Prezident İlham Əliyevin UzA müsahibəsi: Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri yeni strateji mərhələdə

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə (UzA) verdiyi müsahibə Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü səviyyəsini, gələcək inkişaf istiqamətlərini və iki qardaş ölkənin regional proseslərdə artan rolunu geniş şəkildə ortaya qoyub. Dövlət başçısının müsahibəsi avqustun 21-də yayımlanıb və qarşıdan gələn Özbəkistana dövlət səfəri ərəfəsində xüsusi aktuallıq daşıyır.

Qardaşlıqdan müttəfiqliyə uzanan münasibətlər

Prezident İlham Əliyev müsahibəsində Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin möhkəm tarixi, mədəni və mənəvi təməllər üzərində qurulduğunu vurğulayıb. Dövlət başçısının sözlərinə görə, son illərdə bu əlaqələr misli görünməmiş inkişaf mərhələsinə qədəm qoyaraq ən yüksək pilləyə - müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib.
Azərbaycan və Özbəkistanı ortaq tarix, dil, mədəniyyət, mənəvi dəyərlər və xalqlar arasında əsrlər boyu formalaşmış qarşılıqlı rəğbət birləşdirir. Bu amillər dövlətlərarası münasibətlərin yalnız siyasi maraqlara deyil, həm də xalqların tarixi yaxınlığına əsaslandığını göstərir.

Prezident İlham Əliyev Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevlə mövcud səmimi dostluq, qarşılıqlı hörmət və etimadın ikitərəfli münasibətlərin inkişafında mühüm rol oynadığını qeyd edib. Son beş ildə yüksək səviyyədə 15 qarşılıqlı səfərin və sıx təmasların həyata keçirilməsi də əlaqələrin dinamik xarakterini nümayiş etdirir.

Müttəfiqliyin hüquqi və institusional əsasları güclənir

Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin strateji xarakterinin möhkəmlənməsində son illərdə imzalanmış mühüm sənədlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2024-cü ildə Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri, 2025-ci ildə isə Prezident Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycana dövlət səfəri zamanı imzalanmış sənədlər, o cümlədən "Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə" və "Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə" iki ölkə arasında münasibətlərin hüquqi-siyasi əsaslarını daha da möhkəmləndirib.

2023-cü ildə yaradılmış Ali Dövlətlərarası Şura isə strateji tərəfdaşlığın və müttəfiqlik münasibətlərinin dərinləşdirilməsi üçün mühüm institusional mexanizmə çevrilib. Şuranın Daşkənddə və Bakıda keçirilmiş iclasları iki ölkənin uzunmüddətli əməkdaşlıq prioritetlərini müəyyənləşdirmək baxımından mühüm platforma kimi çıxış edir.

İqtisadi əlaqələrdə ciddi artım

Müsahibənin diqqət çəkən istiqamətlərindən biri Azərbaycan-Özbəkistan iqtisadi-ticari əməkdaşlığıdır. Prezident İlham Əliyev bildirib ki, 2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artaraq 795 milyon ABŞ dollarına çatıb. 2026-cı ilin yanvar-may aylarında isə ticarət dövriyyəsində ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 33 faizlik artım qeydə alınıb.

500 milyon ABŞ dolları ümumi kapitalla yaradılmış Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti də qarşılıqlı investisiyaların genişləndirilməsi baxımından mühüm platformadır. Şirkət hər iki ölkədə müxtəlif iqtisadi sahələr üzrə perspektivli layihələrin maliyyələşdirilməsinə və həyata keçirilməsinə töhfə verir.
Energetika, sənaye, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat və logistika sahələrində də birgə layihələrin həyata keçirilməsi iki ölkənin iqtisadi potensialının bir-birini tamamladığını göstərir.

Yaşıl enerji və nəqliyyat əməkdaşlığı

Azərbaycan və Özbəkistan arasında əməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərindən biri də yaşıl enerji sahəsidir. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistanın müvafiq qurumları tərəfindən yaradılmış "Yaşıl Dəhliz Birliyi" Azərbaycan-Mərkəzi Asiya yaşıl enerji dəhlizinin reallaşdırılması, bərpaolunan enerjinin ixracı və Xəzər dənizinin dibi ilə nəqli imkanlarının əlaqələndirilməsi məqsədi daşıyır.

Nəqliyyat və tranzit sahəsində də müsbət dinamika müşahidə olunur. 2025-ci ildə iki ölkə arasında tranzit daşımalarının həcmi 1,4 milyon tona çatıb. Bu göstərici Azərbaycan və Özbəkistanın Şərqlə Qərb arasında nəqliyyat bağlantılarının inkişafında mühüm tərəfdaş olduğunu göstərir.
Orta Dəhlizin inkişafı, həmçinin Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolu layihəsinin regional nəqliyyat marşrutları ilə inteqrasiyası gələcəkdə Azərbaycan və Mərkəzi Asiya arasında yeni iqtisadi və tranzit imkanları yarada bilər.

Qarabağın bərpasında Özbəkistanın xüsusi dəstəyi

Azərbaycan-Özbəkistan qardaşlığının ən mühüm nümunələrindən biri Özbəkistanın işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasına göstərdiyi dəstəkdir.Füzuli şəhərində Özbəkistanın təşəbbüsü ilə Mirzə Uluqbəy adına orta məktəbin inşa edilməsi iki ölkə arasında dostluğun və həmrəyliyin mühüm rəmzlərindən biridir. Prezident İlham Əliyev bu dəstəyə görə Özbəkistan xalqına və Prezident Şavkat Mirziyoyevə təşəkkürünü ifadə edib.
Bundan başqa, Füzuli rayonunda 100 hektarlıq "Dostluq bağı"nın salınması da Azərbaycan-Özbəkistan əməkdaşlığının Qarabağın sosial-iqtisadi inkişafı ilə əlaqələndirildiyini göstərir.

Mədəniyyət və humanitar əlaqələr - xalqları birləşdirən körpü

İki ölkə arasındakı münasibətlər yalnız siyasət və iqtisadiyyatla məhdudlaşmır. Azərbaycan və Özbəkistan arasında mədəni-humanitar əlaqələr də sürətlə inkişaf edir.

Mədəniyyət günləri, incəsənət festivalları, elmi tədbirlər, ədəbi layihələr və təhsil proqramları xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına və qarşılıqlı əlaqələrin dərinləşməsinə xidmət edir.

Özbəkistan Milli Pedaqoji Universitetinin böyük Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Nizami Gəncəvinin adını daşıması iki xalq arasında mədəni bağların dərinliyini göstərən mühüm faktlardan biridir. Bakıda təməli qoyulan "Özbəkistan" parkı isə Azərbaycan paytaxtında qardaş ölkənin mədəni və mənəvi izini daha da gücləndirəcək.
Təhsil sahəsində də qarşılıqlı əlaqələr genişlənir. 2025-2026-cı tədris ilində Özbəkistan və Azərbaycan vətəndaşlarının qarşılıqlı olaraq digər ölkədə təhsil alması bu istiqamətdə əməkdaşlığın praktiki nəticələrindən biridir.

Media və vətəndaş cəmiyyəti əməkdaşlığı

Azərbaycan və Özbəkistan arasında media əlaqələri də yeni mərhələyə qədəm qoyub. 2024-cü ildə Daşkənddə Birinci Özbəkistan-Azərbaycan Media Forumu, 2025-ci ildə isə Bakıda İkinci Azərbaycan-Özbəkistan Media Forumu keçirilib.
Qeyri-hökumət təşkilatları arasında əməkdaşlıq da inkişaf edir. 2026-cı ildə iki ölkənin birlikdə QHT-lər üçün qrant müsabiqəsi elan etməsi əlaqələrin yalnız dövlət qurumları səviyyəsində deyil, vətəndaş cəmiyyəti müstəvisində də genişləndiyini göstərir.

Türk dünyasının birliyində Azərbaycan-Özbəkistan tandeminin rolu
Prezident İlham Əliyev müsahibəsində Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində Azərbaycan və Özbəkistanın əməkdaşlığına xüsusi diqqət ayırıb.

Hər iki ölkə TDT-ni yalnız dövlətlərarası əməkdaşlıq platforması deyil, həm də ortaq tarix, mədəniyyət və mənəvi dəyərləri gələcəyə daşıyan mühüm birlik kimi qiymətləndirir. Siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, logistika, təhsil, elm və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi Türk dünyasında inteqrasiya proseslərini daha da sürətləndirə bilər.

Özbəkistanın 2025-ci ildə Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun tamhüquqlu üzvü qəbul edilməsi də ortaq türk irsinin qorunması və təbliği baxımından əhəmiyyətli addım kimi qiymətləndirilir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiyada artan rolu

Müsahibənin mühüm məqamlarından biri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin yeni mərhələyə yüksəlməsidir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan artıq Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşlərində tamhüquqlu iştirak edir.

Beləliklə, əvvəllər "C5" formatında olan regional əməkdaşlıq faktiki olaraq "C6" formatına çevrilib. Azərbaycanın bu prosesə fəal qoşulması ölkənin Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərə verdiyi strateji əhəmiyyətin göstəricisidir.
Azərbaycanın Cənubi Qafqazda, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyada mühüm mövqeyə malik olması onları Şərqlə Qərbi birləşdirən nəqliyyat və iqtisadi marşrutlarda təbii tərəfdaşa çevirir. Bu əməkdaşlıq yalnız ikitərəfli deyil, bütövlükdə regionlararası əlaqələrin gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Gələcəyə hesablanmış strateji tərəfdaşlıq

Prezident İlham Əliyevin UzA-ya müsahibəsi göstərir ki, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri artıq ənənəvi dostluq çərçivəsini aşaraq hərtərəfli strateji müttəfiqlik mərhələsinə daxil olub.

Siyasi etimad, iqtisadi əməkdaşlıq, investisiyalar, nəqliyyat dəhlizləri, yaşıl enerji, Qarabağın bərpası, təhsil, mədəniyyət, media və vətəndaş cəmiyyəti sahələrində həyata keçirilən layihələr iki ölkə arasında münasibətlərin çoxşaxəli xarakter aldığını təsdiqləyir.

Bu münasibətlərin əsas gücü isə xalqlar arasında mövcud olan tarixi və mənəvi yaxınlıqdır. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlərdən də aydın görünür ki, Azərbaycan və Özbəkistan qarşılıqlı etimad, həmrəylik və ortaq maraqlar əsasında gələcəyə doğru birlikdə addımlayırlar.

Dövlət başçısının müsahibəsinin sonunda Özbəkistan xalqına qarşıdan gələn dövlət müstəqilliyinin 35-ci ildönümü münasibətilə sülh, əmin-amanlıq, tərəqqi və yeni nailiyyətlər arzulaması isə iki xalq arasındakı səmimi dostluğun və qardaşlığın daha bir ifadəsi kimi diqqət çəkir.

Ramin Şərifov
"Özbəkistan Ticarət Evi"nin direktoru

Telegramda izləyin