9-cu sinifdən sonra kollec oxuyan gənclər niyə iş tapmaqda çətinlik çəkir? - AÇIQLAMA

Adətən 9-cu sinifdən sonra kollec oxuyan gənclər niyə iş tapmaqda çətinlik çəkir. Bəs görəsən bunun səbəbi nədir?

Təhsil eksperti Kamran Əsədov bu barədə Sonxeber.az -a açıqlama verib:

"İlk növbədə qeyd edim ki, 9-cu sinifdən sonra kollecə gedən gənclərin iş tapmaqda çətinlik çəkməsinin bir neçə əsas səbəbi var. Bu çətinlik təkcə fərdi bacarıqsızlıqdan yox, həm də struktur problemlərdən qaynaqlanır.

Birinci və əsas səbəb kolleclərin təhsil proqramlarının əmək bazarının real tələbləri ilə uyğun gəlməməsidir. Hazırda bir çox kollec proqramları illər öncə hazırlanmış, yenilənməyən və əmək bazarında artıq ehtiyac duyulmayan ixtisasları təklif edir. Məsələn, bəzi kolleclərdə "kitabxanaçılıq", "arxiv işi" kimi sahələr hələ də tədris olunur, amma bu sahələr üzrə dövlət və ya özəl sektor yeni kadr axtarmır. Nəticədə tələbə 2-3 il təhsil alsa da, əmək bazarında ona uyğun boş yer tapılmır.

İkinci səbəb işəgötürənlərin kolleclərə münasibətindəki neqativ stereotiplərlə bağlıdır. Azərbaycanda kollec diplomuna sahib olan şəxslər çox vaxt "orta səviyyəli", "ali təhsili olmayan" və "zəif hazırlıqlı" kimi qəbul olunur. Bu isə onların işə qəbul prosesində avtomatik şəkildə geridə qalmasına səbəb olur. Halbuki dünyanın bir çox inkişaf etmiş ölkələrində — məsələn, Almaniya, İsveçrə və Avstriyada — peşə təhsili kollecləri yüksək prestijə malikdir və məzunlar üçün geniş iş imkanları yaradılır.

Digər səbəb odur ki, kollecdə oxuyan tələbələrin çoxu təcrübi bacarıqlar əldə etmir, yalnız nəzəriyyə ilə kifayətlənir. Halbuki kolleclərin əsas üstünlüyü praktiki bacarıqlar qazandırmaq olmalı idi. Real sektorda təcrübə proqramlarının çatışmazlığı, müəssisələrlə əməkdaşlığın zəif olması gənclərin iş mühitinə hazırlıqsız çıxmasına səbəb olur. Nəticədə işəgötürən təcrübəsiz şəxsi risk kimi görür.

Eyni zamanda, təhsil pilləsinin aşağı olması da əngəl yaradır. Məsələn, dövlət müəssisələrində bir çox vakansiyalara yalnız ali təhsilli şəxslər müraciət edə bilir. Kollec məzunu bu mərhələdə rəqabətə girə bilmir. Halbuki "Orta ixtisas təhsili haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən, kolleclər də müəyyən peşə ixtisasları üzrə mütəxəssis hazırlığı həyata keçirməlidir, lakin bu qanunun icrası kağız üzərində qalır.

Statistik göstəricilərə baxdıqda da bu mənzərə aydın görünür. Dövlət Statistika Komitəsinin son illərdə verdiyi məlumatlara görə, kolleci bitirənlərin işə düzəlmə faizi ali təhsilli şəxslərlə müqayisədə 2-3 dəfə aşağıdır. Bu isə həm də onların əmək haqqı səviyyəsinə təsir edir — kollec məzunları əsasən daha az maaşlı və sosial təminatı zəif işlərdə çalışır.

Nə dəyişməlidir? Birincisi, kolleclər əmək bazarına uyğun ixtisaslar üzrə tədris proqramları hazırlamalıdır. İkincisi, kollec-müəssisə əməkdaşlığı gücləndirilməli, məcburi istehsalat təcrübəsi tətbiq olunmalıdır. Üçüncüsü, kollec təhsili sonrası gənclərə əlavə sertifikat proqramları və ya ali təhsilə keçid imkanları tanınmalıdır. Dördüncüsü, işəgötürənlərin kolleclərə yanaşması dəyişdirilməli, dövlət bu istiqamətdə stimullaşdırıcı siyasət həyata keçirməlidir.

Əgər bu problemlər aradan qaldırılmasa, 9-cu sinifdən sonra kollecə gedən gənclərin gələcəklə bağlı tərəddüdləri daha da artacaq və bu təhsil pilləsi getdikcə daha da cazibəsini itirəcək".

Telegramda izləyin