Mövcud vəziyyət dünya iqtisadiyyatına necə təsir göstərəcək? - AÇIQLAMA

Yaxın Şərqdə, xüsusilə İranda artan gərginlik artıq təkcə siyasi gündəmi deyil, qlobal iqtisadi tarazlığı da silkələməyə başlayıb. Bəs görəsən mövcud vəziyyət dünya iqtisadiyyatına necə təsir edəcək?

İqtisadçı Xalid Kərimli mövzu ilə bağlı Sonxeber.az -a açıqlama verib:

"Bu gün dünya bazarlarında neftin qiyməti bir gündə 8 faiz yüksəlib. Bundan əvvəlki mərhələdə isə artıq 15 faizlik artım qeydə alınmışdı. Bu, təsadüfi dalğalanma deyil. Müharibə riski və ya hərbi əməliyyat ehtimalı enerji təchizatına dair qorxuları artırır. İranın yerləşdiyi coğrafiya - xüsusilə Hörmüz boğazı - qlobal neft ticarətinin əsas arteriyalarından biridir. Həmin xətt üzrə istənilən risk qiymətlərin dərhal sıçramasına səbəb olur.

Logistika xətləri üzrə yaranan problemlər vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Daşınma xərcləri artır, dəniz nəqliyyatında sığorta haqları bahalaşır. Sığorta şirkətləri riskli bölgələrdə fəaliyyət göstərən gəmilər üçün əlavə ödəniş tələb edir. Bu isə yükün maya dəyərinə birbaşa təsir göstərir. Nəticədə enerji, xammal və ərzaq məhsullarının qiymətləri zəncirvari şəkildə yüksəlməyə başlayır.

Qızılın bahalaşması da eyni mexanizmin məhsuludur. Qızıl tarixən "təhlükəsiz liman" aktiv hesab olunur. Qeyri-müəyyənlik artdıqca investorlar riskli bazarlardan çıxaraq kapitalı daha stabil alətlərə yönəldirlər. Müharibə ehtimalı, sanksiya riskləri və regionda genişlənə biləcək qarşıdurma ssenariləri qızılın qiymətinə təkan verir.

İqtisadi baxımdan ən böyük risk inflyasiyanın yenidən sürətlənməsidir. Enerji qiymətlərinin artması istehsal və xidmət xərclərini yüksəldir. Bu isə son nəticədə istehlakçı qiymətlərinə ötürülür. Əgər enerji bahalaşması davamlı xarakter alarsa, mərkəzi banklar faiz siyasətində sərtləşdirməyə məcbur qala bilər. Bu isə iqtisadi artımı ləngidə, investisiya və istehlakı zəiflədə bilər.

Digər tərəfdən, əmtəə bazarlarında ümumi bahalaşma riski mövcuddur. Neft bahalaşdıqca nəqliyyat və istehsal xərcləri artır, bu da ərzaqdan sənaye mallarına qədər geniş spektrdə qiymət artımına səbəb olur. Qlobal ticarət marşrutlarında hər hansı ciddi pozuntu dünya iqtisadiyyatında yeni şok dalğası yarada bilər.

Hazırkı mərhələdə əsas faktor qeyri-müəyyənlikdir. Bazarlar müharibənin miqyasını, müddətini və mümkün sanksiyaların dərinliyini qiymətləndirməyə çalışır. Əgər gərginlik lokallaşdırılarsa, təsirlər daha qısa müddətli ola bilər. Lakin qarşıdurma genişlənərsə, bu, enerji böhranının növbəti mərhələsinə, yüksək inflyasiya dalğasına və qlobal artım tempinin zəifləməsinə gətirib çıxara bilər.

İrandakı mövcud vəziyyət bir daha göstərir ki, müasir iqtisadiyyat bir-birinə sıx bağlı sistemdir. Coğrafi baxımdan uzaq görünən bir münaqişə belə, qlobal bazarlarda qiymətləri, investor davranışını və iqtisadi gözləntiləri qısa müddətdə dəyişə bilir. Dünya iqtisadiyyatı hazırda siyasi risklərin maliyyə göstəricilərinə necə sürətlə çevrildiyini bir daha müşahidə edir".

Telegramda izləyin