Bişkek diplomatiyası: Azərbaycanın artan beynəlxalq çəkisi və Prezident İlham Əliyevin mühüm görüşləri

Bişkek diplomatiyası: Azərbaycanın artan beynəlxalq çəkisi və Prezident İlham Əliyevin mühüm görüşləri
ŞƏT sammiti Azərbaycanın regional və qlobal gündəlikdə mövqeyini daha da möhkəmləndirən mühüm diplomatik platformaya çevrilir.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekə işgüzar səfəri və burada keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər ölkəmizin çoxvektorlu xarici siyasətinin növbəti mühüm göstəricilərindən biri kimi diqqət çəkir. Avqustun 31-dən sentyabrın 1-dək keçirilən tədbirlər çərçivəsində müxtəlif dövlətlərin liderlərinin bir araya gəlməsi Azərbaycanın eyni vaxtda bir neçə mühüm siyasi, iqtisadi və nəqliyyat istiqamətində dialoq aparmasına imkan yaradıb.

Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə keçirdiyi görüşlərin coğrafiyası xüsusilə diqqətəlayiqdir. Türkiyə, İran, Qazaxıstan və Ermənistan liderləri ilə təmaslar Azərbaycanın həm türk dünyasında, həm Mərkəzi Asiyada, həm Cənubi Qafqazda, həm də daha geniş Avrasiya məkanında fəal diplomatik mövqeyini nümayiş etdirir. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi internet səhifəsində də səfər çərçivəsində bu görüşlərin bir-birinin ardınca keçirildiyi təsdiqlənir.

ŞƏT platforması Azərbaycanın diplomatik imkanlarını genişləndirir

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində böyük siyasi və iqtisadi çəkisi olan platformalardan biridir. Təşkilatın üzv və tərəfdaş ölkələrinin geniş coğrafiyanı əhatə etməsi onu Avrasiyanın mühüm dialoq məkanlarından birinə çevirir.

Azərbaycanın belə bir platformada yüksək səviyyədə təmsil olunması ölkəmizin xarici siyasətinin yalnız bir regionla məhdudlaşmadığını göstərir. Bakı son illərdə həm Avropa, həm Asiya, həm Yaxın Şərq, həm də türk dünyası ilə paralel şəkildə əməkdaşlıq əlaqələrini inkişaf etdirir.Bu baxımdan Bişkek sammitinin əsas üstünlüklərindən biri Azərbaycan üçün müxtəlif siyasi və iqtisadi mərkəzlərlə birbaşa təmas imkanının yaranmasıdır.

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ölkəmiz Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz və Avropa ilə birləşdirən mühüm nəqliyyat xəttinin üzərində yerləşir. Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycanın regional tranzit və logistika imkanlarını daha da artırır.

Prezident İlham Əliyev-Tokayev görüşü: Orta Dəhlizin strateji əhəmiyyəti

Bişkekdə Prezident İlham Əliyevin Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevlə görüşü bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Görüşdə Azərbaycan-Qazaxıstan münasibətlərinin strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik səviyyəsində uğurla inkişaf etdiyi vurğulanıb. Tərəflər nəqliyyat-logistika məsələlərini, xüsusilə Orta Dəhlizin əhəmiyyətini müzakirə ediblər. Həmçinin bu istiqamətdə iki ölkə arasında əməkdaşlığın perspektivləri barədə fikir mübadiləsi aparılıb.Bu görüşü yalnız ikitərəfli münasibətlər kontekstində qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Azərbaycan və Qazaxıstan Xəzərin iki sahilində yerləşən və Orta Dəhlizin fəaliyyətində mühüm rol oynayan dövlətlərdir.Bu baxımdan Bakı-Astana əməkdaşlığının gücləndirilməsi Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında yükdaşımaların artmasına, nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsinə və Azərbaycanın tranzit imkanlarının genişlənməsinə xidmət edə bilər.Görüş zamanı Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin sammitinin Bakıda keçiriləcəyinə də toxunulması Azərbaycanın beynəlxalq diplomatik tədbirlərə ev sahibliyi edən ölkə kimi mövqeyinin daha bir göstəricisidir.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri: müttəfiqlik xətti davam edir

Sentyabrın 1-də Prezident İlham Əliyevin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşü keçirilib. Bu görüş Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin regional və beynəlxalq proseslər fonunda xüsusi əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirir.

Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri artıq sadəcə ikitərəfli əlaqələr çərçivəsində deyil, regional təhlükəsizlik, nəqliyyat, enerji və geosiyasi əməkdaşlıq müstəvisində də mühüm amilə çevrilib.
Bakı və Ankara arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi xüsusilə Cənubi Qafqazın yeni geosiyasi reallıqları fonunda əhəmiyyətlidir. Azərbaycan üçün Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətlərinin davamlı inkişafı xarici siyasətin əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalır.Bişkek görüşü də iki liderin müxtəlif beynəlxalq platformalarda müntəzəm təmaslarının davamı kimi qiymətləndirilə bilər.

Azərbaycan-İran münasibətlərində yeni imkanlar

Bişkekdə Prezident İlham Əliyevin İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla görüşü də səfərin mühüm məqamlarından biri olub.İran Prezidenti görüş zamanı Azərbaycan tərəfindən İran xalqına göstərilən dəstəyə və humanitar yardıma yüksək qiymət verib. Prezident İlham Əliyev isə İranla bağlı yaranmış vəziyyətin sülh və danışıqlar yolu ilə həllinin tərəfdarı olduğunu bildirib. Görüşdə Azərbaycan-İran əməkdaşlığının müxtəlif sahələrdə inkişaf perspektivləri müzakirə olunub.
Bu təmasın mühüm tərəflərindən biri iki qonşu ölkə arasında əməkdaşlıq gündəliyinin genişliyidir. Sərhəd, nəqliyyat, enerji, ticarət və regional təhlükəsizlik kimi məsələlər Azərbaycan-İran münasibətlərinin praktiki məzmununu müəyyən edən əsas istiqamətlər sırasındadır.

Azərbaycanın həm İranla, həm də digər regional dövlətlərlə dialoq qurması ölkənin xarici siyasətində balanslaşdırılmış və milli maraqlara əsaslanan yanaşmanın davam etdiyini göstərir.
Bişkekdə Azərbaycan-Ermənistan təması: sülh gündəliyi baxımından mühüm məqam
Səfərin ən çox diqqət çəkən hadisələrindən biri Prezident İlham Əliyevin Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanla görüşü olub.Azərbaycan Prezidentinin rəsmi saytında yayılan məlumata görə, görüş avqustun 31-də ŞƏT Zirvə toplantısı çərçivəsində baş tutub.

Bu görüşün əhəmiyyəti ondadır ki, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin beynəlxalq platforma çərçivəsində birbaşa təmas imkanından istifadə etməsi regionda sülh gündəliyinin davam etdirilməsi baxımından diqqətəlayiqdir.
Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, Cənubi Qafqazda davamlı sülh yalnız qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi və əldə olunmuş razılaşmaların praktik müstəviyə keçirilməsi ilə mümkündür.
Bişkek görüşünü də bu baxımdan yalnız protokol xarakterli diplomatik təmas kimi deyil, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində mövcud gündəliyin müzakirəsi üçün əlavə kanal kimi qiymətləndirmək mümkündür.

Prezident İlham Əliyevin diplomatik fəallığı nə göstərir?

Bişkek səfərinin diqqətçəkən cəhətlərindən biri Prezident İlham Əliyevin qısa zaman kəsiyində müxtəlif siyasi istiqamətləri təmsil edən liderlərlə görüşlər keçirməsidir.Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik, Qazaxıstanla Orta Dəhliz və nəqliyyat əməkdaşlığı, İranla qonşuluq və regional sabitlik, Ermənistanla sülh prosesi - bütün bu istiqamətlər bir-birindən fərqli görünsə də, Azərbaycanın ümumi xarici siyasət strategiyasında bir-birini tamamlayan elementlərdir.
Bu mənada Bişkekdə keçirilən görüşlər Azərbaycanın xarici siyasətinin çoxşaxəli xarakterini nümayiş etdirir.
Azərbaycan bir tərəfdən türk dövlətləri ilə əlaqələrini dərinləşdirir, digər tərəfdən Mərkəzi Asiya ölkələri ilə nəqliyyat və iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirir, eyni zamanda İran və Ermənistanla regional məsələlər üzrə dialoqu davam etdirir.

Azərbaycanın iqtisadi maraqları da ön plandadır

Belə beynəlxalq sammitlərin əhəmiyyəti yalnız siyasi görüşlərlə məhdudlaşmır.
Azərbaycan üçün əsas üstünlüklərdən biri də yeni iqtisadi əlaqələrin qurulması, investisiya imkanlarının genişləndirilməsi, tranzit və logistika layihələrinin təşviqi, enerji əməkdaşlığının inkişafıdır.
ŞƏT coğrafiyası Azərbaycan üçün böyük istehlak bazarlarını, enerji istehsalçılarını, sənaye mərkəzlərini və nəqliyyat marşrutlarını əhatə edir. Buna görə də Bakı üçün bu platformada fəal iştirak iqtisadi diplomatiya baxımından da əhəmiyyətlidir.

Orta Dəhlizin inkişafı isə bu məsələlərin mərkəzində dayanır. Azərbaycan-Qazaxıstan əməkdaşlığının Bişkekdə ayrıca müzakirə olunması da bunun təsadüfi olmadığını göstərir.
Bişkek səfərinin daha bir mühüm tərəfi - Qırğızıstanla münasibətlər
Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstana səfəri iki ölkə arasındakı qardaşlıq münasibətlərinin inkişafı baxımından da əhəmiyyətlidir.

Azərbaycan Prezidentinin Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarova ölkənin müstəqilliyinin 35-ci ildönümü münasibətilə təbrik məktubu göndərməsi iki dövlət arasında yüksək səviyyəli siyasi münasibətlərin göstəricisidir.
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyevanın Bişkekdə keçirilən VI Dünya Köçəri Oyunlarının açılış mərasimində iştirakı da Azərbaycan-Qırğızıstan əlaqələrinin yalnız siyasi və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmadığını göstərir.

Bişkekdə Azərbaycan diplomatiyasının əsas mesajı

Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfəri Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində fəal mövqeyinin daha bir nümayişidir.Bu səfərin əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, Azərbaycan eyni platformada bir neçə strateji istiqamət üzrə dialoq aparmaq imkanı əldə edib. Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətlərinin möhkəmləndirilməsi, Qazaxıstanla Orta Dəhliz əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi, İranla regional sabitlik və əməkdaşlıq məsələlərinin müzakirəsi, Ermənistanla sülh gündəliyinin davam etdirilməsi Azərbaycanın diplomatik gündəliyinin genişliyini göstərir.

Bütün bunlar Azərbaycanın xarici siyasətində əsas prioritetlərin - milli maraqların qorunması, regional sabitliyin təmin edilməsi, nəqliyyat və enerji imkanlarının genişləndirilməsi, iqtisadi əməkdaşlığın artırılması və beynəlxalq tərəfdaşlıq şəbəkəsinin şaxələndirilməsi - paralel şəkildə həyata keçirildiyini göstərir.

Bişkekdə keçirilən görüşlər həm də onu nümayiş etdirir ki, Azərbaycan artıq regional proseslərin yalnız iştirakçısı deyil, Avrasiya məkanında nəqliyyat, enerji və diplomatik əlaqələrin formalaşmasına təsir göstərən mühüm aktorlardan biridir.

Prezident İlham Əliyevin Bişkek diplomatiyasının əsas nəticəsi də məhz budur: Azərbaycan müxtəlif siyasi düşərgələr arasında körpü rolunu gücləndirir, milli maraqlarını beynəlxalq platformalarda ardıcıl şəkildə müdafiə edir və yeni əməkdaşlıq imkanlarını özünün iqtisadi və geosiyasi üstünlükləri ilə birləşdirir.
Məqalədə 31 avqust-1 sentyabr 2026-cı il tarixləri üzrə son rəsmi məlumatları əsas götürdüm; xüsusilə Ərdoğan, Pezeşkian, Tokayev və Paşinyanla görüşlər ayrıca nəzərə alınıb.

Təranə Paşayeva
Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin