Prezident İlham Əliyevin UzA-ya müsahibəsi: Azərbaycan-Özbəkistan strateji müttəfiqliyinin yeni səhifəsi

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə (UzA) müsahibəsi iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin mahiyyətini, Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığın artan strateji əhəmiyyətini və Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin gələcək istiqamətlərini ortaya qoyan mühüm siyasi müsahibə kimi diqqət çəkir.

Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri son illərdə tarixinin ən yüksək inkişaf mərhələlərindən birini yaşayır. Bu əlaqələrin təməlində yalnız dövlətlərarası siyasi münasibətlər deyil, xalqlarımızı əsrlər boyu birləşdirən ortaq tarix, mədəniyyət, dil, mənəvi dəyərlər və qarşılıqlı hörmət dayanır.

Prezident İlham Əliyevin UzA-ya müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər də bu reallığı bir daha təsdiqləyir. Dövlət başçısı Özbəkistanı Azərbaycanın "qardaş ölkəsi və etibarlı müttəfiqi" kimi xarakterizə edib və iki ölkə arasında münasibətlərin artıq ən yüksək - müttəfiqlik səviyyəsinə çatdığını vurğulayıb.

Mərkəzi Asiya ilə əlaqələr Azərbaycanın xarici siyasətində mühüm istiqamətdir
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində diqqət çəkən əsas məqamlardan biri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin sürətlə inkişaf etməsidir.

Dövlət başçısı Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələrini artan strateji əhəmiyyətə malik vahid tarixi, mədəni, coğrafi və geosiyasi məkan kimi qiymətləndirib. Bu yanaşma Azərbaycanın xarici siyasətində Mərkəzi Asiyanın xüsusi əhəmiyyət daşıdığını göstərir.

Azərbaycanın region ölkələri ilə əlaqələri yalnız ikitərəfli münasibətlərlə məhdudlaşmır. Son illərdə siyasi dialoq, qarşılıqlı səfərlər, iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat-logistika layihələri, enerji, investisiya, mədəniyyət və humanitar əlaqələr üzrə çoxşaxəli əməkdaşlıq formalaşıb.

Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, son üç ildə Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının Azərbaycana təxminən 30 səfəri baş tutub, Azərbaycan Prezidentinin isə həmin müddətdə qardaş ölkələrə 13 səfəri olub. Bu dinamika qarşılıqlı münasibətlərin yüksək səviyyəsinin mühüm göstəricisidir.

Xəzər dənizi ayırmır, birləşdirir

Azərbaycanla Mərkəzi Asiyanı birləşdirən ən mühüm amillərdən biri Xəzər dənizidir.
Prezident İlham Əliyev müsahibəsində Xəzərin sadəcə coğrafi məkan olmadığını, xalqların strateji birliyinin, iqtisadi potensialının və tarixi əməkdaşlığının rəmzi olduğunu vurğulayıb.
Bu fikir xüsusilə müasir dövrdə böyük əhəmiyyət daşıyır. Dünyanın geosiyasi və iqtisadi xəritəsində nəqliyyat dəhlizlərinin əhəmiyyəti artdıqca Azərbaycan Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiyanı Qafqaz və Avropa ilə əlaqələndirən mühüm tranzit mərkəzinə çevrilir.

Bu baxımdan Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi üçün mühüm perspektivlər açır. Nəqliyyat və logistika imkanlarının artması yalnız yükdaşımaların həcminə deyil, eyni zamanda ticarət, investisiya və sənaye əməkdaşlığının genişlənməsinə də təsir göstərir.

Özbəkistan - Azərbaycanın qardaş və etibarlı müttəfiqi

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin əsas xüsusiyyəti siyasi dialoqun yüksək səviyyəsi ilə yanaşı, qarşılıqlı etimadın möhkəm olmasıdır.Prezident İlham Əliyev iki ölkə arasında münasibətlərin əsasını təşkil edən ortaq köklərə, mənəvi dəyərlərə, dil və etnik yaxınlığa, zəngin tarixi və mədəni irsə xüsusi diqqət çəkib. Dövlət başçısı qeyd edib ki, əsrlər boyu Azərbaycan və Özbəkistan xalqları bir-birinə dərin rəğbət və hörmət bəsləyiblər.
Bu tarixi yaxınlıq müasir dövrdə dövlətlərarası münasibətlərin möhkəm siyasi dayağına çevrilib.
Azərbaycan Prezidenti ilə Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev arasında formalaşmış şəxsi dostluq və qarşılıqlı etimad da ikitərəfli münasibətlərin inkişafında mühüm amil kimi qiymətləndirilir. İlham Əliyev müsahibəsində Özbəkistan Prezidentinin dövlətlərarası əlaqələrin inkişafına şəxsi töhfəsini xüsusi qeyd edib.

Yüksək səviyyəli səfərlər münasibətlərin dinamikasını göstərir

Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin inkişafında dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərləri xüsusi yer tutur.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində qeyd edildiyi kimi, Şavkat Mirziyoyev son bir il yarım ərzində Azərbaycana beş dəfə səfər edib. 2024-cü ilin avqustunda Azərbaycan Prezidentinin Özbəkistana dövlət səfəri, 2025-ci ilin iyulunda isə Özbəkistan Prezidentinin Azərbaycana dövlət səfəri ikitərəfli münasibətlər tarixində mühüm hadisələr kimi qiymətləndirilir.

Bu səfərlər çərçivəsində çoxsaylı sənədlərin imzalanması əməkdaşlığın hüquqi bazasını daha da genişləndirib.
Strateji tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsi haqqında Bəyannamə, Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə və 2025-2029-cu illər üçün "Yol Xəritəsi" kimi sənədlər iki ölkə arasında əlaqələrin uzunmüddətli inkişafına hesablanıb.

Ali Dövlətlərarası Şura mühüm mexanizmə çevrilib

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində Ali Dövlətlərarası Şuranın yaradılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Belə mexanizmlər iki ölkə arasında əldə olunan razılaşmaların icrasına nəzarət etməyə, yeni əməkdaşlıq istiqamətlərini müəyyənləşdirməyə və münasibətlərin strateji inkişaf xəttini koordinasiya etməyə imkan verir.
Bu, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində qalmadığını, konkret institusional mexanizmlərlə dəstəkləndiyini göstərir.

Qarabağın bərpasında Özbəkistanın qardaşlıq nümunəsi

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin səmimiliyini nümayiş etdirən mühüm nümunələrdən biri Özbəkistanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasına verdiyi töhfədir.
Özbəkistanın Füzuli şəhərində Mirzə Uluqbəyin adını daşıyan məktəbin inşasında iştirakı iki xalq arasında qardaşlığın real ifadələrindən biridir.

Bu layihə yalnız təhsil müəssisəsinin yaradılması deyil, həm də Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının gələcək nəsillərinə ünvanlanan mənəvi mesajdır. Qarabağda qurulan bu məktəb iki ölkənin dostluğunun və Azərbaycanın Böyük Qayıdış prosesinə göstərilən qardaş dəstəyin simvollarından biridir. Belə layihələr işğaldan azad edilmiş ərazilərin sosial və humanitar dirçəldilməsinə də mühüm töhfə verir.

İqtisadi əməkdaşlıq üçün böyük imkanlar

Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin mühüm istiqamətlərindən biri iqtisadi əməkdaşlıqdır.
Son illərdə iki ölkə arasında ticarət, investisiya, sənaye, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, logistika və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün mühüm addımlar atılıb.

2024-cü ildə Azərbaycanla Özbəkistan arasında əmtəə dövriyyəsinin 252 milyon ABŞ dolları olduğu, 2025-ci ilin yanvar-sentyabr aylarında isə ticarət dövriyyəsinin əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 87,5 faiz artaraq 319 milyon dollara çatdığı Prezidentin müsahibəsində bildirilib. Həmçinin Azərbaycanda Özbəkistan investisiyalı təxminən 120 kommersiya təşkilatının fəaliyyət göstərdiyi qeyd olunub.

2023-cü ildə ümumi kapitalı 500 milyon ABŞ dolları olan Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin yaradılması isə iqtisadi əlaqələrin strateji xarakterini gücləndirən mühüm addımlardan biridir.
Bu göstəricilər iki ölkə arasında əməkdaşlığın potensialının hələ tam reallaşmadığını və qarşıdakı illərdə daha böyük layihələrin həyata keçirilməsi üçün geniş imkanların olduğunu göstərir.

Qarabağda birgə iqtisadi layihələr

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində Özbəkistanın iştirakı iqtisadi əməkdaşlığın yeni məzmununu formalaşdırır.Xankəndidə həyata keçirilən birgə layihələr bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qarabağda sənaye və istehsal müəssisələrinin yaradılması həm regionun iqtisadi dirçəldilməsinə, həm də Azərbaycan-Özbəkistan biznes əlaqələrinin genişlənməsinə xidmət edir.Bu cür layihələr Böyük Qayıdışın yalnız yaşayış məntəqələrinin bərpası deyil, eyni zamanda iqtisadi həyatın yenidən qurulması prosesi olduğunu göstərir.

Enerji əməkdaşlığı və yaşıl gündəlik

Azərbaycan və Özbəkistan arasında əməkdaşlığın perspektivli sahələrindən biri enerji sektorudur.
Müasir dövrdə enerji təhlükəsizliyi ilə yanaşı, bərpaolunan enerji mənbələrinə keçid də dövlətlərin gündəliyində mühüm yer tutur. Azərbaycan bu sahədə özünün enerji potensialı və təcrübəsi ilə seçilir.
Azərbaycan, Özbəkistan və digər Mərkəzi Asiya ölkələri arasında enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi regionun yaşıl enerji potensialının daha səmərəli istifadəsinə imkan yarada bilər.

Bu istiqamət Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında əməkdaşlığın gələcəkdə yalnız ənənəvi enerji resursları ilə deyil, yeni nəsil enerji layihələri ilə də zənginləşəcəyini göstərir.

Mədəni-humanitar əlaqələr - münasibətlərin mənəvi dayağı
Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin ən güclü istiqamətlərindən biri mədəni-humanitar əməkdaşlıqdır.
İki xalqın ortaq tarixi və mədəni irsi bu əlaqələrin inkişafı üçün möhkəm baza yaradır. Mədəniyyət günləri, qarşılıqlı tədbirlər, təhsil və elm sahəsində əməkdaşlıq, şəhərlər və regionlar arasında əlaqələrin qurulması xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına xidmət edir.

Bakıda "Özbəkistan" parkının, Daşkənddə isə Heydər Əliyev meydanının yaradılması iki xalqın bir-birinin tarixinə və görkəmli şəxsiyyətlərinə göstərdiyi hörmətin simvolik ifadəsidir.
Bu münasibətlər siyasi gündəlikdən kənara çıxaraq cəmiyyətlər arasında möhkəm humanitar körpülərin qurulmasına şərait yaradır.

Media əməkdaşlığında yeni mərhələ

Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində media sahəsində əməkdaşlığın inkişafı da xüsusi qeyd olunub.
2024-cü ilin sentyabrında Daşkənddə Birinci Özbəkistan-Azərbaycan Media Forumu, 2025-ci ilin sentyabrında isə Bakıda İkinci Azərbaycan-Özbəkistan Media Forumu keçirilib.

Bu forumlar iki ölkənin media nümayəndələri arasında təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi, qarşılıqlı informasiya əlaqələrinin gücləndirilməsi və Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin mediada daha geniş işıqlandırılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Müasir dünyada informasiya siyasəti dövlətlərarası münasibətlərin mühüm hissəsinə çevrilib. Bu baxımdan Azərbaycan və Özbəkistan mediası arasında əməkdaşlığın güclənməsi xalqların bir-birini daha düzgün tanımasına və obyektiv informasiya mübadiləsinə mühüm töhfə verə bilər.

QHT əməkdaşlığı da genişlənir
İki ölkə arasında qeyri-hökumət təşkilatları səviyyəsində əməkdaşlığın inkişafı da diqqətçəkən məqamlardandır.
2024-cü ilin dekabrında Daşkənddə ilk Özbəkistan-Azərbaycan Qeyri-Hökumət Təşkilatları Forumu keçirilib. Bu format vətəndaş cəmiyyəti institutları arasında əlaqələrin gücləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaradıb.
Belə təşəbbüslər göstərir ki, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri yalnız prezidentlər və hökumətlər səviyyəsində deyil, cəmiyyətlər arasında da inkişaf edir.

Türk dünyasının birliyinə mühüm töhfə

Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətləri bütövlükdə türk dünyasının inkişafı baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyır.
İki ölkənin Türk Dövlətləri Təşkilatında fəal iştirakı ortaq tarixi və mədəni dəyərlərin siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq üçün mühüm platformaya çevrilməsinə şərait yaradır.

Azərbaycanın Cənubi Qafqazdakı mövqeyi ilə Özbəkistanın Mərkəzi Asiyadakı imkanlarının birləşdirilməsi türk dünyasının Şərq-Qərb bağlantılarında rolunu daha da gücləndirə bilər.
Bu baxımdan Azərbaycan-Özbəkistan strateji müttəfiqliyi yalnız ikitərəfli münasibətlərin deyil, daha geniş regional inteqrasiya proseslərinin mühüm elementidir.

Daşkənddə keçiriləcək Məşvərət görüşünün əhəmiyyəti
Prezident İlham Əliyev UzA müsahibəsində Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşündə iştirakına da toxunub.Dövlət başçısının sözlərinə görə, Daşkənddə keçiriləcək görüşdə siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, investisiya, enerji, mədəni, humanitar və rəqəmsal transformasiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində mühüm məsələlər müzakirə oluna bilər.

Azərbaycanın bu formatda iştirakı ölkəmizin Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin strateji xarakterini nümayiş etdirir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə artan əməkdaşlığı həm də ölkəmizin regionlararası bağlantılarda rolunu gücləndirir.

Qarşıdakı mərhələ: daha çox layihə, daha çox inteqrasiya
Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin gələcəyi üçün kifayət qədər geniş perspektivlər mövcuddur.
Nəqliyyat və logistika, investisiya, sənaye kooperasiyası, kənd təsərrüfatı, enerji, rəqəmsal texnologiyalar, turizm, təhsil, elm, mədəniyyət və media sahələrində əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi iki ölkənin qarşılıqlı iqtisadi və humanitar potensialını artıracaq.

Orta Dəhlizin imkanlarının genişləndirilməsi isə Azərbaycan və Özbəkistan arasında ticarət əlaqələrinə yeni dinamika verə bilər. Mərkəzi Asiyanın istehsal və ixrac imkanlarının Azərbaycan üzərindən dünya bazarlarına çıxarılması ölkəmizin tranzit və logistika rolunu daha da gücləndirə bilər.

Nəticə: möhkəm tarixi təməl üzərində qurulan gələcək

Prezident İlham Əliyevin UzA-ya müsahibəsi Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin mahiyyətini və gələcək inkişaf istiqamətlərini əhatə edən mühüm siyasi mesajlarla zəngindir.
Bu münasibətlərin əsas gücü ondan ibarətdir ki, onlar yalnız siyasi maraqlara deyil, xalqlar arasında əsrlər boyu formalaşmış qardaşlıq bağlarına əsaslanır.

Azərbaycan və Özbəkistan bu gün strateji müttəfiqdir. Dövlət başçıları arasında yüksək səviyyəli siyasi dialoq, qarşılıqlı səfərlər, möhkəm hüquqi baza, iqtisadi layihələr, Qarabağın bərpasında əməkdaşlıq, mədəni-humanitar əlaqələr, media və vətəndaş cəmiyyəti institutları arasında münasibətlər bu tərəfdaşlığın çoxşaxəli xarakterini nümayiş etdirir.

Prezident İlham Əliyevin müsahibəsinin sonunda ifadə etdiyi arzu da münasibətlərin əsas mahiyyətini əks etdirir: əsrlər boyu Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarını birləşdirən dostluq və əməkdaşlıq əlaqələrinin daha da möhkəmləndirilməsi.
Bu gün Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri yalnız iki ölkənin uğurlu əməkdaşlıq modeli deyil. Bu münasibətlər Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiyanın yaxınlaşması, türk dünyasında həmrəyliyin güclənməsi və yeni regional iqtisadi imkanların formalaşması baxımından da mühüm strateji əhəmiyyət daşıyır.

Beləliklə, İlham Əliyevin UzA-ya müsahibəsi bir daha göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan arasında qurulan strateji müttəfiqlik möhkəm tarixi təmələ malikdir və qarşıdakı illərdə siyasi, iqtisadi və humanitar sahələrdə daha böyük layihələrlə zənginləşmək üçün ciddi potensiala sahibdir.

Cavanşir Paşazadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin