Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində yeni mərhələ: dostluqdan strateji əməkdaşlığa və müttəfiqliyə doğru

23 avqust 2026-cı il Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişafı baxımından mühüm siyasi hadisə ilə yadda qaldı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Özbəkistan Respublikasına dövlət səfərinə gəlib. Prezident İlham Əliyevi və birinci xanım Mehriban Əliyevanı Daşkənddə Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev və xanımı Ziroatxon Mirzoyeva qarşılayıblar. Səfər proqramında yüksək səviyyəli danışıqlar və Azərbaycan-Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şurasının üçüncü iclasının keçirilməsi nəzərdə tutulub.

Bu səfər iki ölkə arasında son illərdə sürətlə inkişaf edən münasibətlərin məntiqi davamıdır. Azərbaycan və Özbəkistanı yalnız dövlətlərarası maraqlar deyil, əsrlər boyu formalaşmış ortaq tarix, dil, mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və qardaşlıq bağları birləşdirir. Məhz bu möhkəm təməl üzərində qurulan siyasi münasibətlər son illərdə keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəlib.

Qardaşlıq münasibətlərindən müttəfiqliyə

Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin bugünkü yüksək səviyyəsi uzunmüddətli və ardıcıl siyasətin nəticəsidir. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibəsində də vurğulandığı kimi, iki ölkə arasında münasibətlər ortaq tarix və mədəni dəyərlərlə yanaşı, qarşılıqlı etimad və həmrəyliyə əsaslanır. Prezidentlər İlham Əliyev və Şavkat Mirziyoyev arasında formalaşmış səmimi dostluq və qarşılıqlı hörmət də dövlətlərarası əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynayır. Son beş ildə yüksək səviyyədə 15 qarşılıqlı səfərin baş tutması siyasi dialoqun intensivliyini nümayiş etdirir.

Bu gün Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərini yalnız dostluq və strateji tərəfdaşlıq çərçivəsində qiymətləndirmək kifayət deyil. Əlaqələr artıq müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib və siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji, investisiya, təhsil, mədəniyyət və digər istiqamətləri əhatə edən çoxşaxəli əməkdaşlıq modelinə çevrilib.

Ali Dövlətlərarası Şura - strateji dialoqun mühüm platforması

23 avqust səfərinin mühüm məqamlarından biri Azərbaycan və Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şurasının üçüncü iclasının keçirilməsidir. Bu format iki ölkə arasında siyasi dialoqun institusional əsaslarının daha da möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İclasın sonunda dövlət başçıları tərəfindən müvafiq qərarın imzalanması da əməkdaşlığın konkret istiqamətlər üzrə davam etdirilməsinə xidmət edir.
Səfər çərçivəsində yeni sənədlərin imzalanması, iqtisadi və humanitar layihələrin həyata keçirilməsi də gözlənilir. Bu isə Bakı ilə Daşkənd arasında münasibətlərin yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmadığını, əldə olunan razılaşmaların real layihələrə çevrildiyini göstərir.

İqtisadi əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar

Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafı strateji tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindəndir. Ticarət, investisiya, sənaye kooperasiyası, enerji və nəqliyyat sahələrində mövcud imkanlar iki ölkənin iqtisadi potensialının daha səmərəli şəkildə birləşdirilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır.

Nəqliyyat sahəsində əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin mühüm həlqəsi kimi çıxış edir, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın əsas iqtisadi və nəqliyyat mərkəzlərindən biridir. 2025-ci ildə Azərbaycanla Özbəkistan arasında tranzit daşımaların həcminin 1,4 milyon tona çatması bu istiqamətdə əməkdaşlığın real nəticələrini nümayiş etdirir.

Bu baxımdan Bakı ilə Daşkənd arasında nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi təkcə ikitərəfli iqtisadi münasibətlər üçün deyil, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz və Avropa arasında bağlantıların gücləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Qarabağın bərpasında Özbəkistanın qardaş dəstəyi

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin xüsusi istiqamətlərindən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və quruculuq prosesində əməkdaşlıqdır. Özbəkistanın Füzulidə həyata keçirdiyi layihələr qardaş ölkənin Azərbaycanın Böyük Qayıdış prosesinə verdiyi dəstəyin nümunəsidir.

Füzulidə Özbəkistanın təşəbbüsü ilə 960 şagird yerlik Mirzə Uluqbəy adına məktəbin inşa edilməsi və 100 hektar ərazidə "Dostluq bağı" layihəsinin həyata keçirilməsi iki ölkə arasındakı qardaşlığın praktik ifadəsidir. Bu layihələr gələcək nəsillər üçün də Azərbaycan-Özbəkistan dostluğunun rəmzi kimi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Burada xüsusilə diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad edilməsindən sonra aparılan genişmiqyaslı quruculuq prosesinə Özbəkistanın töhfəsi iki xalq arasında həmrəyliyin konkret nümunəsinə çevrilib.

Humanitar və mədəni əlaqələr - xalqları birləşdirən əsas körpü

İki ölkənin münasibətlərində humanitar əməkdaşlıq xüsusi yer tutur. Azərbaycan və Özbəkistanda qarşılıqlı mədəniyyət günlərinin keçirilməsi, təhsil əlaqələrinin genişləndirilməsi və şəhərlər arasında qardaşlaşma münasibətlərinin yaradılması xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına xidmət edir.

2023 və 2025-ci illərdə Azərbaycanda Özbəkistan mədəniyyət günlərinin, 2024-cü ildə isə Özbəkistanda Azərbaycan mədəniyyət günlərinin keçirilməsi bu sahədə əməkdaşlığın yüksək səviyyəsini göstərir. 2025/2026-cı tədris ilində Özbəkistanda 180-ə yaxın Azərbaycan vətəndaşının, Azərbaycanda isə 70-ə yaxın Özbəkistan vətəndaşının təhsil alması da humanitar əlaqələrin genişləndiyini göstərən mühüm göstəricidir.
Bu münasibətlər yalnız dövlət strukturları səviyyəsində deyil, xalqlar arasında da qarşılıqlı rəğbətin daha da güclənməsinə imkan yaradır.

Regional əməkdaşlıq və türk dünyasının birliyi

Azərbaycan və Özbəkistanın yaxınlaşması türk dünyasının inteqrasiya prosesləri baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Hər iki ölkə Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsində fəal mövqe tutur. Bakı və Daşkənd arasında siyasi etimadın artması türk dövlətləri arasında iqtisadi, nəqliyyat, humanitar və mədəni əlaqələrin inkişafına əlavə imkanlar yaradır.

Azərbaycanın Cənubi Qafqazdakı geostrateji mövqeyi ilə Özbəkistanın Mərkəzi Asiyadakı mövqeyinin bir-birini tamamlaması iki ölkənin regional layihələrdə əməkdaşlığını daha da əhəmiyyətli edir. Bu əməkdaşlıq həm ölkələrin milli maraqlarına, həm də daha geniş regional sabitlik və inkişaf məqsədlərinə xidmət edir.

Prezidentlərin siyasi iradəsi münasibətlərin əsas hərəkətverici qüvvəsidir

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin hazırkı səviyyəyə yüksəlməsində dövlət başçılarının siyasi iradəsi və qarşılıqlı etimadı mühüm rol oynayır. Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev arasında mövcud olan dostluq münasibətləri iki ölkənin strateji tərəfdaşlığının inkişafına güclü impuls verir. Son illərdə intensivləşən qarşılıqlı səfərlər və görüşlər bunun əyani göstəricisidir.

Bu siyasətin nəticəsində Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər artıq ayrı-ayrı sahələr üzrə əməkdaşlıqdan daha geniş və sistemli tərəfdaşlıq modelinə çevrilib. Siyasi dialoq iqtisadi layihələrlə, iqtisadi əməkdaşlıq humanitar əlaqələrlə, nəqliyyat tərəfdaşlığı isə regional inteqrasiya imkanları ilə tamamlanır.

Yeni mərhələnin əsas hədəfləri

23 avqust dövlət səfəri Bakı-Daşkənd münasibətlərinin gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qarşıdakı mərhələdə ticarət dövriyyəsinin artırılması, investisiya layihələrinin genişləndirilməsi, sənaye kooperasiyasının gücləndirilməsi, nəqliyyat dəhlizlərindən daha səmərəli istifadə, enerji əməkdaşlığının inkişafı və humanitar əlaqələrin daha da dərinləşdirilməsi əsas istiqamətlər sırasında yer ala bilər.
Əsas məsələ isə əldə olunan razılaşmaların davamlı və nəticəyönümlü şəkildə həyata keçirilməsidir. Çünki Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü səviyyəsi artıq böyük potensialın mövcudluğunu göstərir.

Prezident İlham Əliyevin 23 avqust 2026-cı ildə Özbəkistana dövlət səfəri Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində yeni mərhələnin mühüm siyasi hadisəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu səfər iki qardaş ölkə arasında qarşılıqlı etimadın, siyasi dialoqun və strateji əməkdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.

Azərbaycan və Özbəkistanı birləşdirən tarixi və mənəvi bağlar, dövlət başçıları arasında yüksək səviyyəli siyasi münasibətlər və müxtəlif sahələrdə həyata keçirilən konkret layihələr iki ölkənin gələcək əməkdaşlığı üçün möhkəm zəmin yaradır.

Bu gün Bakı ilə Daşkənd arasındakı münasibətlər yalnız iki dövlətin ikitərəfli əlaqələri deyil, həm də türk dünyasının birlik və həmrəyliyinin, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında əməkdaşlığın və yeni regional iqtisadi imkanların mühüm nümunəsidir. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri də bu dostluğun və müttəfiqliyin daha da möhkəmlənməsinə, Azərbaycan-Özbəkistan tərəfdaşlığının gələcək illərdə yeni layihələrlə zənginləşməsinə mühüm töhfə verəcək.

Nəsib Məhəməliyev
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin