Şokedici araşdırma: İnsanlıq minlərlə dili tarixdən silib

Bəşəriyyət son 2 000 il ərzində on minlərlə dili itirib. Bu nəticəyə dil müxtəlifliyinin demoqrafik modelini hazırlayan Yel Universitetinin dilçiləri gəliblər.

Oxu.Az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri "Science" jurnalında dərc olunub.

Alimlərin hesablamalarına görə, təxminən 12 min il əvvəl - son buzlaşma dövrünün sonunda Yer üzündə 3 300-dən 7 800-ə qədər dil mövcud olub. Tədqiqatçılar bu nəticəyə yığıcı-ovçu icmalarında bir dil qrupunun orta hesabla təxminən 800 nəfərdən ibarət olması faktına əsaslanaraq gəliblər.

Araşdırmaya əsasən, əkinçiliyə keçid gözlənilənin əksinə olaraq dil müxtəlifliyini azaltmayıb, əksinə, artırıb. Fermerlərin oturaq məskənləri bir-birindən nisbətən təcrid olunmuş vəziyyətdə mövcud olduğundan yeni dialektlər və müstəqil dillər daha sürətlə formalaşıb.

Tədqiqat müəlliflərinin qiymətləndirməsinə görə, təxminən 2 000 il əvvəl dillərin sayı tarixi maksimum həddə çatıb. Həmin dövrdə dünyada buzlaşma dövrünün sonu ilə müqayisədə bir neçə dəfə çox dil olub və onların sayının on minlərlə ölçüldüyü ehtimal edilir.

Lakin eramızın 1000-ci ilinə doğru bu tendensiya dəyişməyə başlayıb. İmperiyaların genişlənməsi, işğallar və ticarətin inkişafı kiçik yerli dilləri və ləhcələri tədricən sıxışdıraraq böyük dillərin yayılmasına şərait yaradıb. Bu proses hazırda da davam edir.

Hazırda təxminən 5 milyard insan cəmi 10 dildə danışır. Dünya isə hər il orta hesabla dörd dili itirir.

Tədqiqatçıların sözlərinə görə, dillərin yoxa çıxması cəmiyyətlərin birləşməsi kimi tarixi proseslərin nəticəsidir. Lakin artıq itirilmiş dilləri yenidən bərpa etmək demək olar ki, mümkün deyil. Maddi tarixi abidələrdən fərqli olaraq, dillər arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilə biləcək fiziki izlər qoymur.

Telegramda izləyin