Türkiyə müharibənin astanasında? Qara dənizdə hücumlar, Səudiyyədə hərbi hazırlıq

Türkiyə regionda iki fərqli istiqamətdə artan təhlükəsizlik təzyiqi ilə üz-üzədir. Bir tərəfdən Ankara Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyinin müdafiəsi çərçivəsində hərbi qüvvə və imkanların Krallıq ərazisinə sürətlə yerləşdirilməsi barədə qərar verib. Digər tərəfdən, Qara dənizdə Türkiyə ilə əlaqəli mülki gəmilərin hücuma məruz qalması Ankara üçün yeni təhlükəsizlik sualları yaradıb. Xüsusilə Qara dənizdə türk gəmilərinə qarşı hücumların artması və Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın müharibənin Qara dənizə yayılmasının qəbuledilməz olduğunu bildirməsi vəziyyətin ciddiliyini ortaya qoyur.

Belə bir şəraitdə əsas sual yaranır: Türkiyə eyni vaxtda həm Yaxın Şərqdə hərbi öhdəliklərini artırarkən, həm də Qara dənizdə öz vətəndaşlarının və gəmilərinin təhlükəsizliyini qorumağa çalışaraq regional müharibələrin birbaşa tərəfinə çevrilmək riski ilə üzləşirmi? TRT Haber-in məlumatına görə, Məkkə Müdafiə İttifaqı çərçivəsində qəbul edilən qərar Türkiyə əsgərinin avtomatik olaraq Səudiyyə Ərəbistanına göndərilməsi demək deyil; Türkiyənin hərbi qüvvə göndərməsi milli qərar mexanizmləri və konstitusion prosedurlardan asılıdır.
Mövzu ilə bağlı politoloq, Resurs Analitik İnformasiya Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri Rasim Quliyev Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, Türkiyənin Səudiyyə Ərəbistanında hərbi qüvvə yerləşdirməsi ilə bağlı yayılan xəbərlər Türkiyə Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistanla birlikdə Məkkə Paktı çərçivəsində, yəni bir-birinin müdafiəsini nəzərdə tutan mexanizm əsasında müəyyən hərbi qüvvələrini həmin ərazilərdə yerləşdirə biləcəyini nəzərdə tutur. Lakin bu, hələlik yalnız yayılan məlumatlardır və bunun reallaşıb-reallaşmayacağı dəqiq deyil.

Digər tərəfdən, Qara dənizdə Türkiyəyə məxsus gəminin vurulması ilə bağlı da mətbuatda müxtəlif məlumatlar yayılıb. Bunun Rusiya tərəfindən vurulduğu iddia olunur, amma bu məsələ də hələ sübut olunmalıdır. Birinci mərhələdə Qərb mediasında bu barədə məlumatların yayılması mümkündür, lakin hadisənin əslində necə baş verdiyi araşdırılmalıdır.

Hesab edirəm ki, bütün bunlar hazırda Türkiyənin müharibəyə qoşulması və ya ciddi hərbi qarşıdurmaya cəlb olunması anlamına gəlmir. Çünki həmin regionda onsuz da müharibə gedir və Rusiya-Ukrayna müharibəsinin fəsadlarının ətraf ərazilərə də sıçraması mümkündür. Belə hadisələrdə tərəflər, bir qayda olaraq, öz mövqelərini əsaslandırmağa çalışırlar. Məsələn, Azərbaycan sərnişin təyyarəsinin Rusiya hava məkanında vurulması ilə bağlı hadisədə də Rusiya tərəfi bunun hərbi səhv olduğunu və ya buna bənzər səbəbləri əsaslandırmağa çalışmışdı.

Demək istədiyim odur ki, bu məsələlər hələ Türkiyənin müharibəyə qoşulması üçün ciddi əsas yaratmır. Əksinə, Türkiyə bu gün dünyada baş verən bir sıra böyük münaqişələrdə, o cümlədən Körfəz və Ukrayna müharibələrində birbaşa tərəf kimi iştirak etməyən və özünün balanslı mövqeyini qorumağa çalışan nadir ölkələrdəndir. Türkiyə ümumiyyətlə müharibələrə qoşulmaq istəmir.

Türkiyə hansısa bölgəyə - istər Suriya, istər Liviya, istərsə də digər istiqamətlərə - müəyyən qədər hərbi müdaxilə edirsə, bunu əsasən hərbi-siyasi balans yaratmaq məqsədilə edir, qarşıdurmanı daha da dərinləşdirmək üçün deyil.

Ona görə də düşünmürəm ki, Türkiyə yaxın vaxtlarda hansısa tərəfin hərbi müttəfiqi kimi birbaşa qarşıdurmaya qoşulsun. Təbii ki, Türkiyənin müxtəlif ölkələrlə tərəfdaşlıq münasibətləri var. Lakin söhbət sırf hərbi qarşıdurma mövqeyindən iştirakdan gedirsə, bunun hazırda dərhal baş verəcəyini düşünmürəm.

Məkkə Paktı məsələsinə gəldikdə isə, Türkiyə, əlbəttə, bu prosesin iştirakçısıdır və paktın genişləndirilməsi ilə bağlı da müxtəlif məlumatlar yayılır. Bu çərçivədə Türkiyənin müəyyən hərbi qüvvələrini həmin ərazilərdə və ya üzv ölkələrdə yerləşdirmək imkanının yaranması mümkündür. Ancaq bu da hələlik yayılan məlumat və ehtimallardır.

Burada əsas məsələ ondan ibarətdir ki, Türkiyənin həmin pakta əsasən hansısa ölkədə daimi hərbi qüvvə saxlaması mütləq şərt deyil. Ehtiyac yarandığı və müvafiq tələb olduğu halda Türkiyə paktın prinsiplərinə uyğun olaraq hərbi və digər formada dəstək verə bilər.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin