Avropa Siyasi Birliyinin sammiti yeni geosiyasi reallıqlar fonunda: Azərbaycanın artan strateji çəkisi və diplomatik imkanları

Müasir dünya siyasəti ciddi transformasiya dövrünü yaşayır. Beynəlxalq münasibətlər sistemində güc balansının dəyişməsi, regional münaqişələrin dərinləşməsi, enerji təhlükəsizliyi uğrunda rəqabət və yeni iqtisadi-siyasi ittifaqların formalaşması dövlətləri xarici siyasət strategiyalarına yenidən baxmağa vadar edir. Belə bir şəraitdə noyabrın 12-də İrlandiyanın paytaxtı Dublində işinə başlayan Avropa Siyasi Birliyinin (ASB) sammiti xüsusi geosiyasi əhəmiyyət daşıyır. Avropanın və digər tərəfdaş dövlətlərin 50-yə yaxın ölkəsinin liderlərini bir araya gətirən bu toplantı qitənin gələcək təhlükəsizlik və əməkdaşlıq modelinin müzakirəsi baxımından mühüm platformadır.

Sammitin əhəmiyyətini yalnız iştirakçı ölkələrin sayına görə qiymətləndirmək doğru olmazdı. Əsas məsələ bu görüşün hansı beynəlxalq şəraitdə keçirilməsi və müzakirə olunan məsələlərin qlobal siyasi proseslərə mümkün təsiridir. Avropa hazırda təhlükəsizlik, enerji, iqtisadiyyat və müdafiə sahələrində yeni çağırışlarla üzləşir. Ukrayna müharibəsi, geosiyasi rəqabət, enerji təchizatının şaxələndirilməsi, kibertəhdidlər və dezinformasiya təhlükəsi Avropa dövlətlərinin ortaq fəaliyyətini zəruri edir.

Avropa Siyasi Birliyinin əsas missiyası da məhz bu çağırışlara qarşı daha geniş siyasi dialoq mühiti yaratmaqdır. 2022-ci ildə yaradılan platforma Avropa İttifaqına üzv olan və olmayan ölkələri bir araya gətirməklə ənənəvi siyasi əməkdaşlıq formatlarını tamamlayır. Burada əsas məqsəd vahid qərarların məcburi şəkildə qəbul etdirilməsi deyil, dövlət başçıları arasında birbaşa dialoqun qurulması, ortaq maraqların müəyyənləşdirilməsi və siyasi koordinasiyanın gücləndirilməsidir.

Dublin sammitinin gündəliyində təhlükəsizlik və müdafiə məsələlərinin ön plana çıxması Avropanın mövcud geosiyasi narahatlıqlarını aydın şəkildə əks etdirir. Artıq təhlükəsizlik anlayışı yalnız hərbi müdafiə ilə məhdudlaşmır. Enerji təchizatının sabitliyi, nəqliyyat yollarının qorunması, rəqəmsal infrastrukturun təhlükəsizliyi və informasiya məkanında xarici müdaxilələrin qarşısının alınması da dövlətlərin strateji təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Bu reallıqlar fonunda Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyi xüsusi əhəmiyyət qazanır. Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında yerləşən mühüm geostrateji məkandır. Ölkəmizin enerji resursları, nəqliyyat infrastrukturu və regional siyasi proseslərdəki rolu onu Avropa üçün əhəmiyyətli tərəfdaşlardan birinə çevirir. Bu, təsadüfi siyasi yaxınlaşma deyil, qarşılıqlı iqtisadi və strateji maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq modelidir.

Azərbaycanın enerji sahəsindəki mövqeyi Avropanın təhlükəsizlik strategiyası baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Avropa ölkələri enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə çalışdığı bir vaxtda Azərbaycan etibarlı təchizatçı kimi öz rolunu gücləndirir. Cənub Qaz Dəhlizi, qaz ixracının genişləndirilməsi və yaşıl enerji layihələri ölkəmizin Avropa enerji bazarındakı strateji əhəmiyyətini artırır. Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan enerji əməkdaşlığını yalnız iqtisadi gəlir mənbəyi kimi deyil, həm də beynəlxalq tərəfdaşlığın və qarşılıqlı etimadın mühüm vasitəsi kimi inkişaf etdirir.

Digər strateji istiqamət nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələridir. Qlobal ticarət yollarının dəyişməsi və Avropa ilə Asiya arasında etibarlı bağlantılara ehtiyacın artması Orta Dəhlizin əhəmiyyətini yüksəldir. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, liman, dəmir yolu və avtomobil infrastrukturu bu marşrutun inkişafında mühüm üstünlük yaradır. Eyni zamanda, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi ölkəmizin tranzit imkanlarını genişləndirir. Bu layihələr Azərbaycanın regional əhəmiyyətini artırmaqla yanaşı, Avropa dövlətləri üçün də alternativ iqtisadi və logistika imkanları yaradır.

Sammitin Azərbaycan baxımından əhəmiyyətini artıran digər məsələ Cənubi Qafqazda sülh və təhlükəsizlik gündəliyidir. Regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması, dövlətlərin suverenliyinə hörmət edilməsi, kommunikasiyaların açılması və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı daha geniş coğrafiyada təhlükəsizlik maraqlarına xidmət edir. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etdikdən sonra regionda yeni əməkdaşlıq imkanlarının formalaşdırılmasını əsas prioritetlərdən biri kimi müəyyənləşdirib.

Bu kontekstdə Avropa dövlətlərinin Cənubi Qafqaza münasibəti də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Regiona yanaşma birtərəfli siyasi qiymətləndirmələrə deyil, beynəlxalq hüquqa, qarşılıqlı hörmətə və real geosiyasi vəziyyətə əsaslanmalıdır. Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, davamlı sülh yalnız dövlətlərin suveren hüquqlarının tanınması və qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi ilə mümkündür.

Xüsusilə diqqətçəkən məqam Azərbaycanın 2028-ci ildə Avropa Siyasi Birliyinin sammitinə ev sahibliyi perspektividir. Bu, ölkəmizin beynəlxalq siyasi dialoqda artan rolunun mühüm göstəricisidir. Bakının belə bir platformaya ev sahibliyi etməsi Azərbaycanın diplomatik imkanlarının, təşkilatçılıq təcrübəsinin və müxtəlif siyasi mövqelərə malik dövlətlər arasında dialoq yaratmaq potensialının növbəti təsdiqi olacaq.

Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi müstəqil və balanslaşdırılmış xarici siyasət Azərbaycanın bu mövqeyə yüksəlməsində əsas amillərdən biridir. Bakı beynəlxalq münasibətlərdə hər hansı siyasi mərkəzdən asılı olmayan, milli maraqlarını əsas götürən və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığa üstünlük verən siyasət yürüdür. Bu yanaşma ölkəmizə həm Avropa, həm Asiya, həm də digər regionlarla münasibətləri inkişaf etdirmək imkanı verir.

Burada mühüm bir məqamı da nəzərə almaq lazımdır: Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu yalnız enerji və tranzit imkanları ilə ölçülmür. Ölkəmizin regional təhlükəsizliyə verdiyi töhfə, beynəlxalq platformalarda fəallığı, müxtəlif dövlətlərlə dialoq qurmaq bacarığı və müstəqil siyasi mövqeyi də bu nüfuzun əsasını təşkil edir.

Nəticə etibarilə, Dublində keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin sammiti dəyişən dünya nizamında yeni siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm hadisədir. Azərbaycanın bu prosesdə iştirakı və 2028-ci ildə Bakının sammitə ev sahibliyi perspektivi ölkəmizin beynəlxalq diplomatiyada artan çəkisini nümayiş etdirir. Ən başlıcası, Azərbaycan artıq regional proseslərin kənar müşahidəçisi deyil, Avropa ilə Asiya arasında strateji əlaqələrin qurulmasında, enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində və regional əməkdaşlığın inkişafında mühüm rol oynayan müstəqil siyasi aktordur. Bu mövqenin qorunması və daha da möhkəmləndirilməsi isə ölkəmizin qarşıdakı dövrdə xarici siyasətinin əsas prioritetlərindən biri olaraq qalacaq.

Aydın Mirzəzadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin