Torpaq mübahisələrində mediasiya: "Məqsəd tərəflərdən birini qalib çıxarmaq deyil, problemi həll etməkdir"

Torpaq sahələri ilə bağlı mübahisələr cəmiyyətdə ən çox rast gəlinən hüquqi münaqişələr sırasında yer alır. Torpağın mülkiyyət hüququ, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, istifadə və icarə münasibətləri, vərəsəlik, alqı-satqı və digər məsələlər tərəflər arasında uzunmüddətli fikir ayrılıqlarına səbəb ola bilər.

Belə mübahisələrin həllində məhkəmə mexanizmi ilə yanaşı, mediasiyanın imkanlarından istifadə edilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Mediasiya tərəflərə mübahisəni qarşılıqlı dialoq və razılaşma yolu ilə həll etmək imkanı yaradır.

Məsələ ilə bağlı Sonxebər.az-a danışan mediator Türkər Əliyeva bildirib ki, torpaq mübahisələrində ən vacib məqamlardan biri tərəflərin emosiyadan uzaqlaşaraq problemin hüquqi və praktiki həllinə fokuslanmasıdır:

"Torpaqla bağlı mübahisələrdə çox zaman tərəflər yalnız öz mövqelərini müdafiə etməyə çalışırlar. Hər kəs özünün haqlı olduğunu düşünür. Lakin mediasiyanın əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, tərəflər neytral mühitdə bir-birinin mövqeyini dinləmək və problemin kökündə dayanan məsələləri müəyyənləşdirmək imkanı əldə edirlər", - deyə mediator qeyd edir.

"Məhkəməyə getmədən əvvəl razılaşma imkanını araşdırmaq vacibdir"

Mediatorun sözlərinə görə, hər bir torpaq mübahisəsinin məhkəmə müstəvisinə daşınması tərəflər üçün həm zaman, həm də maliyyə baxımından əlavə yük yarada bilər:

"Əlbəttə, şəxsin məhkəməyə müraciət etmək hüququ qorunur. Lakin mübahisə məhkəməyə çatmazdan əvvəl tərəflərin mediasiya yolu ilə razılığa gəlmək imkanını qiymətləndirməsi faydalıdır. Bəzən illərlə davam edə biləcək bir mübahisənin həlli tərəflərin konstruktiv dialoqu nəticəsində daha qısa müddətdə mümkün olur".

Onun fikrincə, mediasiyanın üstünlüyü yalnız vaxt və resurslara qənaətlə məhdudlaşmır. Burada tərəflərin gələcək münasibətlərinin qorunması da mühüm amildir:

"Torpaq mübahisəsinin tərəfləri bəzən qonşular, qohumlar və ya biznes tərəfdaşları olur. Məhkəmə çəkişməsi münasibətləri daha da gərginləşdirə bilər. Mediasiya isə qarşılıqlı anlaşmanın bərpasına və tərəflərin gələcəkdə münasibətlərini davam etdirməsinə şərait yarada bilər".

"Mediator hakim deyil və heç bir tərəfin mövqeyini müdafiə etmir"

Mediator xüsusilə vurğulayır ki, mediasiya prosesində mediatorun rolu tərəflərdən birinin haqlı, digərinin isə haqsız olduğunu müəyyən etmək deyil:

"Mediatorun vəzifəsi qərar qəbul etmək deyil. Mediator tərəflərin hər ikisinə bərabər yanaşmalı, onların mövqelərini dinləməli və razılaşma üçün uyğun mühit yaratmalıdır. Burada əsas məsələ tərəflərin öz iradələri ilə qəbul edə biləcəkləri həll variantının formalaşdırılmasıdır. Bu xüsusiyyət torpaq mübahisələrində xüsusilə vacibdir. Çünki belə mübahisələrdə yalnız hüquqi deyil, həm də emosional və sosial faktorlar iştirak edə bilər".

"Mübahisənin arxasında bəzən başqa problem dayanır"

Mediatorun sözlərinə görə, mediasiya prosesində ən mühüm məsələlərdən biri tərəfin faktiki marağını müəyyənləşdirməkdir.

"Bəzən tərəf müəyyən torpaq sahəsinə iddia edir, lakin müzakirə zamanı məlum olur ki, onun əsas narahatlığı torpağın özündən daha çox həmin ərazidən istifadə imkanının qorunmasıdır. Digər tərəf isə torpağın mülkiyyət hüququnu qorumaqda maraqlıdır. Bu halda tərəflərin maraqlarını uzlaşdıran hüquqi və praktiki həll yolu tapmaq mümkündür".

Onun fikrincə, məhz bu məqam mediasiyanı klassik mübahisə modelindən fərqləndirir:

"Sərhəd mübahisələrində dialoq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Torpaq mübahisələrinin mühüm hissəsini qonşu sahələr arasında sərhədlərlə bağlı fikir ayrılıqları təşkil edir. Belə hallarda sənədlərin, kadastr məlumatlarının və digər hüquqi əsasların araşdırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Mediator qeyd edir ki, tərəflərin emosional şəkildə bir-birini ittiham etməsi problemi həll etmir:

"Əgər iki qonşu arasında torpaq sərhədi ilə bağlı problem yaranıbsa, illərlə davam edən qarşıdurma heç bir tərəfin marağında deyil. Əsas məsələ sənədlərin və faktların nəzərdən keçirilməsi, tərəflərin mövqelərinin dinlənilməsi və qanunvericiliyə uyğun həll variantının müəyyənləşdirilməsidir".

Mediasiya hüquqi savadlılığın da artmasına xidmət edir

Mediator hesab edir ki, vətəndaşların mediasiya haqqında məlumatlılığının artırılması vacibdir.
"İnsanlar bilməlidirlər ki, mübahisənin həlli yalnız qarşı tərəflə məhkəmədə üz-üzə gəlməkdən ibarət deyil. Danışıqlar, mediasiya və digər qanuni mexanizmlər də mövcuddur. İnsan öz hüququnu bilməklə yanaşı, həmin hüququn hansı vasitələrlə daha səmərəli müdafiə edilə biləcəyini də bilməlidir".

Onun sözlərinə görə, mediasiya mədəniyyətinin inkişafı cəmiyyətdə mübahisələrə yanaşmanın dəyişməsinə səbəb ola bilər:

"Razılaşma zəiflik deyil"

Mediatorun fikrincə, tərəflərin mediasiya prosesində kompromis axtarması bəzən yanlış olaraq güzəşt və ya zəiflik kimi qəbul edilir.

"Əslində razılaşma əldə etmək zəiflik deyil. Əksinə, tərəflərin problemi qarşıdurma yolu ilə deyil, dialoq vasitəsilə həll etmək iradəsini göstərir. Əgər əldə olunan razılaşma tərəflərin qanuni maraqlarını qoruyursa, bu, hər iki tərəf üçün müsbət nəticədir".

Əsas məqsəd - mübahisənin deyil, problemin həlli

Mediator hesab edir ki, torpaq mübahisələrində əsas məqsəd tərəflərdən birinin digərinə qalib gəlməsi yox, hüquqi və praktik baxımdan davamlı həllin tapılması olmalıdır:

"Biz mübahisəyə yalnız qalib və məğlub prizmasından yanaşmamalıyıq. Əsas sual budur: tərəflər qanuni maraqlarını qorumaqla problemi necə həll edə bilərlər? Mediasiyanın fəlsəfəsi də məhz bundan ibarətdir."
Beləliklə, torpaq sahələri ilə bağlı mübahisələrdə mediasiya tərəflər üçün dialoq qurmaq, mövqeləri aydınlaşdırmaq və mümkün razılaşma yollarını müəyyənləşdirmək baxımından mühüm mexanizm kimi çıxış edir.

Torpaq mübahisəsinin məhkəməyə çevrilmədən əvvəl danışıqlar masasında həll olunması həm tərəflərin vaxt və resurslarının qorunmasına, həm də sosial münasibətlərin zədələnməsinin qarşısının alınmasına xidmət edə bilər.
Əsas prinsip isə dəyişməzdir: mübahisəni böyütmək yox, problemi həll etmək; qarşıdurmanı dərinləşdirmək yox, hüquq çərçivəsində ortaq məxrəcə gəlmək.

Telegramda izləyin