Fizika düsturu bəşəriyyətin 12 min illik tarixini həll etdi

Fizika düsturu bəşəriyyətin 12 min illik tarixini həll etdiElm adamları amorf bərk cisimlərin atomik strukturunu modelləşdirmək üçün hazırlanmış bir formulun insanlığın 12 min illik demoqrafik tarixini də izah edə bildiyini aşkar ediblər. Üstəlik, model böyük miqyaslı fəlakətlər baş verəcəyi halda 2064-cü ilə qədər dünya əhalisinin yarıya düşə biləcəyinə işarə edir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Queen Mary Universitetindən tədqiqatçılar "Chaos, Solitons & Fractals" jurnalında dərc olunan araşdırmada bildirirlər ki, şüşə və amorf bərk cisimlərin atom quruluşunu izah edən bir tənlik insanlığın son 12 min illik əhali dinamikasını təəccüblü dəqiqliklə əks etdirir.

Trachenko-Zaccone tənliyi adlandırılan bu riyazi model Neolit dövründən sənaye inqilabına və müasir dövrə qədər olan prosesi vahid çərçivədə izah etməyə çalışır. Klassik demoqrafik modellər bu prosesi adətən sabit artım xətti kimi göstərsə də, real tarix daha dəyişkən olub: uzun durğunluq dövrləri və ani artım mərhələləri bir-birini əvəz edib.

Foerster proqnozu və "qaçınılan" böhran

1960-cı ildə fizik Heinz von Foerster mövcud artım tempi davam etsə, insanlığın 2026-cı ildə "riyazi son" nöqtəyə çatacağını iddia etmişdi. Bu proqnoz o dövrdə ciddi narahatlıq yaratmışdı.

Sonrakı illərdə doğum səviyyələrinin azalması bu ssenarini dayandırsa da, yeni model göstərir ki, oxşar risklər müəyyən şərtlər altında yenidən ortaya çıxa bilər.

Gələcək üçün mümkün ssenarilər

Araşdırmada qeyd olunur ki, hazırkı dövrdə qlobal sistem nisbətən sabit görünür: nə nəzarətsiz artım, nə də kəskin azalma müşahidə olunur.

Lakin iqlim böhranı, pandemiyalar, böyük müharibələr və ya resurs çatışmazlığı kimi qlobal sarsıntılar bu tarazlığı poza bilər. Model bu cür halların demoqrafik struktura ciddi təsir göstərə biləcəyini göstərir.

Ən pessimist ssenaridə Yer kürəsinin "daşıma qabiliyyəti" 2 milyard insana düşərsə, dünya əhalisinin 2064-cü ilə qədər yarıya qədər azala biləcəyi hesablanır. Tədqiqatçılar bunun qəti proqnoz deyil, sistemin həssaslığını göstərən riyazi simulyasiya olduğunu vurğulayır.

Fizika və demoqrafiyanın kəsişməsi

Araşdırma göstərir ki, bərk hal fizikasındakı sönümlənmə və struktur dəyişmə prinsipləri insan cəmiyyətlərinin böyümə və daralma dinamikalarını izah etmək üçün də istifadə oluna bilər. Bu yanaşma demoqrafik modelləşdirmə üçün yeni bir istiqamət kimi qiymətləndirilir.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Dünyada   Baxılıb: 3844   Tarix: 03 iyun 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Yaponiya və Çin arasında Tayvan gərginliyi: Tokio mövqeyini dəyişmədiyini açıqlayıb

Yaponiya ilə Çin arasında Tayvan məsələsi ətrafında yaranan diplomatik gərginlik davam edir. Yaponiyanın Baş naziri Sanae Takaiçi ölkəsinin Tayvanla bağlı mövqeyinin dəyişmədiyini bəyan edib. O, bu açıqlamanı Çinin Şençjen şəhərində keçirilən Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (APEC

19 noyabr
.

Reuters: "Missuri məhkəməsi Bayer şirkətinin 7,25 milyard dollarlıq razılaşmasını təsdiqləyib"

ABŞ-ın Missuri ştatında məhkəmə Bayer şirkətinin Roundup adlı alaq otlarına qarşı mübarizə vasitəsinin xərçəngə səbəb olması ilə bağlı iddiaların həlli üçün təklif etdiyi 7,25 milyard dollarlıq razılaşmanı təsdiqləyib. Bu qərar Almaniya şirkətinin təxminən on ilə yaxındır üzləşdiyi hüquqi mübahisələri

21 noyabr
.

Paşinyan: Ermənistan sabah TRIPP layihəsinin başlanmasını elan edəcək

Ermənistan hökuməti sabah "Beynəlxalq sülh və firavanlıq naminə Tramp Marşrutu" (TRIPP) layihəsinin başlanmasını rəsmi şəkildə elan edəcək. "Report" Ermənistan mətbuatına istinadən xəbər verir ki, bunu ölkənin Baş naziri Nikol Paşinyan "Digitec" yüksək texnologiyalar forumund

21 noyabr
.

ABŞ-ın İrana qarşı hərbi əməliyyatlarının xərci 48,3 milyard dolları ötüb

ABŞ-ın İrana qarşı həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlara çəkdiyi xərclər 48,3 milyard dollara çatıb. xəbər verir ki, bu barədə Pentaqonun maliyyə məsələləri üzrə nümayəndəsi Artur Miller açıqlama verib. Onun sözlərinə görə, noyabrın 13-nə olan məlumata əsasən, fevralın sonunda başlayan münaqişə ilə bağl

20 noyabr
.

ABŞ və Venesuela hərbi əməkdaşlığı bərpa edir: Birgə təlimlər və kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi nəzərdə tutulur

ABŞ və Venesuela uzun müddət davam edən gərginlikdən sonra hərbi əlaqələri bərpa etmək barədə razılığa gəlib. Yeni razılaşma çərçivəsində iki ölkənin silahlı qüvvələri arasında birgə təlimlərin keçirilməsi, kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi və müdafiə sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərd

19 noyabr
.

Rusiya raketi Polşaya düşdü - Varşava qırıcıları havaya qaldırdı

Ukraynaya endirilən kütləvi hava zərbələri zamanı Polşanın hava məkanı pozulub. Rəsmi Varşava hadisəni Rusiyanın təxribatı kimi qiymətləndirərək ölkənin hərbi-siyasi rəhbərliyini təcili toplantıya çağırıb. "AzPolitika" xəbər verir ki, Polşanın müdafiə naziri Vladislav Kosinyak-Kamış "X"

20 noyabr
.

GTA VI satışa çıxarıldığı ilk gündə nə qədər gəlir əldə edib?

"Grand Theft Auto VI" (GTA VI) satışa çıxarıldığı ilk gündə 3,79 milyard dollar gəlir əldə edib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu haqda "Take-Two Interactive" məlumat yayıb. Bildirilir ki, "Grand Theft Auto VI"nın ilk gündəki pərakəndə satışları bütün formatla

21 noyabr
.

Perunun And bölgəsində baş verən 6,8 bal gücündə zəlzələ Lima sakinlərini küçələrə çıxarıb

Alman Geologiya Elmləri Tədqiqat Mərkəzinin məlumatına görə, cümə günü Perunun mərkəzində 6,8 bal gücündə zəlzələ baş verib. Reuters-ə istinadən xəbər verir ki, paytaxt Limada bəzi insanlar küçələrə axışıb. Lakin itki və ya ciddi ziyan barədə dərhal məlumat verilməyib. Perunun Geofizika İnstitutunu

21 noyabr
.

Uitkoff və Kuşner Çindən Berlinə gedəcək

ABŞ Prezidentinin xüsusi nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cerad Kuşner Çinin Şençjen şəhərindən Almaniyaya gedəcəklər. "Al Jazeera" xəbər verir ki, onlar "İstəklilər Koalisiyası"nın iclasında iştirak etmək üçün Berlin şəhərinə yola düşəcəklər. Uitkoffla Kuşnerin Ukrayna Prezidenti Volodimi

19 noyabr