Dünya üçün kritik mənzərə: Planetar sərhədlərdən yeddisi təhlükəsiz zonadan kənardadır

Dünya üçün kritik mənzərə: Planetar sərhədlərdən yeddisi təhlükəsiz zonadan kənardadır İqlimdən şirin su ehtiyatlarına, okeanlardan biomüxtəlifliyə qədər Yer kürəsində həyatı təmin edən əsas sistemlər getdikcə daha çox təzyiq altında qalır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Potsdam İqlim Təsirləri Araşdırmaları İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərən Planetar Sərhədlər Elmi Laboratoriyasının hazırladığı "Planetar Sağlamlıq Yoxlaması 2026" hesabatı planetin tarazlığını müəyyən edən doqquz əsas sərhəddən yeddisinin artıq təhlükəsiz həddi aşdığını ortaya qoyub. 60-dan çox alimin töhfə verdiyi araşdırmada ümumi vəziyyətin pisləşməkdə davam etdiyi də vurğulanıb.

Araşdırmanın baş redaktoru və Potsdam İnstitutunun tədqiqatçısı Niklas Kitzmann bu qiymətləndirməni Yer kürəsində aparılan hərtərəfli qan analizinə bənzədir. Nəticələr bəzi sistemlərdə risklərin artmasından əlavə, təcili müdaxilə tələb edən vəziyyətin yarandığını göstərir.

Yeddi sərhəd təhlükəsiz zonadan kənardadır

Ən yüksək risk kateqoriyasına iqlim dəyişikliyi, biomüxtəlifliyin bütövlüyünün pozulması, biogeokimyəvi dövrlərdəki dəyişikliklər və ətraf mühitə yeni birləşmələrin buraxılması daxildir. Bu dörd istiqamət artıq təhlükəli zonaya keçib.

Okeanların turşulaşması, şirin sudan istifadə və quru sistemlərində baş verən dəyişikliklər də təhlükəsiz həddi keçib. Bununla belə, onlar artan risk kateqoriyasında qiymətləndirilir.

Doqquz planetar sərhəddən yalnız stratosferdəki ozon təbəqəsinin nazilməsi və atmosfer aerozollarının yüklənməsi qlobal miqyasda təhlükəsiz zonada qalmaqda davam edir.

Tədqiqatçıların xüsusi diqqət yetirdiyi ərazilərdən biri Amazon tropik meşələridir. Ekosistemin kritik dönüş nöqtəsinə yaxınlaşdığı bildirilir. Okean dibləri də dib trolu ilə balıqçılıq və dərin dəniz mədənçiliyinin yaratdığı təzyiqlə üzləşir.

İqlim dəyişikliyinin gücləndirdiyi ekstremal hava hadisələri və süni kimyəvi maddələr də əsas təhlükələr arasında göstərilir.

Ortaya çıxan mənzərə ciddi olsa da, geri dönüş ehtimalı tamamilə aradan qalxmayıb. Alimlər vurğulayırlar ki, qarşıdakı bir neçə il ərzində emissiyaların və təbiətin məhv edilməsinin azaldılması halında Yerin həyat təmin edən sistemlərinin yenidən bərpa olunmaq şansı qalır.

Sonxeber.az

Telegramda izləyin

Dünyada Baxılıb: 113 Tarix: 05 oktyabr 2026

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

Qonşu ölkədə kartof od tutub yanır - Bir ildə kəskin bahalaşma

Rusiyada kartof tərəvəzlər arasında qiymət artımına görə ilk sıraya çıxıb. xəbər verir ki, avqustun sonuna kartofun orta pərakəndə satış qiyməti kiloqramı 59,1 rubla (1,23 manat) çatıb. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 35,3 faiz çoxdur. Topdansatış qiyməti isə 33,6 faiz artaraq kiloqramı 22,

4 oktyabr

Bessent ABŞ və Çinin Sİ üçün məhdudiyyətlərə dair razılaşmalarını mümkün sayır

ABŞ və Çin süni intellekt (Sİ) texnologiyalarının tətbiq edilməməli olduğu sahələr barədə razılığa gələ bilər. "Report" "Axios"a istinadən xəbər verir ki, bu fikri ABŞ-nin maliyyə naziri Skott Bessent ifadə edib. "Düşünürəm ki, biz modellərin məhz nəyi etməməli olduğu barəd

4 oktyabr

Dünyanın sonu yaxınlaşır - Məşhur fizikin xəbərdarlığı gerçəkləşməyə başlayır

Bir vaxtlar elmi fantastika hesab edilən görkəmli alimin proqnozları gerçəkləşməyə başlayır. Bəşəriyyəti nə təhdid edir?. Məşhur britaniyalı fizik Stiven Hokinqin süni intellektin potensial riskləri barədə xəbərdarlığı bir daha ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib. Sürətli texnoloji irəliləyişlər və sün

4 oktyabr

Alplar göz önündə əriyir: İsveçrə 5 ildə buzunun 20 faizini itirib

İsveçrə cəmi beş il ərzində buzlaq buzlarının təxminən beşdə birini itirib. Alimlərin sözlərinə görə, bu, Alp ölkəsinin görünüşünü köklü şəkildə dəyişir: nəhəng ağ buzlaqlar Ay səthini xatırladan qayalı səhralara çevrilir. Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "The Guardian" yazır. İllik monitorin

5 oktyabr

Kobaxidze: Gürcüstan Aİ qarşısında öhdəliklərinin 90 faizini yerinə yetirib

Gürcüstan Avropa İttifaqı (Aİ) ilə Assosiasiya Gündəliyi və Dərin və Hərtərəfli Azad Ticarət Sazişi (DCFTA) çərçivəsində üzərinə götürdüyü öhdəliklərin təxminən 90 faizini yerinə yetirib. "Report"un Gürcüstan bürosu xəbər verir ki, bunu Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidze "Open Air"

4 oktyabr

Bir saç kəsimi necə böhrana çevrildi? - Nil Armstronqun yaşadığı qeyri-adi hadisə

Aya ilk ayaq basan insan Nil Armstronqun həyatındakı ən qəribə anlaşılmazlıqlardan biri bərbər kreslosunda başlayıb. Armstronq saçlarının özündən xəbərsiz şəkildə toplanaraq məşhur kolleksiyaçıya 3 min dollara satıldığını öyrənib. Qaynarinfo xəbər verir ki, Aya ilk ayaq basan insan olmaq Nil Armstronq

5 oktyabr

Eritreya Efiopiya ilə diplomatik əlaqələri tamamilə kəsdi

Eritreya hökuməti Efiopiya ilə bütün diplomatik münasibətləri kəsmək barədə qərar qəbul edib. "Interfax"a istinadən xəbər verir ki, rəsmi Əsməranın bu qərarı Əddis-Əbəbənin Eritreyadakı səfirliyini bağlamaq və 10 eritreyalı diplomatı "persona non grata" (arzuolunmaz şəxs) elan etmə

4 oktyabr

Tarixin ən böyük avtomobil tıxacı 12 gün davam edib: Harada baş verib?

Tarixin ən böyük avtomobil tıxacı tam 12 gün davam edib və təxminən 100 kilometr məsafəyə uzanıb. Hadisə o qədər qeyri-adi olub ki, dünya mediasının manşetlərinə çıxıb. Qaynarinfo "Supercar Blondie" nəşrinə istinadən xəbər verir ki, tıxac 2010-cu ildə Çində yaranıb. Bu ölkədə avtomobil tıxaclar

5 oktyabr

Avropa İttifaqı Ukraynanın 2027-ci ildə təşkilata üzvlüyünü istisna edib

"Ukraynanın 2027-ci ildə Avropa İttifaqına qəbul edilməsi gözlənilmir. Həmçinin rəsmi Kiyevə siyasi birliyə inteqrasiya prosesində heç bir xüsusi imtiyaz və ya güzəştlər verilməyəcək". xəbər verir ki, bu barədə Avropa İttifaqının (Aİ) Genişlənmə üzrə komissarı Marta Kos "Corriere"

4 oktyabr