İnsan niyə zərərli vərdişə yönəlir? - AÇIQLAMA

İnsan davranışlarını anlamaq üçün ən çətin mövzulardan biri onların niyə bəzən özlərinə zərər verən vərdişlərə yönəlməsidir. Siqaret, alkoqol, həddindən artıq yemək, sosial mediadan asılılıq, hətta zəhərli münasibətlərə qayıtmaq belə, insanın özünə qarşı göstərdiyi ziddiyyətli davranışların bir parçasıdır. Bu sual heç vaxt sadə şəkildə cavablanmır, çünki zərərli vərdişlərin kökündə tək bir səbəb olmur. Onlar adətən insana həm psixoloji, həm emosional, bəzən də bioloji səviyyədə təsir edən bir neçə amilin birləşməsi ilə formalaşır.

Psixoloq G.Qədirli bu barədə Sonxeber.az -a açıqlama verib:

"İnsan çox zaman gördüyü zərəri bilə-bilə həmin vərdişə sarılır. Bunun ilk səbəbi beynin rahatlıq və mükafat hissini axtarmasıdır. Stress, narahatlıq və ya emosional ağrı yaşayan biri beynindəki "qaçış" mexanizmini işə salır. Zərərli vərdiş ona qısa müddətli rahatlıq verir, beynin mükafat mərkəzini aktivləşdirir və insan daha yaxşı hiss etdiyini düşünür. Halbuki bu, sadəcə keçici təsirdir. Buna görə də vərdiş tədricən bir dövrə çevrilir: insan pis hiss etdikcə həmin davranışa qayıdır, qayıtdıqca isə asılılıq daha da dərinləşir.

Digər tərəfdən, zərərli vərdişlərin böyük bir hissəsi öyrənilmiş davranışdır. İnsan ailəsində, dost çevrəsində və ya sosial mühitində nə görürsə, çox vaxt onunla eyniləşir. Uşaqlıqda müşahidə edilən davranışlar yetkinlikdə asanlıqla vərdişə çevrilir. Bu, insanın zəifliyi deyil, beynin tanış olanı təhlükəsiz kimi qəbul etməsi ilə bağlıdır. Hətta həmin tanış davranışın zərərli olduğunu bilsə belə, insan bəzən qeyri-ixtiyari şəkildə özünü əvvəl gördüyü şəkillərin içində tapır.

Bir çox adam zərərli vərdişlərə özünü ifadə etməkdə çətinlik çəkdiyi, emosiyalarını sağlıqlı formada idarə etmədiyi üçün də yönəlir. Hisslərini danışmaq əvəzinə gizlətməyi seçən, özünə qarşı tələbkar olan və daxili gərginliyi yığan insanlar əksər hallarda bu gərginliyi hansısa davranışla boşaltmağa çalışırlar. Bu davranışın sağlam və ya zərərli olmasını isə həmin anda düşünmürlər.

Bəzən insanın həyatında boşluq olur: sevgi çatışmır, dəstək hiss etmir, mütəmadı olaraq tək və yorğun hiss edir. Həmin boşluğu doldurmaq üçün isə ən asan yol dərhal rahatlıq gətirən vərdişlərə sarılmaqdır. Bu, psixoloji baxımdan "kompensasiya" adlanır: insan ağrını bir yerdə hiss etməmək üçün başqa bir yerdə özünə saxta rahatlıq yaradır.

Zərərli vərdişlərdən uzaqlaşmaq isə təkcə iradə ilə mümkün olmur. İnsanın özünü tanıması, davranışının kökündə duran səbəbi anlamağa çalışması, lazım gəldikdə isə mütəxəssis dəstəyinə müraciət etməsi çox vacibdir. İnsan davranışı, xüsusilə zərər verən davranışlar heç vaxt "əyərgöz" bir seçimdən ibarət olmur; o, insanın yaşadıqları, daşıdığı ağrılar, öyrəndikləri və içində gizlədiyi hisslərin bir nəticəsidir.

İnsan niyə zərərli vərdişə yönəlir? Cavab çoxqatlıdır. Çünki insan da çoxqatlıdır. Vərdiş isə bəzən onun özünə səssizcə "yardım çağırışı" olur".

Telegramda izləyin