Xəzərdən daha böyük dənizlər: Yerə bənzəyir, amma...

Xəzərdən daha böyük dənizlər: Yerə bənzəyir, amma...NASA-nın məlumatına görə, Saturnun peyki Titan Yer istisna olmaqla, Günəş sistemində səthində daimi maye mövcud olan yeganə məlum səma cismidir. Ekstremal şəraitə baxmayaraq, burada Yerinkinə bənzər tam hidrologiya dövranı fəaliyyət göstərir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "SpaceDaily" nəşri yazıb.

Lakin Titanın əsas fərqi ondan ibarətdir ki, burada suyun rolunu maye metan və etan oynayır. Bu maddələr buxarlanır, buludlar əmələ gətirir, yağış şəklində yağıntıya çevrilir, çay və gölləri qidalandırır, daha sonra isə yenidən buxarlanır.

Peykin səthi isə adi süxurlardan ibarət deyil. Təxminən mənfi 179 dərəcə Selsi temperaturunda su buzu o qədər sərtləşir ki, möhkəmliyinə görə qraniti xatırladır. Məhz bu buzdan ibarət "daş" üzərində metan çayları axaraq zamanla öz yataqlarını formalaşdırır.

Alimlər bunu necə müəyyən ediblər?

Titan haqqında əsas məlumatlar beynəlxalq "Cassini-Huygens" missiyası sayəsində əldə olunub. Peykin sıx atmosferi səthi birbaşa müşahidə etməyə imkan vermədiyindən, "Cassini" aparatı 10 ildən çox müddətdə radar vasitəsilə Titanın səthini tədqiq edib.

Ən mühüm nailiyyət isə 2005-ci ilin yanvarında "Huygens" eniş aparatının Titanın səthinə enməsi olub. Enmə zamanı aparat çoxsaylı çay vadilərinin şəkillərini çəkib, səthə çatdıqdan sonra isə uzun müddət maye axını ilə cilalanmış kimi görünən, yumrulaşmış su buzundan ibarət parçalarla örtülü ərazinin görüntülərini Yerə göndərib. Alimlər hesab edirlər ki, aparat qədim bir çayın qurumuş yatağına enib.

Xəzər dənizindən böyük dənizlər

Titanın dənizlərinin əksəriyyəti peykin şimal qütbü yaxınlığında yerləşir. Onların ən böyüyü olan Kraken Mare sahəsinə görə Yerdəki Xəzər dənizini üstələyir və alimlərin hesablamalarına görə, bəzi yerlərdə dərinliyi bir neçə yüz metrə çatır.

İkinci böyük dəniz olan Ligeia Mare əsasən maye metanla doludur, Kraken Maredə isə etanın miqdarı daha çoxdur. Hər iki dəniz çoxsaylı çaylarla qidalanır və bu çaylar Yerdə olduğu kimi dənizlərə tökülür.

Titan niyə Yenə bənzəmir?

Landşaftların heyrətamiz oxşarlığına baxmayaraq, Titanın şəraiti tamamilə fərqlidir.

Peykin atmosferi əsasən azotdan ibarətdir, lakin Yer atmosferindən xeyli sıxdır. Burada cazibə qüvvəsi də Yerin cazibəsinin təxminən yeddidə biri qədərdir. Buna görə metan yağışının damcıları daha iri olur və Yerə nisbətən daha yavaş düşür.

Bundan başqa, Saturn orbitində Günəş işığı çox zəif olduğundan hava prosesləri də Yerə nisbətən daha ləng baş verir. Yağıntılar nadir hallarda müşahidə edilir və əsasən güclü, lakin seyrək leysanlar şəklində olur.

Tədqiqatçıların sözlərinə görə, Titanı maraqlı edən cəhət onun "ikinci Yer" olması deyil. Əsas məqam odur ki, eyni fiziki proseslər, hətta su əvəzinə maye metan çaylarının axdığı dünyalarda belə, oxşar landşaftlar formalaşdıra bilir.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Dünyada   Baxılıb: 2540   Tarix: 13 iyul 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Yaponiya və Çin arasında Tayvan gərginliyi: Tokio mövqeyini dəyişmədiyini açıqlayıb

Yaponiya ilə Çin arasında Tayvan məsələsi ətrafında yaranan diplomatik gərginlik davam edir. Yaponiyanın Baş naziri Sanae Takaiçi ölkəsinin Tayvanla bağlı mövqeyinin dəyişmədiyini bəyan edib. O, bu açıqlamanı Çinin Şençjen şəhərində keçirilən Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (APEC

19 noyabr
.

Reuters: "Missuri məhkəməsi Bayer şirkətinin 7,25 milyard dollarlıq razılaşmasını təsdiqləyib"

ABŞ-ın Missuri ştatında məhkəmə Bayer şirkətinin Roundup adlı alaq otlarına qarşı mübarizə vasitəsinin xərçəngə səbəb olması ilə bağlı iddiaların həlli üçün təklif etdiyi 7,25 milyard dollarlıq razılaşmanı təsdiqləyib. Bu qərar Almaniya şirkətinin təxminən on ilə yaxındır üzləşdiyi hüquqi mübahisələri

21 noyabr
.

Paşinyan: Ermənistan sabah TRIPP layihəsinin başlanmasını elan edəcək

Ermənistan hökuməti sabah "Beynəlxalq sülh və firavanlıq naminə Tramp Marşrutu" (TRIPP) layihəsinin başlanmasını rəsmi şəkildə elan edəcək. "Report" Ermənistan mətbuatına istinadən xəbər verir ki, bunu ölkənin Baş naziri Nikol Paşinyan "Digitec" yüksək texnologiyalar forumund

21 noyabr
.

ABŞ-ın İrana qarşı hərbi əməliyyatlarının xərci 48,3 milyard dolları ötüb

ABŞ-ın İrana qarşı həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlara çəkdiyi xərclər 48,3 milyard dollara çatıb. xəbər verir ki, bu barədə Pentaqonun maliyyə məsələləri üzrə nümayəndəsi Artur Miller açıqlama verib. Onun sözlərinə görə, noyabrın 13-nə olan məlumata əsasən, fevralın sonunda başlayan münaqişə ilə bağl

20 noyabr
.

ABŞ və Venesuela hərbi əməkdaşlığı bərpa edir: Birgə təlimlər və kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi nəzərdə tutulur

ABŞ və Venesuela uzun müddət davam edən gərginlikdən sonra hərbi əlaqələri bərpa etmək barədə razılığa gəlib. Yeni razılaşma çərçivəsində iki ölkənin silahlı qüvvələri arasında birgə təlimlərin keçirilməsi, kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi və müdafiə sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərd

19 noyabr
.

Rusiya raketi Polşaya düşdü - Varşava qırıcıları havaya qaldırdı

Ukraynaya endirilən kütləvi hava zərbələri zamanı Polşanın hava məkanı pozulub. Rəsmi Varşava hadisəni Rusiyanın təxribatı kimi qiymətləndirərək ölkənin hərbi-siyasi rəhbərliyini təcili toplantıya çağırıb. "AzPolitika" xəbər verir ki, Polşanın müdafiə naziri Vladislav Kosinyak-Kamış "X"

20 noyabr
.

GTA VI satışa çıxarıldığı ilk gündə nə qədər gəlir əldə edib?

"Grand Theft Auto VI" (GTA VI) satışa çıxarıldığı ilk gündə 3,79 milyard dollar gəlir əldə edib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu haqda "Take-Two Interactive" məlumat yayıb. Bildirilir ki, "Grand Theft Auto VI"nın ilk gündəki pərakəndə satışları bütün formatla

21 noyabr
.

Perunun And bölgəsində baş verən 6,8 bal gücündə zəlzələ Lima sakinlərini küçələrə çıxarıb

Alman Geologiya Elmləri Tədqiqat Mərkəzinin məlumatına görə, cümə günü Perunun mərkəzində 6,8 bal gücündə zəlzələ baş verib. Reuters-ə istinadən xəbər verir ki, paytaxt Limada bəzi insanlar küçələrə axışıb. Lakin itki və ya ciddi ziyan barədə dərhal məlumat verilməyib. Perunun Geofizika İnstitutunu

21 noyabr
.

Uitkoff və Kuşner Çindən Berlinə gedəcək

ABŞ Prezidentinin xüsusi nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cerad Kuşner Çinin Şençjen şəhərindən Almaniyaya gedəcəklər. "Al Jazeera" xəbər verir ki, onlar "İstəklilər Koalisiyası"nın iclasında iştirak etmək üçün Berlin şəhərinə yola düşəcəklər. Uitkoffla Kuşnerin Ukrayna Prezidenti Volodimi

19 noyabr