Dövlət Suverenliyi Günü - Azərbaycanın mövcudluğunun və institusional davamlılığının əsasıdır

Azərbaycan tarixinin ən mühüm səhifələrindən biri dövlət suverenliyinin tam və effektiv şəkildə bərpa olunması ilə bağlıdır. Dövlət Suverenliyi Günü yalnız təqvimdə qeyd olunan əlamətdar tarix deyil, Azərbaycan dövlətçiliyinin mahiyyətini, milli iradənin gücünü və ölkənin öz ərazi bütövlüyü üzərində tam hakimiyyətini ifadə edən mühüm siyasi-tarixi hadisənin rəmzidir. Bu gün Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi mövcudluğunun, milli maraqlarını sərbəst şəkildə müəyyənləşdirməsinin və institusional davamlılığının hansı tarixi mərhələlərdən keçərək formalaşdığını bir daha xatırladır.

Suverenlik dövlətin yalnız hüquqi anlayışı deyil. Suverenlik dövlətin öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olması, daxili və xarici siyasətini müstəqil müəyyən etməsi, milli təhlükəsizliyini təmin etməsi və beynəlxalq münasibətlər sistemində öz iradəsi ilə çıxış etməsi deməkdir. Bu baxımdan Azərbaycanın dövlət suverenliyinin təmin edilməsi ölkənin siyasi tarixində strateji dönüş nöqtəsidir.

Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində müstəqilliyin qorunması heç də asan proses olmayıb. XX əsrin sonlarında əldə olunan dövlət müstəqilliyi ağır siyasi, iqtisadi və hərbi sınaqlarla üz-üzə qaldı. Ölkə daxilində siyasi böhran, idarəetmədə xaos, iqtisadi çətinliklər və Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü dövlətçiliyin əsaslarını ciddi təhlükə qarşısında qoymuşdu. Azərbaycanın ərazilərinin işğal edilməsi faktiki olaraq dövlət suverenliyinin mühüm hissəsinin məhdudlaşdırılması ilə nəticələnmişdi.

Lakin Azərbaycan xalqının dövlətçilik iradəsi və milli həmrəyliyi bu sınaqların aşılmasına imkan verdi. Müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsi, idarəetmə institutlarının formalaşdırılması, iqtisadi potensialın artırılması və güclü dövlət modelinin qurulması sonrakı mərhələdə ölkənin qarşısında duran əsas vəzifələrdən birinə çevrildi.

Dövlət institutlarının dayanıqlılığı məhz belə mürəkkəb mərhələlərdə özünü göstərir. Güclü dövlət yalnız hərbi qüdrətlə ölçülmür. Güclü dövlətin arxasında işlək idarəetmə sistemi, qanunvericilik bazası, iqtisadi resurslar, diplomatik imkanlar, sosial sabitlik və milli birlik dayanır. Azərbaycanın son onilliklərdə əldə etdiyi nəticələr də bu amillərin bir-birini tamamlamasının dövlətçilik baxımından nə qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası istiqamətində aparılan ardıcıl siyasət nəticəsində ölkənin hərbi və diplomatik imkanları əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirildi. 2020-ci il Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası baxımından tarixi mərhələ oldu. 2023-cü ildə keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri isə ölkənin bütün ərazisində dövlət suverenliyinin tam təmin edilməsi üçün həlledici nəticə yaratdı.

Bu hadisələr Azərbaycanın müasir tarixində yeni siyasi reallıq formalaşdırdı. Artıq dövlət sərhədləri daxilində vahid hüquqi və idarəetmə məkanının təmin olunması, bütün ərazilərdə dövlət institutlarının fəaliyyət göstərməsi və vətəndaşların konstitusion hüquqlarının vahid dövlət sistemi çərçivəsində təmin edilməsi üçün yeni mərhələ başladı.
Dövlət suverenliyinin bərpası bununla belə yalnız hərbi-siyasi nəticə kimi qiymətləndirilməməlidir. Qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri əldə olunmuş tarixi nəticənin institusional baxımdan möhkəmləndirilməsidir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq və bərpa işlərinin həyata keçirilməsi, yeni şəhər və kəndlərin salınması, nəqliyyat və enerji infrastrukturunun yaradılması, insanların öz doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsi məhz dövlət suverenliyinin real məzmununu təşkil edən proseslərdir.

Böyük Qayıdış proqramı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki ərazi üzərində suverenliyin yalnız hüquqi sənədlərlə deyil, həmin ərazilərdə normal həyatın bərpası, iqtisadi fəaliyyətin qurulması, sosial xidmətlərin göstərilməsi və insanların təhlükəsiz şəkildə məskunlaşması ilə möhkəmləndirilməsi mümkündür.
Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələr Azərbaycanın dövlətçilik modelinin uzunmüddətli perspektivə hesablandığını göstərir. Burada yeni yollar, məktəblər, xəstəxanalar, yaşayış kompleksləri, sənaye və turizm obyektləri yaradılır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin ölkənin iqtisadi və sosial həyatına inteqrasiyası həm də suverenliyin gündəlik həyatda görünən tərəfidir.

Dövlət suverenliyinin digər mühüm dayağı isə milli iqtisadiyyatın dayanıqlılığıdır. İqtisadi cəhətdən güclü olmayan dövlətin siyasi müstəqilliyini uzun müddət qoruması çətindir. Buna görə Azərbaycanın enerji siyasəti, qeyri-neft sektorunun inkişafı, nəqliyyat-logistika imkanlarının genişləndirilməsi və regional iqtisadi layihələrdə fəal iştirakı dövlət suverenliyinin iqtisadi təminatı baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycanın xarici siyasəti də dövlət suverenliyinin mühüm sütunlarından biridir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətin milli maraqlarını müdafiə edə bilməsi, müxtəlif güc mərkəzləri ilə balanslı və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan münasibətlər qurması mühüm strateji üstünlükdür. Azərbaycanın regional və beynəlxalq platformalarda fəallığının artması, müxtəlif dövlətlərlə siyasi, iqtisadi və humanitar əlaqələrin inkişaf etdirilməsi ölkənin müstəqil xarici siyasət kursunun nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Suverenlik həm də milli iradə məsələsidir. Dövlətin gücü yalnız siyasi institutlardan deyil, cəmiyyətin dövlətçilik dəyərlərinə münasibətindən də asılıdır. Azərbaycan xalqının tarix boyu öz dövlətçiliyini qorumaq iradəsi müasir dövrdə də mühüm faktor olaraq qalır. Milli birlik, vətənpərvərlik, dövlətə və qanunlara hörmət, ictimai məsuliyyət və gələcək nəsillərə qarşı məsuliyyət hissi suverenliyin sosial dayaqlarını təşkil edir.

Bu baxımdan Dövlət Suverenliyi Günü xüsusilə gənc nəslin dövlətçilik düşüncəsinin formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Gənclər bilməlidirlər ki, dövlət müstəqilliyi və suverenlik hazır şəkildə əldə edilmiş nemət deyil. Bu dəyərlərin arxasında mürəkkəb tarixi proseslər, mübarizə, itkilər, siyasi iradə və xalqın dövlətçilik əzmi dayanır.
Azərbaycanın dövlət suverenliyinin tam təmin olunması ölkənin qarşısında yeni imkanlarla yanaşı, yeni məsuliyyətlər də yaradır. Əsas məsələ əldə olunan nəticələrin qorunması, dövlət institutlarının daha da gücləndirilməsi, hüquqi dövlət prinsiplərinin inkişaf etdirilməsi, iqtisadi dayanıqlılığın artırılması və sosial rifahın yüksəldilməsidir.

Suveren dövlət öz gələcəyini özü müəyyən edən dövlətdir. Onun siyasi qərarları xarici təzyiqlərlə deyil, milli maraqlar, konstitusion prinsiplər və xalqın iradəsi əsasında formalaşmalıdır. Azərbaycanın son illərdə keçdiyi yol göstərir ki, ərazi bütövlüyünün və suverenliyin təmin olunması dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi prosesinin son nöqtəsi deyil, əksinə, yeni mərhələsinin başlanğıcıdır.

Bu gün Azərbaycanın qarşısında daha böyük hədəflər dayanır. Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun bərpası, Böyük Qayıdışın davam etdirilməsi, iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi, insan kapitalının gücləndirilməsi, müasir dövlət idarəçiliyinin inkişafı və beynəlxalq mövqelərin daha da möhkəmləndirilməsi vahid strateji məqsədə - güclü, müstəqil və dayanıqlı Azərbaycan dövlətinin gələcəyinin təmin edilməsinə xidmət edir.

Dövlət Suverenliyi Günü bu mənada həm keçmişə baxış, həm də gələcəyə çağırışdır. Keçmiş bizə dövlətçiliyin nə qədər ağır sınaqlardan keçdiyini göstərir, bu gün əldə olunan nəticələr həmin mübarizənin bəhrəsini nümayiş etdirir, gələcək isə bu nailiyyətlərin necə qorunacağından asılıdır.

Azərbaycanın suverenliyi yalnız xəritədə müəyyən edilmiş sərhədlərdən ibarət deyil. Bu suverenlik milli iradə, dövlət institutları, iqtisadi güc, hərbi qüdrət, diplomatik imkanlar, xalq-dövlət birliyi və gələcəyə inamın vəhdətidir. Məhz bu amillər Azərbaycanın mövcudluğunun və institusional davamlılığının əsasını təşkil edir.

Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycan dövlətinin öz taleyini özü müəyyən etmək hüququnun, milli iradənin və dövlətçilik əzminin simvoludur. Bu tarix həm də bir həqiqəti təsdiqləyir: suverenliyini qoruyan dövlət gələcəyini də özü qurur. Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə isə əldə etdiyi tarixi nəticələri davamlı dövlət institutlarına, dayanıqlı iqtisadiyyata və rifah içində yaşayan cəmiyyətə çevirməkdir. Məhz bu halda suverenlik yalnız tarixi nailiyyət kimi deyil, hər bir Azərbaycan vətəndaşının gündəlik həyatında hiss etdiyi real dövlət gücü kimi özünü göstərəcək.

Cavanşir Paşazadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin