Yerin fırlanması ilə bağlı misli "görünməmiş" dəyişiklik: 3,6 milyon ildə belə olmayıb

Alimlər bildirirlər ki, iqlim dəyişikliyi Yer kürəsinin fırlanmasına təsir göstərir və günlərin uzanma sürəti son 3,6 milyon ildə "misli görünməmiş" səviyyəyə çatıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "sciencefocus.com" yazır.

Buzlaqların əriməsi və kütlənin yerdəyişməsi

Qlobal istiləşmə nəticəsində qütb buzlaqlarının və buz örtüklərinin əriməsi baş verir. Əvvəllər yüksək enliklərdə donmuş halda olan su okeanlara axaraq ekvatora doğru yayılır. Bu isə kütlənin qütblərdən uzaqlaşmasına və Yer kürəsinin fırlanmasının bir qədər yavaşlamasına səbəb olur.

Alimlərin araşdırması

Yer kürəsinin fırlanması sabit deyil və Ayın cazibə qüvvəsi, atmosfer prosesləri və planetin daxili dinamikası kimi amillərlə daim dəyişir. Vyana Universiteti və Sürix Texnologiya İnstitutunun alimləri bu dəyişiklikləri milyonlarla il əvvələ qədər izləmək üçün paleontoloji məlumatlardan istifadə ediblər.

Tədqiqatda okean dibində yaşamış mikroskopik orqanizmlərin - bentos foraminiferlərin fosilləri analiz olunub. Onların qabıqlarında qədim dəniz səviyyəsi dəyişiklikləri qeydə alınıb və bu məlumatlar vasitəsilə Yer kürəsinin fırlanma sürəti yenidən hesablanıb.

Maraqlı nəticə ondan ibarətdir ki, indiki dövrdə baş verən dəyişikliklər əvvəlki 3,6 milyon illik dövrə nisbətən daha sürətlidir.

Nə qədər dəyişir?

Hazırda günlərin uzanma sürəti təxminən 1,33 millisaniyə/əsr təşkil edir. Bu rəqəm kiçik görünsə də, alimlərin hesablamalarına görə, bunun üçün təxminən 1000 giqaton buz və suyun qütblərdən okeanlara doğru yerdəyişməsi lazımdır.

Sürix Texnologiya İnstitutundan professor Benedikt Sodjanın sözlərinə görə, bu, təsəvvür etmək üçün Nyu-York üzərində 10 kilometr hündürlüyündə buz kubuna bərabər bir kütlə deməkdir.

Vyana Universitetindən doktor Mostafa Kiyani Şahvandi isə bildirir ki, bu dəyişikliklərin enerji miqyası 9 bal gücündə zəlzələ ilə müqayisə oluna bilər - lakin bu, dağıntı deyil, planet miqyasında enerji dəyişməsidir.

Alimlər qeyd edirlər ki, millisaniyəlik fərqlər kiçik görünsə də, GPS naviqasiyası və kosmik aparatların idarə olunması kimi yüksək dəqiqlikli sistemlər üçün bu dəyişikliklər mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Telegramda izləyin