"Ailənin təməli sevgi, divarları isə anlayışdır" - Təranə Paşayeva

Ailə haqqında danışarkən ilk ağla gələn sözlərdən biri sevgidir. Amma ailənin uzunömürlü, sağlam və mənəvi baxımdan dayanıqlı olması üçün təkcə sevgi kifayət etmir. Sevgi ailəni qurmağa səbəb ola bilər, anlayış isə onu qoruyan əsas dayaqlardan birinə çevrilir. İnsanlar bir-birini sevdikləri halda belə, qarşı tərəfin hisslərini, ehtiyaclarını, narahatlıqlarını və düşüncələrini anlamadıqda münasibətlərdə zamanla məsafə yarana bilər.

Ailəni qoruyan əsas qüvvə sevgidən daha çox anlayışdır

Ailə yalnız sevgi ilə qurulmur, anlayış, hörmət, səbir və qarşılıqlı məsuliyyətlə yaşadılır
Ailə insan həyatının ən mühüm dayaqlarından biridir. İnsan üçün ev yalnız yaşadığı məkan deyil; güvən, rahatlıq, mənəvi yaxınlıq və aidiyyət hissinin formalaşdığı bir dünyadır. Bu dünyanın möhkəmliyi isə yalnız maddi imkanlarla deyil, ailə üzvləri arasındakı münasibətlərin keyfiyyəti ilə ölçülür.

Çox zaman xoşbəxt ailənin əsas şərti kimi sevgi göstərilir. Əlbəttə, sevgi ailə münasibətlərinin ən qiymətli hisslərindən biridir. Lakin ailəni illərlə qoruyub saxlayan, çətin günlərdə münasibətləri dağılmaqdan xilas edən daha mühüm bir keyfiyyət var: anlayış.Çünki sevmək bəzən hiss etməkdir, anlamaq isə qarşındakı insanın dünyasına hörmətlə yanaşmaqdır.

Sevgi başlanğıcdır, anlayış isə davamlılıqdır

İki insanın bir-birinə qarşı sevgi hiss etməsi ailə qurmaq üçün güclü təməl yarada bilər. Lakin ailə həyatı yalnız xoş günlərdən ibarət deyil. Burada müxtəlif xarakterlər, fərqli düşüncələr, gündəlik qayğılar, maddi və mənəvi məsuliyyətlər, yorğunluq, fikir ayrılıqları və gözlənilməz problemlər var.Məhz belə məqamlarda münasibətin həqiqi gücü üzə çıxır.Əgər ailə üzvləri bir-birini dinləməyi bacarırsa, qarşı tərəfin mövqeyini başa düşməyə çalışırsa, səhvlərə yalnız ittihamla deyil, səbəbini araşdırmaqla yanaşırsa, ailənin sarsılması ehtimalı azalır.Anlayış insanlara hər məsələdə eyni düşünməyi tələb etmir. Əksinə, fərqli düşüncələrə baxmayaraq bir-birinə hörmət etməyi öyrədir.

"Məni başa düş" ehtiyacı

İnsanın ailədə ən böyük mənəvi ehtiyaclarından biri başa düşüldüyünü hiss etməkdir.
Bəzən insanın böyük məsləhətə deyil, sadəcə dinlənilməyə ehtiyacı olur. Bəzən bir neçə xoş söz uzun mübahisənin qarşısını ala bilir. Bəzən "səni başa düşürəm" demək qarşı tərəfin içində yaranmış gərginliyi azaltmağa kifayət edir.
Ailə münasibətlərində ən böyük problemlərdən biri də tərəflərin bir-birini dinləmədən cavab verməsidir. İnsan qarşı tərəfin nə demək istədiyini anlamağa çalışmadan öz mövqeyini müdafiə etməyə başlayanda söhbət tədricən mübahisəyə çevrilir.Halbuki sağlam münasibətdə məqsəd qalib gəlmək deyil, problemi birlikdə həll etməkdir.

Anlayış güzəşt demək deyil

Anlayış çox zaman yanlış şəkildə "hər şeyə göz yummaq" kimi qəbul edilir. Əslində isə anlayış sərhədsiz güzəşt deyil.
Anlamaq qarşı tərəfin davranışının səbəbini görməyə çalışmaqdır. Amma bu, hörmətsizliyi, zorakılığı, təhqiri və ya digər zərərli davranışları qəbul etmək anlamına gəlmir.
Sağlam ailədə həm sevgi, həm də sağlam sərhədlər mövcud olmalıdır. Ailə üzvləri bir-birinin hüquqlarına, şəxsi məkanına, fikirlərinə və seçimlərinə hörmət etməlidirlər.
Anlayışın əsas mahiyyəti də məhz budur: qarşındakı insanı dəyişdirməyə çalışmaqdan əvvəl onu anlamağa cəhd etmək.

Ailəni ən çox nə yorur?

Bəzən ailələrdə böyük problemlər kiçik məsələlərin zamanla yığılmasından yaranır. Vaxtında danışılmayan incikliklər, ifadə olunmayan narazılıqlar, eşidilməyən sözlər və yanlış anlaşılmalar münasibətlərdə görünməz divarlar yaradır.
Bir müddət sonra insanlar eyni evdə yaşasalar da, emosional baxımdan bir-birindən uzaqlaşa bilərlər.
Bunun qarşısını almağın ən təsirli yollarından biri açıq ünsiyyətdir.
"Bu davranışın məni incitdi" demək bəzən "sən həmişə belə edirsən" deməkdən daha sağlamdır.
Çünki ittiham insanı müdafiəyə keçirir, səmimi izah isə dialoqa şərait yaradır.

Ailə daxilində hörmət sevgini qoruyur

Sevginin uzun müddət yaşaması üçün hörmət vacibdir. Bir insanı sevmək, onun fikirlərini əhəmiyyətsiz hesab etmək haqqı vermir.Ailə üzvlərinin bir-birinə qarşı istifadə etdiyi sözlər münasibətin gələcəyinə təsir edə bilər. Xüsusilə uşaqların yanında bir-birini alçaltmaq, təhqir etmək və daim günahlandırmaq ailə mühitinin sağlamlığına mənfi təsir göstərir.Uşaq ailədə yalnız deyilən sözləri deyil, davranışları da öyrənir. Valideynlərin bir-birinə münasibəti onun gələcəkdə ünsiyyət qurmaq, konfliktləri həll etmək və insanlara hörmət etmək bacarıqlarının formalaşmasına təsir göstərə bilər.
Ona görə ailədə böyüklərin münasibəti həm də uşaqlar üçün görünməz bir həyat dərsidir.

Psixoloji dayanıqlığın ilk ünvanı ailədir

İnsan həyatında çətinliklər qaçılmazdır. İşdə problem, təhsildə uğursuzluq, maddi sıxıntı, sağlamlıqla bağlı narahatlıq, sosial təzyiqlər və digər həyat hadisələri insanın psixoloji vəziyyətinə təsir göstərə bilər.
Belə məqamlarda ailənin münasibəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Əgər insan evdə mühakimə olunacağını düşünürsə, problemlərini ailəsi ilə bölüşməkdən çəkinə bilər. Əgər evdə dinləniləcəyinə və hörmət görəcəyinə inanırsa, çətinliklərini daha rahat ifad edə bilər.
Bu baxımdan ailə yalnız məişət birliyi deyil, həm də emosional dəstək sistemidir.

"Kim haqlıdır?" yox, "Nə edə bilərik?"

Ailə mübahisələrinin böyük hissəsində tərəflər haqlı çıxmağa çalışır. Hər kəs öz arqumentini sübut etmək istəyir. Lakin ailə münasibətlərində əsas sual bəzən "kim haqlıdır?" olmamalıdır.
Daha vacib sual budur:

"Bu problemi necə həll edə bilərik?"

Bu yanaşma münasibətlərdə rəqabəti azaldır, əməkdaşlığı artırır.
Ailə iki insanın bir-birinə qarşı deyil, problemlərə qarşı birlikdə dayanmağı bacardığı zaman daha güclü olur.
Bağışlamaq, amma unutmaq məcburiyyətində qalmamaq
Ailə həyatında insanların səhv etməsi təbiidir. Heç kim mükəmməl deyil. Əsas məsələ səhvdən sonra münasibətin necə bərpa olunmasıdır.Səmimi üzr istəmək, qarşı tərəfi dinləmək, səhvin təkrarlanmaması üçün davranışı dəyişmək münasibətlərin sağlamlaşmasına kömək edir.Bağışlamaq isə baş verənləri heç olmamış kimi qəbul etmək deyil. Bəzən bağışlamaq insanın daxilindəki yükdən azad olması və münasibətləri daha sağlam şəkildə davam etdirməsi deməkdir.

Uşaqlar üçün sağlam ailə mühiti

Ailədə anlayışın ən böyük təsirlərindən biri uşaqların tərbiyəsində görünür.
Uşaq daim qışqırıq, təhqir və qarşıdurma müşahidə etdikdə konfliktin normal ünsiyyət forması olduğunu düşünə bilər. Əksinə, valideynlər problemləri sakit danışıq, qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq yolu ilə həll etdikdə uşaq da bu davranış modelini mənimsəyir.Bu səbəbdən uşağın sağlam gələcəyi üçün yalnız onun maddi ehtiyaclarını təmin etmək kifayət deyil. Onun emosional təhlükəsizlik hissinə də ehtiyacı var.Uşağın "mənim ailəm məni eşidir, mənim fikrim əhəmiyyətlidir" düşüncəsi onun özünəinamının formalaşmasına mühüm töhfə verir.

Bir-birinin yükünü görmək

Ailə həyatında insanlar çox zaman qarşı tərəfin gördüyü işləri adi qəbul etməyə başlayırlar. Ev işləri, uşaqların qayğısı, iş yükü, gündəlik məsuliyyətlər zamanla görünməz əməyə çevrilə bilər.
Halbuki ailə üzvlərinin bir-birinin zəhmətini görməsi və qiymətləndirməsi münasibətləri möhkəmləndirir.
Bəzən sadə bir "təşəkkür edirəm", "sənin zəhmətini görürəm" və ya "bu işdə sənə kömək edim" cümləsi ailə daxilində böyük mənəvi fərq yarada bilər.

Ailə mükəmməl insanlar deyil, bir-birini anlayan insanlarla möhkəm olur
Mükəmməl ailə anlayışı reallıqdan daha çox bir təsəvvürdür. Hər ailənin öz çətinlikləri, fikir ayrılıqları və sınaqları var.
Əsas məsələ problemin heç vaxt yaranmaması deyil. Əsas məsələ problem yarananda ailə üzvlərinin bir-birinə necə münasibət göstərməsidir.

Bir ailəni möhkəm edən heç vaxt mübahisə etməməsi deyil; mübahisədən sonra bir-birini yenidən dinləyə bilməsidir.
Heç vaxt inciməmək deyil; inciklikdən sonra danışa bilməsidir.
Heç vaxt səhv etməmək deyil; səhvdən nəticə çıxara bilməsidir.
Və ən əsası, yalnız xoş günlərdə deyil, çətin zamanlarda da bir-birinin yanında qala bilməsidir.

Ailənin dili anlayışdır

Ailə sevgidən başlayır, amma yalnız sevgi ilə yaşamır. Onu yaşadan gündəlik diqqət, hörmət, səbir, etibar, məsuliyyət və ən başlıcası, anlayışdır.İnsan sevdiyi şəxsi öz istədiyi kimi görmək istəyə bilər. Ancaq həqiqi ailə münasibəti qarşı tərəfi dəyişdirməkdən daha çox onun kim olduğunu anlamağa çalışmaqla qurulur.
Ailəni qorumaq böyük və möhtəşəm addımlardan çox, hər gün atılan kiçik addımlardan başlayır: dinləmək, sözünü kəsməmək, təşəkkür etmək, üzr istəmək, bağışlamaq, dəstək olmaq, qarşı tərəfin yorğunluğunu görmək və ən çətin anda belə hörmət çərçivəsini qorumaq.

Çünki sevgi insanları bir araya gətirə bilər, amma anlayış onları bir yerdə saxlamağı bacarır.
Bu səbəbdən sağlam ailənin ən böyük sirri bəlkə də "məni sevirsənmi?" sualından daha çox "məni anlayırsanmı?" sualında gizlənir.Ailə o zaman həqiqi sığınacağa çevrilir ki, insan həmin evin qapısından içəri girəndə özünü yalnız sevilən deyil, həm də başa düşülən, hörmət edilən və dəyər verilən insan kimi hiss etsin.

Təranə Paşayeva
"Loqos" Psixoloji və Nitq Mərkəzinin rəhbəri, Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin