Vahid məktəbli forması ətrafında müzakirələr: YAP-ın mövqeyi və Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası həmrəyliyinin mesajı

Vahid məktəbli formasının tətbiqi ətrafında yaranan müzakirələr təkcə təhsil müəssisələrində geyim qaydaları ilə bağlı məsələ deyil. Bu mövzu, eyni zamanda, təhsildə bərabərlik, sosial məsuliyyət, milli-mənəvi dəyərlər, uşaqların psixoloji inkişafı və cəmiyyətin dezinformasiyaya qarşı dayanıqlılığı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) mövqeyi və Milli Məclisin Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun bəyanatı kontekstində məsələyə yanaşarkən əsas diqqət təhsilin mahiyyətinə, uşaqların maraqlarının qorunmasına və ictimai müzakirələrin sağlam əsaslar üzərində aparılmasına yönəldilməlidir.

Məktəb uşaqların yalnız bilik qazandığı məkan deyil. Bura həm də onların sosial münasibətlər qurduğu, intizam, məsuliyyət, qarşılıqlı hörmət və vətəndaşlıq şüuru qazandığı mühüm tərbiyə mühitidir. Bu baxımdan vahid məktəbli formasının tətbiqi məktəb həyatında ümumi qaydaların formalaşdırılması, şagirdlər arasında zahiri fərqlərin ön plana çıxmasının məhdudlaşdırılması və təhsil mühitində nizam-intizamın möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli vasitə hesab oluna bilər.

Vahid məktəbli formasının əsas üstünlüklərindən biri sosial bərabərlik ideyasını gücləndirməsidir. Müxtəlif iqtisadi imkanlara malik ailələrdən gələn uşaqlar eyni təhsil mühitində oxuyurlar. Geyim fərqlərinin nümayişə çevrilməsi bəzi hallarda şagirdlər arasında müqayisələrə, sosial təzyiqə və özünəinam problemlərinə səbəb ola bilər. Məktəbli forması isə bu fərqlərin gündəlik məktəb həyatında qabardılmasını müəyyən dərəcədə azalda, diqqətin geyimdən biliyə, bacarığa və şəxsi inkişafa yönəlməsinə kömək edə bilər.

Bununla belə, vahid forma bütün sosial problemləri avtomatik həll edən vasitə kimi təqdim edilməməlidir. Təhsildə bərabərlik yalnız eyni geyimlə təmin olunmur. Keyfiyyətli təhsil, müəllimlərin peşəkarlığı, məktəblərin maddi-texniki təminatı, dərsliklərin əlçatanlığı, inklüziv mühit və aztəminatlı ailələrin uşaqlarına dəstək də bu siyasətin ayrılmaz hissəsidir. Əgər vahid forma ailələr üçün əlavə maliyyə yükünə çevrilərsə, onun sosial bərabərlik məqsədi zəifləyə bilər. Buna görə də tətbiq zamanı valideynlərin imkanları nəzərə alınmalı, formaların münasib qiymətə əldə olunması təmin edilməli və ehtiyacı olan ailələrə dəstək mexanizmləri diqqətdə saxlanılmalıdır.

YAP-ın mövqeyinə dair ictimai müzakirələr də məhz bu geniş çərçivədə qiymətləndirilməlidir. Təhsil siyasətinə münasibətdə əsas meyar siyasi mübahisələrin kəskinliyi deyil, qəbul edilən yanaşmanın şagirdlərin maraqlarına, təhsilin keyfiyyətinə və cəmiyyətin uzunmüddətli inkişafına nə dərəcədə xidmət etməsidir. Vahid məktəbli forması ətrafında aparılan müzakirələrdə məsələni yalnız geyim seçimi səviyyəsinə endirmək doğru olmaz. Burada söhbət məktəbdə ümumi qaydaların, bərabər münasibətin və təhsil mühitinə hörmətin formalaşdırılmasından gedir.

Eyni zamanda, hər hansı qərarın ictimai dəstək qazanması üçün onun məqsədləri aydın izah edilməli, valideynlərin və müəllimlərin sualları cavablandırılmalı, tətbiq zamanı ortaya çıxan çətinliklər operativ şəkildə həll edilməlidir. Məktəbli forması ilə bağlı yanaşmanın səmərəliliyi təkcə qaydaların mövcudluğu ilə deyil, həmin qaydaların ədalətli, anlaşılan və bütün şagirdlər üçün əlçatan şəkildə həyata keçirilməsi ilə ölçülür.
Məsələnin digər mühüm tərəfi Milli Məclisin Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun bəyanatı ilə bağlıdır. Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlər tarixi bağlılıq, ortaq dil və mədəniyyət, strateji tərəfdaşlıq və qarşılıqlı etimad üzərində qurulub. Parlamentlərarası əlaqələr bu münasibətlərin siyasi və ictimai müstəvidə inkişafına, ortaq maraqların müdafiəsinə və iki ölkə arasında həmrəyliyin ifadəsinə xidmət edən mühüm platformadır. İşçi qrupunun bəyanatının əhəmiyyəti də onun məzmunu, irəli sürdüyü mövqe və ictimaiyyətə verdiyi mesaj əsasında qiymətləndirilməlidir.

Belə bəyanatlar, xüsusilə həssas ictimai müzakirələr zamanı, parlamentlərarası dialoqun və qarşılıqlı dəstəyin əhəmiyyətini ön plana çıxara bilər. Lakin bəyanatın konkret müddəalarını dəqiq təhlil etmək üçün onun tam mətninə əsaslanmaq vacibdir. Sənəddə ifadə olunan fikirləri ümumi siyasi şərhlərlə qarışdırmaq, orada yer almayan iddiaları bəyanata aid etmək və ya onun məzmununu faktiki əsas olmadan genişləndirmək düzgün yanaşma olmaz.

Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin möhkəmliyi həm də ortaq dəyərlərə münasibətdə məsuliyyətli davranışdan qaynaqlanır. Bu dəyərlərin sırasında ailəyə hörmət, uşaqların müdafiəsi, təhsilin inkişafı, milli-mədəni irsin qorunması və cəmiyyətin gələcəyinə məsuliyyət xüsusi yer tutur. Bununla belə, vahid məktəbli forması kimi daxili təhsil məsələləri konkret hüquqi və inzibati çərçivədə qiymətləndirilməli, parlamentlərarası bəyanatın məzmunu isə özünün faktiki və hüquqi əsasları əsasında şərh edilməlidir. Bu iki mövzunun əlaqələndirilməsi yalnız onların arasında sənədlə təsdiqlənən və ya açıq şəkildə ifadə olunan məntiqi bağ olduqda əsaslı sayılır.

Müzakirələrin daha həssas istiqamətlərindən biri də informasiya mühitidir. Təhsil, uşaqlar və milli dəyərlərlə bağlı məsələlər cəmiyyətdə yüksək emosional reaksiya doğura bilir. Belə şəraitdə yanlış məlumatların, kontekstdən çıxarılmış fikirlərin və yoxlanılmamış iddiaların yayılması ictimai etimadı zədələyə, valideynlər arasında narahatlığı artıra və uşaqların təhsil mühitinə mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə də bu mövzuda məlumat paylaşan siyasi qüvvələr, media qurumları, ictimai təşkilatlar və ayrı-ayrı şəxslər faktların yoxlanılmasına xüsusi diqqət yetirməlidirlər.

İran və ya hər hansı başqa dövlətin bu mövzuda konkret müdaxiləsi barədə iddialar da yalnız yoxlanıla bilən sübutlar, etibarlı məlumatlar və müvafiq araşdırmalar əsasında irəli sürülməlidir. Müəyyən mövqenin tənqid edilməsi ilə xarici dövlətin koordinasiyalı informasiya əməliyyatının sübuta yetirilməsi eyni məsələ deyil. Tənqidi fikir, ictimai etiraz və siyasi mövqe özlüyündə xarici müdaxilənin sübutu sayıla bilməz. Əgər təşkilatlanmış dezinformasiya və ya kənardan müdaxilə faktları müəyyən edilərsə, bunlar konkret dəlillərlə ictimaiyyətə təqdim olunmalıdır.

Uşaqların informasiya təhlükəsizliyi isə ayrıca diqqət tələb edir. Məktəblilər yaşlarına uyğun olmayan, manipulyativ və qərəzli məzmunla qarşılaşdıqda məlumatı düzgün qiymətləndirməkdə çətinlik çəkə bilərlər. Bu səbəbdən ailə, məktəb və cəmiyyət uşaqlarda tənqidi düşüncə, media savadlılığı və faktla rəyi fərqləndirmək bacarığı formalaşdırmalıdır. Uşaqları yalnız müəyyən fikirlərdən uzaqlaşdırmaq deyil, onlara məlumatı necə yoxlamağı, fərqli mövqeləri necə təhlil etməyi və emosional manipulyasiyanı necə tanımağı öyrətmək daha dayanıqlı nəticə verər.

Vahid məktəbli forması ətrafında yaranan mübahisələrdə məktəblərin, müəllimlərin və şagirdlərin təhlükəsizliyi də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Məktəb əmlakına zərər vurulması, təhsil müəssisələrinə qarşı təhdidlər və zorakılıq halları baş verərsə, bu hadisələr siyasi mübahisələrin vasitəsinə çevrilmədən araşdırılmalı, məsul şəxslər qanun çərçivəsində müəyyənləşdirilməlidir. Konkret faktlar araşdırılmadan hər hansı şəxsə, qrupa və ya dövlətə məsuliyyət aid etmək həm hüquqi, həm də ictimai baxımdan yanlış nəticələrə səbəb ola bilər.

Məktəbin əsas vəzifəsi uşaqlara bilik vermək, onların şəxsiyyət kimi formalaşmasına şərait yaratmaq və gələcək həyata hazırlamaqdır. Buna görə də təhsil müəssisələri ideoloji qarşıdurmaların meydanına çevrilməməli, şagirdlər böyüklərin siyasi mübahisələrinin alətinə çevrilməməlidirlər. Müəllimlərin peşəkar nüfuzunun qorunması, direktorların və məktəb kollektivlərinin təhlükəsiz şəraitdə işləməsi, valideynlərin qərarların mahiyyəti barədə vaxtında məlumatlandırılması bu prosesin vacib şərtləridir.

Nəticə etibarilə, vahid məktəbli forması məsələsinə münasibət emosional qarşıdurmalar üzərindən deyil, təhsilin keyfiyyəti, sosial bərabərlik, uşaqların hüquqları və ictimai məsuliyyət prinsipləri əsasında formalaşdırılmalıdır. YAP-ın mövqeyi və Milli Məclisin Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun bəyanatı ilə bağlı müzakirələr də sənədlərin dəqiq məzmununa, hüquqi əsaslara və yoxlanılmış faktlara söykənməlidir.

Azərbaycan cəmiyyətinin qarşısında duran əsas vəzifə uşaqların daha keyfiyyətli təhsil almasına, məktəblərin təhlükəsizliyinə və milli-mənəvi dəyərlərin sağlam düşüncə ilə mənimsənilməsinə nail olmaqdır. Bu məqsədə çatmaq üçün siyasi həmrəyliklə yanaşı, açıq dialoq, hüquqa hörmət, sosial həssaslıq və informasiya məsuliyyəti də vacibdir. Məktəbli formasının həqiqi uğuru yalnız zahiri vahidlikdə deyil, hər bir uşağın özünü məktəbdə bərabərhüquqlu, təhlükəsiz və dəyərli hiss etdiyi təhsil mühitinin yaradılmasında özünü göstərməlidir.

Nəsib Məhəməliyev
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin