Moskvada Azərbaycan əleyhinə təxribat: Diplomatik təhlükəsizlik və beynəlxalq hüquqa hörmət məsələsi yenidən gündəmdə

Azərbaycanın Rusiyadakı səfirliyinin qonaq evi qarşısında törədilən təxribat araşdırılmalı, günahkarlar müəyyən edilməli və diplomatik obyektlərin təhlükəsizliyi gücləndirilməlidir.27 avqust 2026-cı il tarixində Moskvada Azərbaycanın Rusiya Federasiyasındakı səfirliyinin qonaq evinin qarşısında baş vermiş təxribat xarakterli hadisə ciddi narahatlıq doğurur.

Günorta saatlarında naməlum şəxslər tərəfindən Azərbaycan əleyhinə yönəlmiş şəkillərin yerləşdirilməsi ilə bağlı videogörüntülərin yayılması hadisənin ictimaiyyətə məlum olmasına səbəb olub. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi insidenti qətiyyətlə pisləyərək Rusiya tərəfini hadisəni hərtərəfli araşdırmağa, təxribatçı hərəkətlərə hüquqi qiymət verməyə və belə halların təkrarlanmaması üçün zəruri tədbirlər görməyə çağırıb.

Bu hadisə ilk baxışdan ayrı-ayrı şəxslərin törətdiyi siyasi təxribat kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin məsələnin mahiyyətinə daha dərindən nəzər saldıqda, burada yalnız Azərbaycan əleyhinə təbliğat və ya ictimai asayiş məsələsinin deyil, eyni zamanda diplomatik nümayəndəliklərin təhlükəsizliyi, qəbul edən dövlətin məsuliyyəti və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət kimi mühüm məsələlərin dayandığı görünür.

Diplomatik obyektin təhlükəsizliyi dövlət məsuliyyətidir

Diplomatik münasibətlərin əsas prinsiplərindən biri xarici dövlətin diplomatik nümayəndəliyinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsidir. 1961-ci il Diplomatik Münasibətlər haqqında Vyana Konvensiyasının 22-ci maddəsi diplomatik nümayəndəliyin binalarının toxunulmazlığını təsbit etməklə yanaşı, qəbul edən dövlətin həmin obyektləri müdaxilə, zərər, asayişin pozulması və nümayəndəliyin ləyaqətinə xələl gətirən hərəkətlərdən qorumaq üzrə xüsusi vəzifəsini nəzərdə tutur.

Bu prinsip təsadüfi deyil. Diplomatik nümayəndəliklər bir dövlətin digər dövlət ərazisindəki rəsmi təmsilçiliyidir. Səfirlik və ona bağlı diplomatik obyektlərin təhlükəsizliyinin təmin olunması təkcə həmin ölkədə çalışan diplomatların deyil, dövlətlərarası münasibətlərin normal fəaliyyətinin qorunması deməkdir.

Bu baxımdan Moskvada Azərbaycan səfirliyinin qonaq evinin qarşısında belə bir təxribatın baş verməsi hadisənin bütün aspektlərinin araşdırılmasını zəruri edir. Əsas suallardan biri budur: naməlum şəxslər həmin əraziyə necə yaxınlaşıb, təxribat xarakterli materialları necə yerləşdirə biliblər və təhlükəsizlik tədbirləri hansı səviyyədə olub?
Əlbəttə, hadisənin bütün detallarına hüquq-mühafizə orqanlarının araşdırmasından sonra tam aydınlıq gətirilə bilər. Lakin diplomatik obyektlərin yaxınlığında baş verən bu cür hadisələrə laqeyd yanaşılması yolverilməzdir.

Azərbaycanın haqlı etirazı

Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin hadisəyə operativ münasibət bildirməsi dövlətin diplomatik obyektlərinin təhlükəsizliyi məsələsinə nə qədər ciddi yanaşdığını göstərir.XİN-in açıqlamasında hadisənin Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin süni şəkildə gərginləşdirilməsinə xidmət edə biləcəyi qeyd olunub. Nazirlik, həmçinin insidentin son dövrlərdə Rusiyanın bəzi media resurslarında Azərbaycana qarşı aparıldığı bildirilən kampaniyanın mümkün tərkib hissəsi olması ehtimalını istisna etməyib. Bununla yanaşı, Azərbaycan tərəfi konkret olaraq Rusiya Federasiyasının aidiyyəti qurumlarını hadisəyə hüquqi qiymət verməyə və araşdırma aparmağa çağırıb.

Bu mövqenin mühüm xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan məsələyə emosional deyil, dövlətlərarası münasibətlər və beynəlxalq hüquq çərçivəsində yanaşır. Burada əsas tələb təxribatın kim tərəfindən və hansı məqsədlə törədildiyinin müəyyənləşdirilməsi, qanun pozuntusuna hüquqi qiymət verilməsi və gələcəkdə oxşar halların qarşısının alınmasıdır.

Qarşılıqlılıq prinsipi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərbaycan-Rusiya münasibətlərində qarşılıqlılıq prinsipi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Dövlətlər arasında diplomatik əlaqələrin normal inkişafı yalnız siyasi dialoqla məhdudlaşmır. Qarşılıqlı diplomatik nümayəndəliklərin təhlükəsizliyi, diplomatların normal fəaliyyət imkanları və onların təxribatlardan qorunması da bu münasibətlərin ayrılmaz hissəsidir.
Azərbaycan ərazisində fəaliyyət göstərən xarici diplomatik nümayəndəliklərin təhlükəsizliyinin təmin olunması dövlətin mühüm vəzifələrindən biridir. Eyni yanaşmanın Rusiyada Azərbaycan diplomatik obyektlərinə münasibətdə də nümayiş etdirilməsi tamamilə təbiidir.

Diplomatik təhlükəsizlik məsələsi ikitərəfli münasibətlərdə "kim nə qədər edir" prinsipi ilə deyil, beynəlxalq hüququn ümumi normaları əsasında həll edilməlidir. Bununla belə, qarşılıqlı etimadın qorunması üçün dövlətlərin bir-birinin diplomatik obyektlərinə münasibətdə eyni məsuliyyətli yanaşması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Təxribatın arxasında kim dayanır?

Hazırda ən mühüm suallardan biri də hadisəni törədən şəxslərin kimliyi və məqsədidir.
Naməlum şəxslər tərəfindən Azərbaycan əleyhinə materialların yerləşdirilməsi təsadüfi hərəkət də ola bilər, əvvəlcədən planlaşdırılmış təxribat da. Bu suala cavab vermək yalnız peşəkar araşdırma nəticəsində mümkündür. Buna görə də hadisə ilə bağlı fərziyyələrin fakt kimi təqdim olunması doğru olmaz.

Əsas məsələ Rusiya hüquq-mühafizə orqanlarının araşdırmanı obyektiv və hərtərəfli aparmasıdır.
Əgər hadisənin arxasında konkret siyasi və ya təşkilatlanmış qrupların dayandığı müəyyənləşdirilərsə, bu, insidentin siyasi mahiyyətini daha da ağırlaşdıracaq. Əgər hadisə ayrı-ayrı şəxslərin qanunsuz hərəkəti kimi qiymətləndirilərsə belə, onların məsuliyyətə cəlb edilməsi vacibdir. Çünki diplomatik obyektlərin qarşısında təxribat xarakterli fəaliyyətə göz yumulması gələcəkdə daha ciddi hadisələr üçün presedent yarada bilər.

Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinə zərbə vurmaq cəhdləri

Azərbaycan və Rusiya arasında münasibətlər uzun illər ərzində müxtəlif siyasi, iqtisadi, humanitar və regional məsələlər üzrə inkişaf edib. İki ölkə arasında münasibətlərin sabitliyi yalnız Bakı və Moskva üçün deyil, daha geniş region üçün də əhəmiyyət daşıyır.Məhz belə bir şəraitdə ayrı-ayrı şəxslərin və ya qrupların Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinə xələl gətirə biləcək təxribat xarakterli addımlar atması xüsusilə təhlükəli tendensiyadır.
Dövlətlərarası münasibətlərdə fikir ayrılıqları və müxtəlif mövqelərin olması mümkündür. Lakin fikir ayrılıqları diplomatik obyektlərin qarşısında təxribatların törədilməsinə və başqa dövlətin nüfuzuna qarşı yönəlmiş hərəkətlərə bəraət qazandıra bilməz.Siyasi məsələlər diplomatik kanallar, danışıqlar və hüquqi mexanizmlər vasitəsilə həll edilməlidir.

Media mühiti də məsuliyyət daşıyır

XİN-in açıqlamasında hadisənin bəzi Rusiya media resurslarında Azərbaycana qarşı aparıldığı bildirilən kampaniya ilə əlaqəsinin istisna edilməməsi də diqqət çəkir.Bu məqam ayrıca araşdırılmağa layiqdir.

Müasir informasiya məkanında media yalnız informasiya ötürən vasitə deyil, həm də ictimai rəyin formalaşmasına ciddi təsir göstərən amildir. Azərbaycana qarşı qərəzli, təhqiramiz və təxribatçı ritorikanın yayılması cəmiyyətdə yanlış təsəvvürlərin formalaşmasına, iki ölkə xalqları arasında münasibətlərə mənfi təsir göstərməsinə səbəb ola bilər.
Bu səbəbdən məsuliyyətli media fəaliyyəti, faktların yoxlanılması və dövlətlərarası münasibətlərə təsir göstərə biləcək informasiyaların yayılmasında peşəkar yanaşma xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Rəsmi Moskvanın mövqeyi mühüm olacaq

İndi diqqət Rusiya tərəfinin hadisə ilə bağlı atacağı addımlara yönəlir.
Moskvanın insidentə münasibəti yalnız konkret təxribatın araşdırılması baxımından deyil, həm də diplomatik obyektlərin təhlükəsizliyinə münasibətin göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.
Azərbaycan tərəfinin gözləntisi aydındır: hadisənin bütün iştirakçıları müəyyən edilməli, onların motivləri araşdırılmalı, qanun pozuntusuna hüquqi qiymət verilməli və diplomatik obyektlərin təhlükəsizliyi daha yüksək səviyyədə təmin edilməlidir.Bu, hər hansı əlavə və ya fövqəladə tələb deyil. Bu, beynəlxalq diplomatik münasibətlərin fundamental prinsiplərindən irəli gələn normal gözləntidir.

Diplomatik toxunulmazlıq və dövlətlərin məsuliyyəti

Vyana Konvensiyasının əsas fəlsəfəsi dövlətlər arasında diplomatik münasibətlərin təhlükəsiz, sabit və maneəsiz həyata keçirilməsini təmin etməkdir. Konvensiyanın 22-ci maddəsində qəbul edən dövlətin diplomatik nümayəndəliyin binalarını qorumaq üzrə xüsusi vəzifəsi açıq şəkildə qeyd olunur.
Bu norma dövlətlərə mühüm mesaj verir: diplomatik obyektlərin təhlükəsizliyi yalnız onların daxilində baş verən hadisələrlə məhdudlaşmır. Xarici dövlətin diplomatik nümayəndəliyinin normal fəaliyyətinə mane ola biləcək kənar müdaxilələrin qarşısının alınması da qəbul edən dövlətin məsuliyyət dairəsindədir.
Məhz buna görə Moskvada baş verən hadisəyə hüquqi və diplomatik baxımdan ciddi yanaşılması vacibdir.

Təxribatlara qarşı prinsipial mövqe

Azərbaycanın mövqeyi belə hadisələr qarşısında prinsipial olmalıdır. Eyni zamanda, hadisədən Azərbaycan-Rusiya münasibətlərini bütövlükdə zədələmək üçün istifadə edilməsinə də yol verilməməlidir.
Təxribatın məqsədi əgər iki ölkə arasında gərginlik yaratmaqdırsa, buna ən düzgün cavab məhz hüquqi və diplomatik mexanizmlərdən istifadə etməkdir.

Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin gələcəyi ayrı-ayrı şəxslərin təxribatçı hərəkətləri ilə deyil, dövlətlərin siyasi iradəsi, qarşılıqlı hörməti və beynəlxalq hüquqa sadiqliyi ilə müəyyənləşməlidir.
Bu baxımdan Moskvada baş verən insident həm Azərbaycan, həm də Rusiya üçün müəyyən mənada sınaqdır. Bu sınağın nəticəsi hadisənin necə araşdırılacağından, günahkarların müəyyən edilərək məsuliyyətə cəlb olunub-olunmayacağından və diplomatik obyektlərin təhlükəsizliyinin hansı səviyyədə təmin ediləcəyindən asılıdır.

27 avqustda Moskvada Azərbaycanın səfirliyinin qonaq evi qarşısında baş verdiyi bildirilən təxribat adi bir insident kimi qiymətləndirilməməlidir. Hadisə diplomatik təhlükəsizlik, dövlətlərin beynəlxalq öhdəlikləri və Azərbaycan-Rusiya münasibətlərində qarşılıqlı etimad məsələlərini yenidən gündəmə gətirib.
Azərbaycan tərəfinin hadisəyə dərhal və prinsipial münasibəti təbiidir. İndi əsas məsuliyyət Rusiya Federasiyasının aidiyyəti qurumlarının üzərinə düşür: insident obyektiv şəkildə araşdırılmalı, təxribatı törədən şəxslər müəyyən edilməli və qanun çərçivəsində məsuliyyətə cəlb olunmalıdır.
Ən başlıcası isə belə hadisələrin təkrarlanmaması üçün Azərbaycan diplomatik obyektlərinin təhlükəsizliyinə dair tədbirlər gücləndirilməlidir.

Diplomatik münasibətlər qarşılıqlı hörmət tələb edir. Dövlətlərarası əlaqələrin qorunmasının ən mühüm şərtlərindən biri isə hər bir ölkənin digər dövlətin diplomatik nümayəndəliyinin təhlükəsizliyinə və ləyaqətinə hörmət göstərməsidir.
Moskvada baş verən hadisəyə veriləcək hüquqi və siyasi qiymət məhz bu prinsipin nə dərəcədə qorunduğunu göstərəcək.

David Seliverstov
"Magen David Azerbaijan" insan hüquqlarının müdafiəsi və xeyriyyəçilik cəmiyyətinin sədri

Telegramda izləyin