"Koreya yarımadasında əsas ehtiyac yeni silah nümayişi deyil, yeni diplomatik mexanizmlərin işə salınmasıdır" - BƏHRUZ QULİYEV

"ABŞ və Cənubi Koreyanın avqustun 17-dən 27-dək keçirəcəyi birgə hərbi təlimləri, eyni zamanda Şimali Koreyanın Yaponiya və ABŞ-Cənubi Koreya hərbi əməkdaşlığına qarşı sərt ritorikası Şərqi Asiyada təhlükəsizlik mənzərəsini yenidən gündəmə gətirib. Üstəlik, Pxenyanın təlimlər ərəfəsində ballistik raket sınağı keçirməsi təsadüfi hadisə kimi qiymətləndirilə bilməz. Reuters-in məlumatına görə, bu, Şimali Koreyanın 2026-cı ildə həyata keçirdiyi 11-ci ehtimal olunan raket sınağıdır.

Burada əsas məsələ ondan ibarətdir ki, Koreya yarımadasında artıq klassik "silahlanma yarışı"ndan daha mürəkkəb bir mərhələyə keçid müşahidə olunur. ABŞ Cənubi Koreyanın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hərbi mövcudluğunu və birgə müdafiə qabiliyyətlərini gücləndirir. Yaponiya isə Şimali Koreyanın raket və nüvə imkanlarını əsas gətirərək öz müdafiə və zərbə potensialını artırır. Pxenyan isə bütün bunları öz təhlükəsizliyinə qarşı hazırlanmış hərbi mühasirə kimi təqdim edir.

Beləliklə, bir tərəfin müdafiə məqsədi ilə atdığı addım digər tərəfdə hücum hazırlığı kimi qəbul edilir. Təhlükəli olan da məhz budur. Çünki beynəlxalq münasibətlərdə münaqişələr çox zaman yalnız tərəflərin müharibə istəməsi səbəbindən deyil, qarşı tərəfin niyyətlərinin yanlış qiymətləndirilməsi nəticəsində də yaranır." Bu mövzuda Səs qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev Sonxeber.az-a açıqlamasında deyib.
Ekspert qeyd edib ki, Şimali Koreyanın Yaponiyanın hərbi imkanlarının genişləndirilməsinə qarşı "əlavə hərbi tədbirlər" barədə xəbərdarlığı da bu baxımdan ciddi siqnaldır. Pxenyanın məqsədi böyük ehtimalla birbaşa müharibəyə başlamaqdan daha çox çəkindirmə, siyasi təzyiq və özünün hərbi imkanlarını nümayiş etdirməkdir. Lakin raket sınaqları, hərbi təlimlər və qarşılıqlı sərt bəyanatlar artdıqca qəza və ya yanlış hesablamanın böyük böhrana çevrilməsi ehtimalı da yüksəlir.

"Hesab edirəm ki, hazırkı mərhələdə "yeni müharibə başlayacaq" demək tezdir. Lakin müharibə riskinin əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha mürəkkəb və təhlükəli xarakter aldığını söyləmək mümkündür. Xüsusilə, ABŞ-Cənubi Koreya təlimləri ilə Şimali Koreyanın raket sınaqlarının üst-üstə düşməsi qarşılıqlı hərbi siqnalların sərtləşdiyini göstərir.
Burada başqa bir mühüm məqam da var: söhbət artıq yalnız Şimali və Cənubi Koreyadan getmir. ABŞ, Yaponiya və Cənubi Koreyanın təhlükəsizlik əməkdaşlığı genişləndikcə,

Şimali Koreya özünü daha çoxregional təhlükəsizlik arxitekturasının qarşı tərəfində görür. ABŞ-ın Yaponiyadakı hərbi imkanlarının genişləndirilməsinin Koreya yarımadasında toqquşma riskini artırdığı barədə Pxenyanın əvvəlki xəbərdarlıqları da məhz bu narahatlığı əks etdirir.

Ona görə də bu gün əsas məsələ kimin daha çox silaha malik olması deyil. Əsas məsələ tərəflərin bu silahları hansı siyasi məqsədlə nümayiş etdirməsidir. Əgər hərbi təlimlər çəkindirmə vasitəsi olaraq qalacaqsa, gərginlik idarə oluna bilər. Amma təlimlərə cavab olaraq yeni raket sınaqları, raketlərin daha təhlükəli trayektoriyalarda buraxılması və hərbi qüvvələrin döyüş hazırlığının artırılması baş verərsə, vəziyyət sürətlə nəzarətdən çıxa bilər.

Şərqi Asiyada bu gün müşahidə etdiyimiz proses əslində dünyanın müxtəlif bölgələrində formalaşan yeni təhlükəsizlik reallığının bir hissəsidir. Belə görünür ki, tərəflər müharibə istəmədiklərini deyirlər, amma müharibəyə hazırlaşırmış kimi silahlanırlar. Ən böyük təhlükə də məhz budur.

Ona görə Koreya yarımadasında əsas ehtiyac yeni silah nümayişi deyil, yeni diplomatik mexanizmlərin işə salınmasıdır. Çünki nüvə silahlarının mövcud olduğu bir regionda kiçik insident belə böyük geosiyasi böhrana çevrilə bilər.

Bu baxımdan, qarşıdakı avqustun 17-27-si tarixləri xüsusilə diqqətlə izlənilməlidir. Təlimlərin özündən daha çox, Pxenyanın buna verəcəyi cavab və Vaşinqton-Seul-Tokio üçbucağının həmin cavaba necə reaksiya göstərəcəyi Şərqi Asiyanın gələcək təhlükəsizlik mənzərəsini müəyyənləşdirə bilər." - deyə, B.Quliyev əlavə edib.

Telegramda izləyin