Bakı yenidən qlobal iqlim gündəminin mərkəzində: İqlim fəaliyyətindən real nəticələrə doğru

Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi 2026 Azərbaycanın iqlim gündəliyində yeni mərhələnin başlanğıcıdır
İqlim dəyişmələri artıq yalnız ekoloji problem deyil. Bu məsələ XXI əsrin iqtisadi, enerji, sosial, texnoloji və hətta geosiyasi gündəminin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib. Temperatur artımı, su ehtiyatlarının azalması, ekstremal hava hadisələrinin intensivləşməsi, kənd təsərrüfatının qarşılaşdığı risklər və enerji sistemlərinin transformasiyası dövlətləri yeni qərarlar qəbul etməyə məcbur edir.Belə bir şəraitdə Bakının növbəti dəfə beynəlxalq iqlim gündəliyinin mühüm platformalarından birinə çevrilməsi Azərbaycanın COP29-dan sonra əldə etdiyi beynəlxalq iqlim diplomatiyası mövqeyinin davamlı xarakter daşıdığını göstərir.

7-11 sentyabr 2026-cı il tarixlərində Bakıda keçirilən UNFCCC İqlim Həftəsi 4 hökumət nümayəndələrini, biznes dairələrini, maliyyə institutlarını, şəhərləri, alimləri, vətəndaş cəmiyyəti və gəncləri bir araya gətirir. BMT-nin İqlim Həftələri mexanizminin əsas məqsədi iqlimlə bağlı siyasi qərarları real iqtisadiyyatdakı praktiki fəaliyyətlə əlaqələndirməkdir.Bu baxımdan Bakıdakı tədbirin əsas mahiyyəti yalnız konfransların keçirilməsi deyil. Əsas məsələ müzakirə olunan ideyaların konkret layihələrə, investisiyalara, texnoloji yeniliklərə və dayanıqlı inkişaf mexanizmlərinə çevrilməsidir.

COP29-dan sonrakı mərhələ: sözlərdən icraya

Azərbaycanın iqlim gündəliyində COP29 xüsusi mərhələ yaratdı. Bakı həmin proses zamanı qlobal iqlim danışıqlarının əsas mərkəzlərindən biri oldu. 2026-cı ildə keçirilən Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi isə bu prosesin davamı kimi qiymətləndirilə bilər.

İqlim siyasətində ən çətin mərhələ qərar qəbul etmək deyil, qəbul edilmiş qərarları həyata keçirməkdir.
Məhz buna görə 2026-cı il Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsinin konsepsiyasında əməkdaşlıq, investisiya, innovasiya, uyğunlaşma və dayanıqlılıq məsələləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təşkilatçıların təqdim etdiyi məlumata görə, tədbir Paris Sazişinin və milli iqlim öhdəliklərinin həyata keçirilməsini sürətləndirmək, praktiki həlləri nümayiş etdirmək və yeni tərəfdaşlıqlar yaratmaq məqsədi daşıyır.Bu yanaşma təsadüfi deyil. Çünki dünyada iqlim siyasətinin növbəti mərhələsi artıq "nə etmək lazımdır?" sualından daha çox "bunu necə və hansı maliyyə ilə etmək olar?" sualına cavab axtarır.

Bakı platformasının regional əhəmiyyəti

Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsinin başqa bir mühüm tərəfi onun regional xarakteridir.
Cənubi Qafqaz, Xəzər hövzəsi və Mərkəzi Asiya iqlim dəyişmələrinin yaratdığı risklər baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyan regionlardır. Su ehtiyatları, kənd təsərrüfatı, enerji infrastrukturu, şəhərləşmə və təbii fəlakətlər region ölkələrinin qarşısında oxşar problemlər yaradır.Azərbaycanın coğrafi mövqeyi isə Bakıya Avropa ilə Asiya arasında iqlim, enerji və yaşıl transformasiya məsələləri üzrə dialoq platforması olmaq imkanları verir.Buna görə Bakıdakı müzakirələr yalnız Azərbaycan üçün deyil, region ölkələri üçün də əhəmiyyətlidir.

Yaşıl enerji - yeni iqtisadi imkanlar

İqlim gündəliyinin ən mühüm istiqamətlərindən biri enerji keçididir.Ənənəvi enerji resurslarından istifadə edən ölkələr üçün yaşıl transformasiya yalnız ekoloji məsələ deyil, həm də iqtisadi modelin yenilənməsi deməkdir.Azərbaycan üçün bu proses xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ölkənin enerji potensialı, xüsusilə bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişaf etdirilməsi, gələcəkdə həm daxili enerji sisteminin şaxələndirilməsinə, həm də regional enerji əməkdaşlığının genişlənməsinə imkan yarada bilər.Günəş və külək enerjisi layihələri, enerji səmərəliliyi, elektrik şəbəkələrinin modernləşdirilməsi və enerji saxlama texnologiyaları bu transformasiyanın əsas istiqamətlərindəndir.
Burada əsas məsələ bir məqamdır: yaşıl keçid enerji təhlükəsizliyini zəiflətməməli, əksinə, onu daha dayanıqlı etməlidir.

İqlim maliyyəsi: ən böyük çağırışlardan biri

İqlim dəyişmələri ilə mübarizənin qarşısında duran ən ciddi problemlərdən biri maliyyə məsələsidir.
Yeni enerji layihələri, su infrastrukturunun yenilənməsi, şəhərlərin iqlim risklərinə uyğunlaşdırılması, kənd təsərrüfatında yeni texnologiyaların tətbiqi və ekoloji infrastruktura investisiyalar böyük maliyyə resursları tələb edir.
Bu səbəbdən Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsində maliyyə institutlarının və investorların iştirakı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
İqlim siyasətinin uğuru yalnız hökumətlərin qərarlarından asılı deyil. Özəl sektor, banklar, investisiya fondları, texnologiya şirkətləri və beynəlxalq maliyyə institutları da prosesin fəal iştirakçılarına çevrilməlidir.
Əgər iqlim siyasəti real investisiya mexanizmləri ilə dəstəklənmirsə, ən ambisiyalı strategiyaların belə praktiki nəticəsi məhdud qala bilər.

Şəhərlər iqlim mübarizəsinin əsas cəbhəsinə çevrilir

Bakı kimi sürətlə inkişaf edən şəhərlər üçün iqlim məsələsi gündəlik həyatla birbaşa bağlıdır.
Şəhər nəqliyyatı, yaşıllıqlar, su təminatı, enerji istehlakı, tikinti standartları, tullantıların idarə edilməsi və şəhər planlaşdırılması iqlim siyasətinin konkret nəticələrinin göründüyü sahələrdir.
Bu baxımdan Bakı üçün İqlim Fəaliyyəti Həftəsinin keçirilməsi həm də şəhərin özünün yaşıl və dayanıqlı inkişaf modelinin müzakirəsi baxımından əhəmiyyətlidir.İqlim diplomatiyasının uğuru yalnız beynəlxalq tədbirlərin sayına görə ölçülməməlidir. Əsas göstəricilərdən biri həmin tədbirlərin keçirildiyi şəhərlərin özündə hansı dəyişikliklərin baş verdiyidir.

Gənclər və yeni nəsil: iqlim siyasətinin gələcək iştirakçıları

İqlim dəyişmələri gələcək nəsillərin həyatına birbaşa təsir göstərəcək. Buna görə gənclərin prosesə cəlb edilməsi sadəcə sosial məsuliyyət məsələsi deyil, strateji zərurətdir.Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsinin proqramında gənclərin iştirakı üçün ayrıca platformaların nəzərdə tutulması bu baxımdan mühüm məqamdır. Təşkilatçılar gənclərin, qadınların, akademik dairələrin, vətəndaş cəmiyyətinin və yerli icmaların iqlim fəaliyyətinə daha geniş cəlb olunmasını prioritetlərdən biri kimi göstərirlər.

Gələcəyin mühəndisləri, alimləri, sahibkarları və dövlət idarəçiləri bu gün formalaşan iqlim siyasətinin nəticələrini sabah yaşayacaqlar.Bu səbəbdən onların qərar qəbuletmə prosesində iştirakı nə qədər geniş olarsa, iqlim siyasətinin uzunmüddətli sosial dayaqları da bir o qədər möhkəm olar.

İqlim dəyişmələri həm də sosial məsələdir

İqlim dəyişmələrinə yalnız təbiətin qorunması prizmasından yanaşmaq kifayət deyil.
İqlim riskləri müxtəlif sosial qruplara fərqli təsir göstərə bilər. Su qıtlığı, ərzaq təhlükəsizliyi, istilik dalğaları və ekstremal hava hadisələri insanların yaşayış şəraitinə, xüsusilə həssas qrupların vəziyyətinə təsir göstərə bilər.
Ona görə də "ədalətli keçid" anlayışı iqlim siyasətinin mühüm elementlərindən birinə çevrilir.
Yaşıl iqtisadiyyata keçid yeni iş yerləri yaratmalı, yeni peşələrin formalaşmasını sürətləndirməli və əmək bazarının dəyişən tələblərinə uyğun təhsil və bacarıq proqramlarını inkişaf etdirməlidir.

Bakıdan dünyaya verilən mesaj

Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi Azərbaycanın beynəlxalq iqlim diplomatiyasının davamlı platformaya çevrilməsi baxımından diqqət çəkir.UNFCCC-nin məlumatına görə, 2026-cı ilin ikinci regional İqlim Həftəsi məhz Bakıda keçirilir və bu tədbirlər iqlim qərarlarının icrasını sürətləndirmək üçün hökumət və qeyri-dövlət iştirakçıları arasında əməkdaşlığı gücləndirməyə xidmət edir.Bu, Azərbaycan üçün həm imkan, həm də məsuliyyətdir.
İmkan ondan ibarətdir ki, ölkə regionun yaşıl transformasiyası üzrə dialoqun mühüm mərkəzlərindən birinə çevrilə bilər.
Məsuliyyət isə daha böyükdür: Bakıda səsləndirilən təşəbbüslərin real layihələrə və ölçülə bilən nəticələrə çevrilməsi lazımdır.

Əsas məsələ nəticədir

İqlim tədbirlərinin effektivliyini konfrans zallarında keçirilən müzakirələrin sayı ilə ölçmək doğru olmaz.

Əsl nəticə daha sonra ortaya çıxır:

nə qədər yeni yaşıl enerji layihəsi reallaşdı;
nə qədər investisiya cəlb edildi;
şəhərlərin iqlim dayanıqlılığı nə qədər artdı;
enerji səmərəliliyi hansı səviyyəyə çatdı;
su ehtiyatlarının qorunması istiqamətində hansı addımlar atıldı;
yeni yaşıl iş yerləri nə qədər artdı;
gənclərin və yerli icmaların iştirakı hansı səviyyəyə yüksəldi.
Başqa sözlə, iqlim diplomatiyasının əsas ölçü vahidi deklarasiya deyil, nəticədir.

Bakı üçün yeni məsuliyyət mərhələsi

Azərbaycan COP29 vasitəsilə qlobal iqlim gündəliyində mühüm diplomatik təcrübə qazandı. Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi isə həmin təcrübənin institusional və praktiki istiqamətdə davam etdirilməsi üçün yeni imkan yaradır.
2026-cı ildə Bakının əsas üstünlüyü artıq beynəlxalq iqlim tədbiri keçirmək təcrübəsinə malik olmasıdır. Növbəti mərhələdə isə bu platformanın davamlı əməkdaşlıq və konkret layihələr üçün işlək mexanizmə çevrilməsi daha böyük əhəmiyyət daşıyır.

Bu mənada Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsini yalnız beş günlük tədbir kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Onun əsl əhəmiyyəti tədbir başa çatdıqdan sonra başlayacaq.
Çünki iqlim dəyişmələri ilə mübarizə bir həftəlik kampaniya deyil. Bu, uzunmüddətli dövlət siyasəti, iqtisadi transformasiya, elmi araşdırma, texnoloji innovasiya və cəmiyyətin gündəlik davranışlarının dəyişməsini tələb edən prosesdir.

Bakı bu gün qlobal iqlim dialoqunun mühüm ünvanlarından biridir. İndi əsas məsələ bu dialoqu real fəaliyyətə çevirməkdir.Azərbaycanın qarşısında duran ən mühüm strateji hədəflərdən biri məhz budur: COP29-un yaratdığı diplomatik kapitalı yaşıl iqtisadiyyat, regional əməkdaşlıq və dayanıqlı inkişaf üçün uzunmüddətli nəticələrə çevirmək.
Bu məqalə qəzet üçün analitik-publisistik formatda hazırlanıb və 2026-cı ilin Bakı İqlim Həftəsi ilə bağlı aktual rəsmi məlumatlara söykənir. UNFCCC məlumatına görə, İqlim Həftəsinin əsas Implementation Forum hissəsi 9-10 sentyabrda keçirilir və hökumətlər, biznes, şəhərlər, vətəndaş cəmiyyəti və gəncləri praktik iqlim fəaliyyətinə yönəltməyi hədəfləyir.

Təranə Paşayeva
"Loqos" Psixoloji və Nitq Mərkəzinin rəhbəri, Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin