Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri: qardaşlıqdan strateji müttəfiqliyə uzanan yol

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə - UzA-ya verdiyi müsahibə iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin dərinliyini, regional əməkdaşlığın artan əhəmiyyətini və Azərbaycan-Özbəkistan tərəfdaşlığının gələcək perspektivlərini geniş şəkildə ortaya qoyub.

Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər son illərdə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Tarixi, milli-mədəni və mənəvi bağlarla bir-birinə sıx bağlı olan iki ölkə bu gün artıq münasibətlərini strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldib. Prezident İlham Əliyevin 13 noyabr 2025-ci ildə Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə (UzA) verdiyi müsahibə də məhz bu münasibətlərin mahiyyətini və inkişaf istiqamətlərini əhatə edən mühüm siyasi mesajlarla yadda qalıb.

Dövlət başçısı müsahibəsində Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında münasibətlərin sürətlə inkişaf etdiyini vurğulayaraq, bu məkanı yalnız coğrafi yaxınlıq baxımından deyil, həm də ortaq tarix, mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və strateji maraqlar baxımından qiymətləndirib. Prezidentin fikirləri Azərbaycanın Mərkəzi Asiyaya münasibətinin uzunmüddətli və strateji xarakter daşıdığını göstərir.

Xəzər - birləşdirici körpü

Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında Xəzər dənizi mühüm əlaqələndirici rol oynayır. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində Xəzərin sadəcə coğrafi məkan olmadığını, xalqların strateji birliyini, iqtisadi potensialını və tarixi əməkdaşlığını birləşdirən mühüm amil olduğunu bildirib.
Bu yanaşma Azərbaycanın regional siyasətində Mərkəzi Asiyanın xüsusi yer tutduğunu göstərir. Dünyada nəqliyyat və logistika marşrutlarının əhəmiyyətinin artdığı bir vaxtda Azərbaycan Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz və Avropa ilə birləşdirən mühüm halqaya çevrilir.

Orta Dəhlizin inkişafı da bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri arasında nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi ticarətin, investisiyaların və iqtisadi əməkdaşlığın artmasına yeni imkanlar yaradır.

Özbəkistan - Azərbaycanın qardaş və etibarlı müttəfiqi

Prezident İlham Əliyev müsahibəsində Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinə xüsusi yer ayıraraq Özbəkistanı Azərbaycanın "qardaş ölkəsi və etibarlı müttəfiqi" adlandırıb. Dövlət başçısının sözlərinə görə, iki xalqı ortaq köklər, mənəvi dəyərlər, dil, etnik yaxınlıq, zəngin tarix və mədəni irs birləşdirir.
Bu gün münasibətlərin ən yüksək - müttəfiqlik səviyyəsinə çatması təsadüfi deyil. Son illərdə dövlət başçıları arasında qarşılıqlı səfərlərin intensivləşməsi, imzalanan mühüm sənədlər və yaradılan yeni əməkdaşlıq mexanizmləri əlaqələrin institusional əsaslarını daha da möhkəmləndirib.

Prezident İlham Əliyev Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevlə münasibətlərdə şəxsi etimad və dostluğun da mühüm rol oynadığını vurğulayıb. Bu amil iki ölkə arasında siyasi dialoqun ardıcıl və yüksək səviyyədə inkişafına şərait yaradıb.

Müttəfiqlik münasibətlərinin möhkəm hüquqi bazası

Azərbaycan və Özbəkistan arasında strateji münasibətlərin inkişafında mühüm sənədlərin imzalanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərləri zamanı Strateji tərəfdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsi haqqında Bəyannamə, Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə və 2025-2029-cu illər üçün "Yol Xəritəsi" kimi sənədlərin qəbul edilməsi əlaqələrin gələcək inkişafı üçün möhkəm hüquqi baza formalaşdırıb.
2023-cü ildə yaradılan Ali Dövlətlərarası Şura isə iki ölkə arasında münasibətlərin inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsində mühüm mexanizmə çevrilib. Şuranın artıq bir neçə iclasının keçirilməsi Azərbaycan və Özbəkistan rəhbərliyinin qarşılıqlı əlaqələrə verdiyi yüksək siyasi əhəmiyyətin göstəricisidir.

Qarabağın bərpasında Özbəkistanın qardaşlıq dəstəyi
Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin səmimiyyətini və strateji xarakterini göstərən ən mühüm nümunələrdən biri Özbəkistanın Qarabağın bərpasına verdiyi dəstəkdir.

Prezident İlham Əliyev müsahibəsində Özbəkistanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü daim dəstəklədiyini xüsusi qeyd edib. Özbəkistanın işğaldan azad edilmiş Füzulidə Mirzə Uluqbəyin adını daşıyan məktəbin tikintisində iştirakı iki ölkə arasında qardaşlığın real təzahürlərindən biridir.

Bu məktəb təkcə təhsil müəssisəsi deyil. O, Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasında dostluğun, həmrəyliyin və gələcəyə yönəlmiş əməkdaşlığın rəmzidir.

Qarabağın bərpasında dost və qardaş ölkələrin iştirakı Azərbaycanın apardığı quruculuq siyasətinin beynəlxalq səviyyədə dəstəklənməsinin mühüm göstəricisidir.

İqtisadi əməkdaşlıq yeni mərhələdə

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin mühüm istiqamətlərindən biri iqtisadi əməkdaşlıqdır. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində açıqlanan rəqəmlər də bu sahədə dinamikanın artdığını göstərir.
2024-cü ildə iki ölkə arasında əmtəə dövriyyəsi 252 milyon ABŞ dolları təşkil edib. 2025-ci ilin yanvar-sentyabr aylarında isə ticarət dövriyyəsi əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 87,5 faiz artaraq 319 milyon dollara çatıb. Azərbaycanda Özbəkistan investisiyalı təxminən 120 kommersiya təşkilatının fəaliyyət göstərməsi də iqtisadi əlaqələrin genişlənməsini nümayiş etdirir.

2023-cü ildə ümumi kapitalı 500 milyon ABŞ dolları olan Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin yaradılması isə iqtisadi əməkdaşlığın daha sistemli xarakter aldığını göstərir.
Bu gün sənaye, kənd təsərrüfatı, tikinti, nəqliyyat və xidmət sahələrində birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün geniş imkanlar mövcuddur.

Xankəndidə birgə layihə - iqtisadi inteqrasiyanın nümunəsi

İki ölkənin iqtisadi əməkdaşlığının diqqətçəkən layihələrindən biri Xankəndidə yaradılan birgə tikiş fabrikidir.
Bu layihə həm Azərbaycan iqtisadiyyatının işğaldan azad edilmiş ərazilərdə dirçəldilməsi, həm də Özbəkistan kapitalının və təcrübəsinin Qarabağın bərpa prosesinə cəlb edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Belə layihələr bir tərəfdən yeni iş yerlərinin yaradılmasına, digər tərəfdən isə Qarabağın iqtisadi potensialının üzə çıxarılmasına xidmət edir.

Enerji və yaşıl gələcək

Azərbaycan-Özbəkistan əməkdaşlığının perspektivli istiqamətlərindən biri də enerji sektorudur. Xüsusilə bərpaolunan enerji və yaşıl enerji sahəsində regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi yeni imkanlar açır.
Azərbaycan, Özbəkistan və Qazaxıstan arasında enerji sistemlərinin inteqrasiyasına və bərpaolunan enerji mənbələrinin təşviqinə yönəlmiş təşəbbüslər regionda enerji əməkdaşlığının yeni modelinin formalaşmasına xidmət edir.

Azərbaycanın enerji resurslarının ixracında qazandığı təcrübə ilə Özbəkistanın enerji potensialının bir araya gətirilməsi gələcəkdə daha geniş regional layihələrin həyata keçirilməsinə zəmin yarada bilər.

Mədəniyyət - xalqları birləşdirən əsas körpü

Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərində mədəni-humanitar əlaqələr xüsusi yer tutur. İki ölkənin xalqları arasında ortaq tarixi və mədəni irs möhkəm mənəvi bağların əsasını təşkil edir.

Son illərdə qarşılıqlı Mədəniyyət Günlərinin, elm və mədəniyyət tədbirlərinin keçirilməsi xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına şərait yaradıb. Regionlararası əlaqələrin genişlənməsi də bu prosesə əlavə dinamika verir.
Daşkənddə Heydər Əliyev meydanının yaradılması, Bakıda "Özbəkistan" parkının salınması iki xalqın bir-birinin tarixinə və milli-mədəni dəyərlərinə göstərdiyi hörmətin rəmzi kimi qiymətləndirilə bilər.
Bu cür layihələr siyasi münasibətlərdən daha geniş məna daşıyır. Onlar xalqlar arasında qarşılıqlı hörmət və dostluğun gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir.

Türk dünyasının birliyi

Azərbaycan və Özbəkistanın Türk Dövlətləri Təşkilatında fəal iştirakı da münasibətlərin regional əhəmiyyətini artırır.
İki ölkənin türk dünyasının siyasi, iqtisadi və mədəni inteqrasiyasına verdiyi töhfə ortaq dəyərlərin qorunması və gələcək əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin güclənməsi eyni zamanda ölkəmizin türk dünyasında rolunun daha da möhkəmlənməsinə şərait yaradır.

Media əməkdaşlığı da genişlənir

Azərbaycan və Özbəkistan arasında media sahəsində əməkdaşlığın inkişafı da xüsusi diqqət çəkir. İki ölkədə keçirilən media forumları jurnalistlər arasında təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsinə və qarşılıqlı informasiya əlaqələrinin gücləndirilməsinə xidmət edir.

Bu istiqamət xüsusilə müasir informasiya məkanında əhəmiyyətlidir. Çünki xalqların bir-birini düzgün tanıması, ölkələr haqqında obyektiv məlumatların yayılması və qarşılıqlı informasiya əlaqələrinin genişlənməsi dostluq münasibətlərinin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayır.

Münasibətlərin gələcəyi üçün böyük potensial

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri artıq yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, daha geniş regional proseslərin mühüm hissəsi kimi nəzərdən keçirilir.

2026-cı ildə də iki ölkə arasında yüksək səviyyəli siyasi dialoq davam edib. May ayında Prezident İlham Əliyev Şavkat Mirziyoyevlə Bakıda görüşüb, iyul ayında isə iki lider arasında telefon danışığı zamanı strateji müttəfiqlik münasibətlərinin əhəmiyyəti və əlaqələrin bütün sahələrdə uğurlu inkişafı vurğulanıb.
Bu faktlar göstərir ki, UzA müsahibəsində səsləndirilən fikirlər yalnız həmin dövrün siyasi gündəliyini əks etdirmir. Əksinə, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərini ifadə edir.

Prezident İlham Əliyevin UzA-ya müsahibəsi Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin keçdiyi böyük inkişaf yoluna nəzər salmaq üçün mühüm siyasi mənbədir. Müsahibədə səsləndirilən fikirlər iki ölkə arasında münasibətlərin tarixi və mənəvi əsaslarını, siyasi etimadı, iqtisadi potensialı, regional əməkdaşlıq imkanlarını və gələcək hədəfləri əhatə edir.
Azərbaycan və Özbəkistan bu gün bir-birinə yalnız dost və qardaş ölkələr kimi deyil, strateji müttəfiqlər kimi yanaşır. Qarabağın bərpasından tutmuş iqtisadi layihələrə, nəqliyyat dəhlizlərindən yaşıl enerjiyə, mədəniyyət və təhsildən media əməkdaşlığına qədər geniş spektri əhatə edən əlaqələr iki ölkənin münasibətlərinin çoxşaxəli xarakterini nümayiş etdirir.

Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, əsrlər boyu xalqlarımızı birləşdirən dostluq və əməkdaşlıq əlaqələri gələcəkdə də möhkəmlənməkdə davam edəcək. Bu münasibətlər yalnız Azərbaycan və Özbəkistanın deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın sabitliyi, inkişafı və qarşılıqlı inteqrasiyası baxımından mühüm strateji əhəmiyyət daşıyır.

Təranə Paşayeva
Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin