara əsaslanaraq müzakirə edilməlidir. Xarici dövlətlərin informasiya və ideoloji təsir imkanları milli təhlükəsizlik baxımından diqqətlə araşdırıla bilər. Lakin konkret müdaxilə faktları etibarlı sübutlar, sənədlər və müvafiq qurumların araşdırmaları ilə əsaslandırılmalıdır. Hər hansı iddianı sübutsuz şəkildə təsdiqlənmiş fakt kimi təqdim etmək cəmiyyətdə yanlış təsəvvür yarada bilər. Təhlükənin mahiyyətini düzgün müəyyənləşdirmək üçün konkret məzmunun kim tərəfindən, hansı məqsədlə və hansı kanallar vasitəsilə yayıldığı araşdırılmalıdır.

Azərbaycan uşaqlarının təhsilinə xaricdən ideoloji təsir göstərilməsi ehtimalı xüsusilə həssas yanaşma tələb edir. Çünki uşaqlar hələ dünyagörüşlərini formalaşdırdıqları mərhələdə olurlar və emosional məzmun, təkrarlanan mesajlar, sosial təzyiq və manipulyativ informasiya onların düşüncəsinə təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən məktəblərdə uşaqların siyasi təbliğatın hədəfinə çevrilməsinin qarşısının alınması, onların yaş xüsusiyyətlərinə uyğun informasiya ilə təmin olunması və tənqidi düşüncə bacarıqlarının inkişafı vacibdir.

Ancaq uşaqları qorumaq onların fərqli fikirlərlə tanış olmasını qadağan etmək demək deyil. Əksinə, güclü təhsil sistemi uşağa müxtəlif mənbələrdən məlumat almağı, müqayisə aparmağı, sual verməyi və müstəqil nəticəyə gəlməyi öyrədir. İdeoloji təsirlərə qarşı ən dayanıqlı müdafiə yalnız məhdudiyyətlər deyil, həm də keyfiyyətli təhsil, media savadlılığı və möhkəm vətəndaşlıq şüurudur. Uşaq nəyin doğru, nəyin yanlış olduğunu düşünərək müəyyən etməyi öyrənirsə, manipulyasiyaya qarşı daha davamlı olur.

Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərlərinin qorunması da bu prosesin ayrılmaz hissəsidir. Ana dilinə hörmət, dövlət rəmzlərinə ehtiram, tarix haqqında obyektiv bilik, mədəni irsə bağlılıq və vətənə məsuliyyətli münasibət məktəb təhsilinin mühüm istiqamətlərindəndir. Bununla yanaşı, milli dəyərlərin aşılanması digər xalqlara qarşı düşmənçilik yaratmaq üzərində deyil, qarşılıqlı hörmət, hüquq, humanizm və milli özünüdərk prinsipləri əsasında qurulmalıdır. Güclü milli kimlik başqa xalqlara nifrət etməyi deyil, öz dövlətini, dilini, tarixini və hüquqlarını dərk etməyi nəzərdə tutur.

Bu baxımdan, vahid məktəbli forması ilə informasiya təhlükəsizliyi arasında birbaşa səbəb-nəticə əlaqəsi qurmaq düzgün olmazdı. Məktəbli forması sosial bərabərliyə və təhsil mühitində nizam-intizama töhfə verən vasitədir, xarici ideoloji müdaxilələrə qarşı müdafiə isə daha geniş tədbirlər tələb edir. Buraya rəqəmsal savadlılığın artırılması, məktəblərdə psixoloji xidmətlərin gücləndirilməsi, valideynlərin maarifləndirilməsi, şagirdlərin hüquqlarının qorunması və təhsil materiallarının keyfiyyətinə nəzarət daxildir.

Dövlət qurumları, təhsil müəssisələri, ailələr və media bu məsələdə ortaq məsuliyyət daşıyırlar. Media xarici təsirlərlə bağlı iddiaları araşdırarkən faktlara söykənməli, sensasiyalı və sübutsuz məlumatlarla uşaqlarda qorxu yaratmamalıdır. Məktəblər isə şagirdlərə təkcə hazır biliklər verməklə kifayətlənməməli, onları informasiya bolluğu şəraitində düzgün qərar qəbul etməyə hazırlamalıdır. Valideynlər uşaqların internetdə qarşılaşdıqları məzmunla maraqlanmalı, lakin onların şəxsi inkişafına və sağlam müzakirə mühitinə də hörmətlə yanaşmalıdırlar.

Nəticə etibarilə, vahid məktəbli formasının tətbiqi, keyfiyyətli təhsil və informasiya təhlükəsizliyi vahid məqsədə - savadlı, düşünən, milli kimliyini dərk edən və məsuliyyətli vətəndaşların yetişdirilməsinə xidmət etməlidir. Azərbaycan uşaqlarının gələcəyini qorumaq üçün məktəbdə bərabər imkanlar yaratmaqla yanaşı, onların zərərli təbliğatı tanımaq, dezinformasiyaya uymamaq və müstəqil düşünmək bacarıqlarını da inkişaf etdirmək lazımdır. İran da daxil olmaqla hər hansı xarici dövlətin mümkün müdaxilə cəhdlərinə münasibətdə emosional ittihamlardan deyil, sübutlara, hüquqi qiymətləndirməyə və məqsədyönlü maarifləndirməyə əsaslanan yanaşma daha səmərəlidir.Çünki dövlətin gələcəyi yalnız məktəbli formasının vahidliyindən deyil, məktəblilərin düşüncəsinin azadlığından, biliyinin dərinliyindən, milli şüurunun möhkəmliyindən və həqiqəti yalandan ayırmaq qabiliyyətindən asılıdır.

Azər Allahverənov
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin