İranın Azərbaycan uşaqlarına təsiri məsələsi: Milli təhlükəsizlik, ideoloji mübarizə və cəmiyyətin gələcəyi

Azərbaycan uşaqlarının təhlükəsizliyi məsələsi yalnız ailə və təhsil sisteminin məsuliyyəti ilə məhdudlaşmır. Bu məsələ ölkənin milli təhlükəsizliyi, informasiya mühiti, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və gələcək nəslin formalaşması ilə birbaşa bağlıdır. İranın Azərbaycan uşaqlarına təsiri ilə bağlı səsləndirilən iddialar da məhz bu geniş kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Burada əsas məsələ emosional ittihamlar səsləndirmək deyil, mümkün təhdidlərin mahiyyətini müəyyənləşdirmək, onların hansı mexanizmlərlə meydana çıxa biləcəyini təhlil etmək və Azərbaycanın bu risklərə qarşı hansı müdafiə imkanlarına malik olduğunu araşdırmaqdır.
Müasir dövrdə dövlətlərin qarşılaşdığı təhlükələr yalnız hərbi müdaxilə və ərazi bütövlüyünə təhdidlərlə ölçülmür. İnformasiya məkanında aparılan mübarizə, ictimai rəyə təsir göstərmək cəhdləri, dini və ideoloji təbliğat, sosial şəbəkələrdə yayılan manipulyativ məzmunlar da dövlətlərin təhlükəsizlik gündəliyində mühüm yer tutur. Bu proseslərdə uşaqların və yeniyetmələrin həssas auditoriya olması məsələyə xüsusi diqqət tələb edir.

İranla Azərbaycan arasında münasibətlər uzun müddət ərzində həm əməkdaşlıq, həm də siyasi ziddiyyətlərlə müşayiət olunub. Azərbaycanın müstəqil xarici siyasəti, regionda artan geosiyasi rolu, nəqliyyat və enerji layihələri, eləcə də Cənubi Qafqazda formalaşan yeni siyasi reallıqlar iki ölkənin maraqlarının bəzi məsələlərdə fərqlənməsinə səbəb olur. Belə şəraitdə informasiya və ideoloji təsir məsələlərinin araşdırılması təbiidir. Lakin siyasi fikir ayrılıqları konkret cinayət və ya zəhərlənmə faktının sübutu sayıla bilməz.

Mövzunun ən həssas tərəfi fiziki zəhərlənmə ilə ideoloji təsir anlayışlarının fərqləndirilməsidir. Əgər uşaqların qida və ya digər maddələrlə zəhərlənməsi barədə məlumat varsa, bu, tibbi müayinələr, laborator analizlər və hüquq-mühafizə orqanlarının araşdırması əsasında müəyyənləşdirilməlidir. Hər hansı xarici dövlətin bu hadisəyə aidiyyətini təsdiqləmək üçün isə ayrıca sübutlar olmalıdır. Belə sübutlar olmadan konkret ölkəni uşaqlara qarşı zəhərləmə fəaliyyəti ilə ittiham etmək düzgün deyil.

Bununla yanaşı, uşaqların informasiya təhlükəsizliyi məsələsi real və aktual problemdir. Sosial şəbəkələrdə yayılan yanlış məlumatlar, dini hisslərdən istifadə edən manipulyativ materiallar və nifrət ritorikası uşaqların dünyagörüşünə təsir göstərə bilər. Bu cür təsirlərin qarşısını almaq üçün uşaqların tənqidi düşünmə qabiliyyətini, media savadlılığını və milli tarix barədə biliklərini gücləndirmək lazımdır.

Azərbaycan Milli Məclisinin Xarici müdaxilələrə və hibrid təhdidlərə qarşı müvəqqəti komissiyası 2025-ci ildə ölkəmizə qarşı dezinformasiya kampaniyaları ilə bağlı açıqlamalar yayıb. Bu məlumatlar informasiya təhlükəsizliyinin dövlət səviyyəsində diqqət mərkəzində olduğunu göstərir. Lakin həmin açıqlamalar konkret uşaqların fiziki zəhərlənməsinin İran tərəfindən təşkil edildiyini sübut etmir. Buna görə də hər bir hadisə ayrıca araşdırılmalı, faktlar və ehtimallar bir-birindən ayrılmalıdır.

Məsələnin digər mühüm istiqaməti məktəblərin təhlükəsizliyi və qida nəzarətidir. Uşaqların sağlamlığı ilə bağlı şübhəli hadisələr baş verdikdə məktəb rəhbərliyi, tibb müəssisələri və aidiyyəti dövlət qurumları operativ fəaliyyət göstərməlidir. Qida nümunələri yoxlanılmalı, zəruri tibbi müayinələr aparılmalı və araşdırmanın nəticələri ictimaiyyətə çatdırılmalıdır. Əgər qəsdən zərər vurulması ehtimalı yaranarsa, bu, hüquqi qaydada araşdırılmalıdır. Ancaq sübut olmadan hadisəni xarici müdaxilə ilə əlaqələndirmək cəmiyyətdə əsassız təşviş yarada bilər.

İnformasiya təhlükəsizliyinin təmin olunmasında valideynlərin və müəllimlərin rolu da böyükdür. Uşaqlar internetdə qarşılaşdıqları hər bir məlumatın doğru olmadığını anlamalı, şübhəli məzmunları yoxlamağı öyrənməlidirlər. Onlara başqa xalqlara qarşı nifrət deyil, milli dəyərlərə hörmət, vətəndaş məsuliyyəti və müstəqil düşüncə aşılanmalıdır. Güclü milli kimlik uşağın manipulyasiyadan qorunmasına kömək edir, lakin bu, başqa xalqlara qarşı düşmənçilik yaratmaq hesabına baş verməməlidir.

Media da bu məsələdə xüsusi məsuliyyət daşıyır. Uşaqların sağlamlığı və təhlükəsizliyi ilə bağlı xəbərlər sensasiya naminə deyil, faktlara əsaslanaraq hazırlanmalıdır. Təsdiqlənməmiş iddiaların qəti həqiqət kimi təqdim edilməsi həm ictimai etimada zərər vurur, həm də real təhlükələrin araşdırılmasını çətinləşdirir. Peşəkar jurnalistika şübhəli halları gündəmə gətirməli, lakin araşdırmanın nəticəsi məlum olmadan ittihamı sübuta yetirilmiş fakt kimi təqdim etməməlidir.

Nəticə etibarilə, Azərbaycan uşaqlarının fiziki, psixoloji və informasiya təhlükəsizliyinin qorunması dövlətin və cəmiyyətin ortaq vəzifəsidir. İranla bağlı mümkün xarici təsir iddiaları da bu çərçivədə, konkret faktlar və yoxlanıla bilən sübutlar əsasında araşdırılmalıdır. Təhlükələrə qarşı ayıq olmaq vacibdir, lakin ayıqlıq sübutsuz ittihamlarla eyniləşdirilməməlidir.

Azərbaycanın gələcəyini qorumağın yolu uşaqların sağlamlığını təmin etməkdən, təhsil və maarifləndirməni gücləndirməkdən, informasiya məkanında manipulyasiyaya qarşı dayanıqlılıq yaratmaqdan və hər bir şübhəli hadisəyə obyektiv hüquqi qiymət verməkdən keçir. Uşaqların təhlükəsizliyi milli təhlükəsizlik məsələsidir; bu təhlükəsizliyin ən güclü təminatı isə faktlara əsaslanan araşdırma, məsuliyyətli informasiya siyasəti və cəmiyyətin maarifləndirilməsidir.

Vüqar İskəndərov
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin