Kasıbın vaxtı bol, pulu isə az olur: Qeyri-iş günlərinin çoxluğu hansı PROBLEMLƏRİ YARADIR? - AÇIQLAMA

Xəbər verdiyimiz kimi, 16-17 iyun Qurban bayramı, 26 iyun isə Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri Günüdür. Əmək Məcəlləsinə əsasən, həftələrarası istirahət günləri və iş günü hesab olunmayan bayram günləri üst-üstə düşərsə, həmin istirahət günü bilavasitə bayram günündən sonrakı iş gününə keçirilir. Bununla da, ardıcıl olaraq 15, 16, 17, 18 və 19 iyun tarixləri qeyri-iş günləridir.

Azərbaycan qeyri-iş günlərinin sayının çox olmağına görə, xeyli öndədir. Qeyri-iş günlərinin çoxluğu bir sıra sahibkarlar tərəfindən narazılıqla qarşılanır. Belə olan halda qeyri-iş günlərinin çoxluğu hansı problemləri yaradır?

Mövzu ilə bağlı Sonxeber.az-a danışan iqtisadçı Eyyub Kərimli deyib ki, Azərbaycan qeyri-iş günlərinin sayına görə dünyada öndə olan ölkələr sırasındadır:
"Hesab edirəm ki, bu bəzən iqtisadiyyata mənfi təsir göstərir. Bunun bir neçə izahı var. Bəzən biz bunu özəl sektorda müşahidə edirik ki, bayram günlərində çalışanlara Əmək Məcəlləsində nəzərdə tutulan əlavə ödənişlər ödənilmir. Onların hüquqları pozulur. Bu əsas ictimai-iaşə və xidmət sektorunda, mağazalarda baş verir. Digər tərəfdən qeyri-iş günlərinin çox olması bəzi hallarda bankların fəaliyyətinin dayanmasına səbəb olur. Bu da müəyyən əməliyyatların keçirilməsinə imkan vermir. Sözsüz ki, bu da müəyyən xidmətlərin və iqtisadi əməliyyatların gecikməsinə səbəb olur. Sonradan bayram günləri bitdikdən sonra ləngimələr yaranır. Biz müşahidə etsək, bayram günlərinin sayı 21 gündür. Üstəlik məzuniyyət günlərini nəzərdə saxlasaq, ümumi ölkədə 365 günün 40 faizi qeyri-iş gününə düşür. Bu da sözsüz ki, inkişaf etmiş ölkələr ilə müqayisədə çoxdur. Əsasən indiki dünyanın trendlərinə baxanda qeyri-iş günlərinin sayı əsasən az inkişaf etmiş ölkələrdə daha çox olur. Əslində biz də bayram günlərinin sayı bir tərəfdən çox olsa da, digər tərəfdən əvəzləşmələr aparılır. Qeyri-iş günləri şənbə-bazara düşəndə onların yeri əvəzlənir və qeyri-iş günlərinin sayını həftə də daha çox uzadır. Bu da iqtisadi aktivliyə mənfi təsir göstərir. İnsanlar daha çox istirahətə meyllənir. Bu daha çox büdcədən maliyyələşən işləyənlərə daha yaxşı təsir göstərir. Özəl sektorda bəzi hallarda əmək qanunvericiliyinin maddələri pozulur. Hesab edirəm ki, bu hallarda regionlara səyahətlər çoxalır. Digər tərəfdən isə bəzən müşahidə edirik ki, insanlar xarici dövlətlərə tez-tez üz tutur. Tətillərin sayı çox olduğundan o imkanı əldə edirlər. Bu da ölkədən valyuta çıxışını artırır. Belə olan halda qeyri-iş günlərinin çox olması iqtisadiyyata mənfi təsir göstərir".

İqtisadçı ekspert Xalid Kərimlinin sözlərinə görə, Azərbaycanda qeyri-iş günlərinin sayı çox olsa da, bir reallıq var ki, xarici ölkələr ilə müqayisə aparsaq bizim qazancımız qazanc deyil:
"Həmişə kasıbın vaxtı bol, pulu isə az olur. Bu dünyanın qaydasıdır. Hər ikisi çox olanda varlı, az olanda kasıb oluruq. Qanuna riayət edən biznes strukturları həmin qeyri-iş günlərində işçini işlətdiyinə görə ödənişlər etməlidir. Azərbaycanda əmək bazarında vəziyyət elə yerdədir ki, sahibkar əmək qanunvericiliyinə baxmır. Qeyri-iş günündə işçini işlədir və maaşına dəyişilik etmir. Qeyri-iş günlərinin çoxluğu sahibkarların xərcini artırmır. Bu doğru deyil. Kiçik sayda müəssisə ola bilər ki, bu qanunun tətbiqində xərcləri artmış olsun. Digər sahibkarlar bayram günlərində işçini işlədirlər. Sahibkar işçiyə maaş verir ki? İqtisadiyyatda, insanların alıcılıq qabiliyyəti elədir ki, sahibkar işçini çox ucuz işlətməsə özü pul qazana bilmir. Bu baxımdan qeyri-iş günlərinin çoxluğu, işçinin çox işlədilməsi aspektinə gəlmir. Amma əlavə əmsallar ilə işçiyə əlavə iş günü yazılmalıdır. Bu əlavə artırılmış əmsallar ilə həyata keçirilməlidir. Bu baxımdan ölkədə qanunvericiliyin tam olaraq tətbiqinin yaxşı vəziyyətdə olmaması, eyni zamanda sahibkarlarının özünün vəziyyətinin yaxşı olmaması heç bir problem yaratmır".

Sevda Səfərova

Telegramda izləyin