Türkiyədə Azərbaycana qarşı informasiya hücumları: Qardaşlıq münasibətlərini hədəfə alan kampaniyanın siyasi mahiyyəti

Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri ətrafında Türkiyənin sosial media məkanında son həftələr müşahidə olunan hadisələr, ayrı-ayrı siyasi şəxslərin açıqlamaları, Azərbaycana qarşı ittihamların yayılması və diplomatik nümayəndəliklərimiz qarşısında keçirilən aksiyalar ciddi siyasi-analitik yanaşma tələb edir. Çünki söhbət yalnız sosial şəbəkələrdəki fikir ayrılıqlarından, dini mövzulardakı mübahisələrdən və ya ayrı-ayrı şəxslərin emosional çıxışlarından getmir. Məsələnin mahiyyətində informasiya mühitinin siyasi təsir alətinə çevrilməsi, ictimai rəyin istiqamətləndirilməsi və Azərbaycanla Türkiyə arasındakı strateji münasibətlərin ictimai müstəvidə sınağa çəkilməsi dayanır.

2026-cı il sentyabrın 26-da Azərbaycan Milli Məclisinin Xarici müdaxilələrə və hibrid təhdidlərə qarşı müvəqqəti komissiyası Türkiyə ərazisindən sosial şəbəkələr vasitəsilə Azərbaycan əleyhinə əlaqələndirilmiş informasiya kampaniyası aparıldığını bildirib. Komissiyanın açıqlamasında hədəfli reklamların, real və saxta hesabların istifadə olunduğu, kampaniyanın ictimai rəydə çaşqınlıq, dövlət institutlarına qarşı inamsızlıq və cəmiyyətdə qütbləşmə yaratmağa hesablandığı qeyd edilib.

Oktyabrın 9-da Türkiyə Prezident Administrasiyasının Dezinformasiya ilə Mübarizə Mərkəzi də Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərini hədəfə alan manipulyativ məzmunların aşkarlandığını açıqlayıb. Mərkəz bu paylaşımların iki ölkənin strateji müttəfiqliyinə zərər vurmaq və regional sabitliyi zəiflətmək məqsədi daşıdığını bildirib.

Bu iki açıqlamanın eyni dövrdə səsləndirilməsi diqqətəlayiqdir. Çünki məsələ artıq yalnız Azərbaycanın narahatlığı ilə məhdudlaşmır, Türkiyə tərəfi də informasiya manipulyasiyalarının iki ölkənin münasibətlərinə mümkün təsirini açıq şəkildə gündəmə gətirir. Bununla belə, hər hansı konkret təşkilatın, siyasi mərkəzin və ya xarici dövlətin kampaniyanı idarə etdiyini iddia etmək üçün ayrıca və yoxlanılmış sübutlar tələb olunur. Siyasi təhlilin inandırıcılığı məhz faktla ehtimal arasındakı sərhədi qorumaqdan başlayır.

Azərbaycanın ünvanına yönələn ittihamların xarakteri də ayrıca təhlil olunmalıdır. Müxtəlif paylaşımlarda Azərbaycanın İsraillə münasibətləri, xarici siyasəti, məktəblərdə geyim qaydaları və dini məsələlər gündəmə gətirilir. Ayrı-ayrılıqda bu mövzuların hər biri ictimai müzakirə predmeti ola bilər. Lakin müxtəlif məsələlərin eyni vaxtda emosional ittihamlarla birləşdirilməsi, faktların birtərəfli təqdim olunması və müzakirənin Azərbaycan dövlətinin bütövlükdə hədəfə alınmasına çevrilməsi informasiya mühitində manipulyasiya riskini artırır.

Burada əsas sual təkcə hansı fikrin səsləndirilməsi deyil, həmin fikrin necə təqdim olunması, hansı faktlara əsaslanması və hansı ictimai nəticələr doğurmasıdır. Tənqid hüququ demokratik cəmiyyətin mühüm prinsipidir. Ancaq tənqid sübutlarla əsaslandırılmalı, təhqirə və milli düşmənçilik çağırışlarına çevrilməməlidir. Dövlətin konkret siyasəti ilə bütöv xalqı eyniləşdirmək, fərqli siyasi mövqeyi milli kimliyə qarşı ittihama çevirmək sağlam ictimai müzakirənin sərhədlərini aşır.

Türkiyənin sosial media məkanında sıravi istifadəçilərdən tanınmış şəxslərədək müxtəlif dairələrin bu müzakirələrə qoşulması problemin təsir dairəsini genişləndirir. İctimai nüfuza malik şəxslərin çıxışları daha geniş auditoriyaya çatır və onların söylədikləri fikirlər siyasi gündəmə təsir göstərə bilir. Buna görə də tanınmış şəxslərin məsuliyyəti daha böyükdür. Siyasi mövqeyindən, vəzifəsindən və ya izləyici sayından asılı olmayaraq, hər kəs ictimaiyyətə təqdim etdiyi məlumatın doğruluğuna diqqət yetirməlidir.

Məsələnin daha həssas tərəfi isə dini mövzuların siyasi qarşıdurma vasitəsinə çevrilməsidir. Oktyabrın 13-də Ankarada Azərbaycan səfirliyi qarşısında məktəblərdə hicabla bağlı iddialar fonunda aksiya keçirilib. Media məlumatlarında tədbirdə Azərbaycanın İsraillə münasibətlərinə dair ittihamların da səsləndirildiyi bildirilib. Aksiya zamanı Azərbaycanın dövlət idarəçiliyinin xilafət prinsiplərinə uyğun qurulmasına çağırış edildiyi barədə də məlumatlar yayılıb.

Əgər dini geyimlə bağlı etiraz zamanı müzakirə Azərbaycanın konstitusion quruluşunun dəyişdirilməsi çağırışlarına qədər genişlənirsə, bu, artıq yalnız məktəbli forması ilə bağlı mübahisə deyil. Burada dini mövzunun daha geniş siyasi ideologiyanın təbliği üçün istifadə olunub-olunmadığı sualı ortaya çıxır. Bu suala cavab konkret çıxışların məzmunu və təsdiqlənmiş faktlar əsasında verilməlidir.

Azərbaycan dünyəvi və suveren dövlətdir. Ölkənin konstitusion quruluşu, daxili siyasəti və təhsil sisteminə aid qərarlar Azərbaycan Respublikasının hüquqi çərçivəsində müəyyənləşdirilir. Xaricdəki hər hansı qrupun dini və ya siyasi baxışları Azərbaycan cəmiyyətinə öz iradəsini qəbul etdirmək üçün əsas sayıla bilməz. Bununla yanaşı, dini etiqad azadlığına dair narahatlıqlar da hüquqi əsaslarla, uşaqların hüquqları və təhsil qanunvericiliyi nəzərə alınmaqla müzakirə olunmalıdır. Dünyəvilik dini inanclara qarşı düşmənçilik demək olmadığı kimi, dini azadlıqların müdafiəsi də başqa dövlətin konstitusion quruluşuna müdaxiləyə haqq qazandırmır.

Səfirlik qarşısında keçirilən aksiyaların qiymətləndirilməsində də hüquqi dəqiqlik vacibdir. Dinc toplaşmaq hüququ qorunmalıdır. Ancaq təhdid, zorakılıq, milli və dini düşmənçiliyin qızışdırılması, yaxud başqa dövlətin konstitusion quruluşuna qarşı hüquqazidd çağırışlar varsa, həmin hallar müvafiq qanunvericilik əsasında araşdırılmalıdır. Aksiyanın keçirilməsi özlüyündə qanunsuzluq demək deyil; eyni zamanda, etiraz hüququ da qanun pozuntusuna bəraət qazandırmır.

Bu hadisələrin fonunda Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İki ölkənin strateji tərəfdaşlığı ayrı-ayrı sosial media hesablarının fəaliyyəti ilə ölçülmür. Lakin ictimai rəyin davamlı şəkildə manipulyasiya olunması cəmiyyətlər arasında etimadı zəiflədə bilər. Buna görə də hər iki tərəfin informasiya təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlığı, saxta məlumatların operativ təkzibi və diplomatik nümayəndəliklərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi mühüm məsələlərdir.

Azərbaycanın bu proseslərə cavabı emosional qarşıdurma deyil, faktlara əsaslanan prinsipial mövqe olmalıdır. Saxta hesabların koordinasiyalı fəaliyyəti, manipulyativ reklamlar və yanlış məlumatlar barədə iddialar sübutlarla əsaslandırılmalı, nəticələr ictimaiyyətə aydın şəkildə çatdırılmalıdır. Türkiyə tərəfi ilə diplomatik və hüquqi əməkdaşlıq da konkret faktlar üzərində qurulmalıdır. Ən əsası, ayrı-ayrı şəxslərin mövqeyi bütöv Türkiyə cəmiyyətinin mövqeyi kimi təqdim edilməməlidir.

Türkiyənin sosial media məkanında Azərbaycana qarşı müşahidə olunan qərəzli paylaşımlar və səfirlik qarşısında keçirilən aksiyalar yalnız gündəlik xəbər hadisəsi kimi deyil, informasiya təhlükəsizliyi və strateji münasibətlər kontekstində təhlil edilməlidir. Azərbaycan öz milli maraqlarını, suverenliyini və dövlətçilik prinsiplərini qətiyyətlə müdafiə etməlidir. Lakin bu müdafiə faktlara, hüquqa və siyasi məsuliyyətə söykənməlidir.Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığını qorumağın yolu problemləri gizlətməkdən deyil, onları obyektiv araşdırmaqdan, dezinformasiyaya sübutlarla cavab verməkdən və ayrı-ayrı şəxslərin məsuliyyətsiz davranışının iki xalq arasında qarşıdurmaya çevrilməsinə imkan verməməkdən keçir.

Jalə Əliyeva
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin