Bişkek sammiti: Azərbaycanın regional və qlobal diplomatiyası üçün yeni imkanlar

Prezident İlham Əliyevin Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Bişkekdə keçiriləcək sammitində iştirakı Azərbaycanın çoxşaxəli xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir. 17 ölkənin liderlərini bir araya gətirən bu platforma Bakı üçün yalnız beynəlxalq tədbirdə iştirak deyil, həm də yeni siyasi, iqtisadi, nəqliyyat və diplomatik imkanların müzakirəsi baxımından əhəmiyyətli meydandır.

Prezident İlham Əliyevin Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Bişkekdə keçiriləcək sammitində iştirakı Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində fəal və çevik diplomatik xətt yürütməsinin növbəti göstəricisidir. Avqustun 31-dən sentyabrın 1-dək keçiriləcək tədbirin iştirakçıları sırasında Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, Çin lideri Si Cinpin, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın da yer alması sammitin siyasi çəkisini daha da artırır.

Tədbirə BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş, MDB və KTMT nümayəndələrinin qatılması isə Bişkek görüşünün regional çərçivəni aşaraq daha geniş beynəlxalq gündəliyə malik olduğunu göstərir.

Azərbaycanın ŞƏT platformasında fəallaşan diplomatiyası

Azərbaycanın Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı ilə münasibətləri yeni istiqamət deyil. Bakı uzun müddətdir ŞƏT ölkələri ilə həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli formatlarda əlaqələri inkişaf etdirir. Prezident İlham Əliyev daha əvvəl ŞƏT-in Baş katibi ilə görüşündə Azərbaycanla təşkilat arasında əlaqələrin hərtərəfli inkişafı üçün böyük imkanların olduğunu bildirmişdi.
Dövlət başçısının ŞƏT tədbirlərində iştirakı Azərbaycanın bu platformaya verdiyi əhəmiyyətin göstəricisidir. Eyni zamanda, Azərbaycan təşkilatın üzv dövlətlərinin böyük hissəsi ilə artıq yüksək səviyyəli siyasi münasibətlərə malikdir.
Bu baxımdan Bişkek sammiti Azərbaycanın Şərq və Qərb arasında körpü rolunu daha da gücləndirmək, müxtəlif güc mərkəzləri ilə paralel və balanslaşdırılmış münasibətlər qurmaq siyasəti üçün əlavə imkanlar yaradır.

Ən mühüm üstünlük - bir masa arxasında əsas güc mərkəzləri

Bişkek sammitinin Azərbaycan üçün əsas üstünlüklərindən biri dünyanın və Avrasiyanın aparıcı dövlətlərinin liderləri ilə birbaşa təmas imkanının yaranmasıdır.Çin, Rusiya, Türkiyə, İran və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Azərbaycanın münasibətləri siyasi, iqtisadi, energetika və nəqliyyat istiqamətlərində xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Belə toplantılar zamanı dövlət başçılarının ikitərəfli görüşlər keçirməsi, mövcud əməkdaşlıq layihələrini nəzərdən keçirməsi və yeni təşəbbüsləri müzakirə etməsi üçün əlverişli şərait formalaşır.

Azərbaycan üçün bu, xüsusilə vacibdir. Çünki ölkəmizin xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri müxtəlif regional və qlobal aktorlarla qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlığın genişləndirilməsidir.

Orta Dəhliz və Azərbaycanın tranzit imkanları

Sammitin Azərbaycan baxımından digər böyük üstünlüyü nəqliyyat və logistika məsələləridir.
Azərbaycan son illərdə Şərqlə Qərbi birləşdirən nəqliyyat marşrutlarında mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirib. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və digər infrastruktur layihələri ölkənin regional tranzit imkanlarını artırır.

Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Azərbaycanın əməkdaşlığının genişlənməsi Orta Dəhlizin inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin son çıxış və müsahibələrində də Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə nəqliyyat-logistika əlaqələrinin inkişafına xüsusi diqqət yetirdiyi görünür. Azərbaycan-Özbəkistan əməkdaşlığı ilə bağlı Prezidentin son müsahibəsində də Orta Dəhlizin və regionlararası nəqliyyat layihələrinin əhəmiyyəti vurğulanıb.
Bu baxımdan Bişkek sammiti Azərbaycan üçün Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında nəqliyyat bağlantılarının daha da möhkəmləndirilməsi baxımından yeni diplomatik imkanlar yarada bilər.

Çinlə əməkdaşlığın yeni mərhələsi

ŞƏT platformasının əsas ağırlıq mərkəzlərindən biri Çindir. Azərbaycanın Çinlə siyasi və iqtisadi əlaqələri son illərdə intensivləşməkdədir.Azərbaycanın coğrafi mövqeyi Çinin Avropa bazarlarına çıxışında ölkəmizi potensial mühüm tranzit tərəfdaşlardan birinə çevirir. Bu baxımdan Orta Dəhlizin inkişafı yalnız Azərbaycan üçün deyil, Çin və Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün də strateji maraq daşıyır.

Bişkekdə Çin lideri ilə mümkün təmaslar bu istiqamətdə yeni layihələrin, investisiya imkanlarının və logistika əməkdaşlığının müzakirəsi üçün mühüm platforma ola bilər.Azərbaycanın məqsədi burada yalnız tranzit ölkə statusu ilə kifayətlənmək deyil. Ölkə özünü logistika, enerji, rəqəmsal bağlantılar, investisiya və regional ticarət baxımından kompleks tərəfdaş kimi təqdim etməyə çalışır.

Türkiyə amili - Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət

Bişkek görüşünün diqqətçəkən məqamlarından biri də Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın sammitdə iştirak etməsidir.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin müttəfiqlik xarakteri daşıması nəzərə alınaraq, belə beynəlxalq platformalarda iki ölkənin liderlərinin görüşləri xüsusi siyasi əhəmiyyət kəsb edir.
Türkiyənin Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin genişlənməsi, Azərbaycanın isə Cənubi Qafqaz və Xəzər üzərindən Orta Dəhlizdə mühüm mövqeyə malik olması Bakı-Ankara əməkdaşlığının regional nəqliyyat və iqtisadi layihələrdə imkanlarını artırır.

Beləliklə, Azərbaycan-Türkiyə tandemi təkcə ikitərəfli münasibətlər baxımından deyil, Türk dünyasının iqtisadi və nəqliyyat inteqrasiyası baxımından da mühüm faktor olaraq qalır.Mərkəzi Asiya ilə əlaqələr daha da dərinləşirAzərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin son illərdə sürətlə inkişaf etməsi Bişkek sammitinin əhəmiyyətini daha da artırır.

Qırğızıstanla münasibətlər bunun bariz nümunəsidir. 2026-cı ilin iyulunda Çolpon-Atada Azərbaycan-Qırğızıstan Dövlətlərarası Şurasının üçüncü iclası keçirilib. Rəsmi məlumatlarda iki ölkə arasında siyasi, iqtisadi, investisiya, energetika, nəqliyyat və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi xüsusi qeyd olunub.Azərbaycan-Qırğızıstan Birgə İnvestisiya Fondunun fəaliyyəti də iqtisadi əlaqələrin praktiki məzmununun artdığını göstərir. Azərbaycan Prezidentinin əvvəlki görüşlərində bu fond vasitəsilə layihələrin maliyyələşdirilməsinə başlanıldığı bildirilib.

Deməli, Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfəri həm də Azərbaycan-Qırğızıstan münasibətlərinin ikitərəfli gündəliyinin daha yüksək səviyyəyə daşınması üçün imkan yaradır.

Ermənistan amili və sülh gündəliyi

Sammitdə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın da iştirak etməsi tədbirin Azərbaycan üçün siyasi əhəmiyyətini artıran digər mühüm faktordur.Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması və sülh gündəliyinin regional təhlükəsizlik baxımından mühüm yer tutduğu bir dövrdə belə beynəlxalq platformalarda liderlərin iştirakı diplomatik təmaslar üçün əlavə imkanlar yaradır.

Burada əsas məsələ ondan ibarətdir ki, Azərbaycan öz mövqeyini yalnız ikitərəfli formatlarda deyil, daha geniş beynəlxalq platformalarda da təqdim etmək imkanına malik olur.
Bakı üçün regional kommunikasiyaların açılması, nəqliyyat bağlantılarının inkişafı və Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitliyin təmin edilməsi iqtisadi inkişaf baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

İran və Rusiya ilə paralel dialoq

Sammitdə İran Prezidenti Məsud Pezeşkian və Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin iştirakı da Azərbaycan üçün əlavə diplomatik imkanlar yaradır.Azərbaycanın Rusiya və İranla qonşuluq münasibətləri, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizində iştirakı, Xəzər regionundakı əməkdaşlıq və regional təhlükəsizlik məsələləri bu ölkələrlə dialoqun davamlı olmasını zəruri edir.

Xüsusilə Şimal-Cənub və Şərq-Qərb nəqliyyat istiqamətlərinin kəsişdiyi coğrafiyada yerləşən Azərbaycan üçün müxtəlif nəqliyyat marşrutlarının paralel inkişaf etdirilməsi strateji üstünlük yaradır.
Bu baxımdan Bişkek sammiti Azərbaycanın həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub bağlantılarında rolunu daha da möhkəmləndirmək baxımından əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanın diplomatik manevr imkanları genişlənir

Prezident İlham Əliyevin ŞƏT sammitində iştirakı Azərbaycanın xarici siyasətinin balanslaşdırılmış xarakterini də nümayiş etdirir.Azərbaycan müxtəlif siyasi və iqtisadi güc mərkəzləri ilə əməkdaşlıq edir. Bakı bir tərəfdən Türkiyə və Türk Dövlətləri Təşkilatı ilə münasibətləri inkişaf etdirir, digər tərəfdən Çin, Rusiya, İran, Mərkəzi Asiya dövlətləri və Avropa ölkələri ilə müxtəlif əməkdaşlıq formatlarında iştirak edir.Bu siyasət Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində öz milli maraqlarına uyğun çevik diplomatik xətt formalaşdırmasına imkan verir.

İqtisadi dividendlər: investisiya, ticarət və yeni bazarlar

Sammitin Azərbaycan üçün potensial üstünlüklərindən biri də iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsidir.
ŞƏT məkanında yerləşən dövlətlərin böyük əhali və iqtisadi resurslara malik olması Azərbaycan şirkətləri üçün yeni bazarlar yaradır. Xüsusilə kənd təsərrüfatı, logistika, energetika, turizm, rəqəmsal texnologiyalar, sənaye və xidmət sektorlarında əməkdaşlıq imkanları genişdir.

Azərbaycanın son illərdə Mərkəzi Asiya ölkələrində investisiya layihələrinə marağının artması da bu prosesin iqtisadi əsaslarını gücləndirir.Beləliklə, siyasi diplomatiya ilə iqtisadi diplomatiyanın bir-birini tamamlaması Azərbaycanın regional mövqelərini daha da gücləndirə bilər.

Azərbaycanın beynəlxalq görünürlüğü artır

Bişkek sammitinin daha bir mühüm nəticəsi Azərbaycanın beynəlxalq informasiya məkanında görünürlüğünün artmasıdır.17 ölkənin liderlərinin iştirak etdiyi, BMT və digər beynəlxalq təşkilatların təmsil olunduğu platformada Azərbaycanın dövlət başçısının iştirakı ölkənin regional və qlobal məsələlər üzrə mövqelərinin daha geniş auditoriyaya çatdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Bu, xüsusilə Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat, regional əməkdaşlıq, sülh və sabitlik məsələlərində artan rolunun təqdim olunması üçün əlverişli imkan yaradır.Bişkek sammiti Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasətinin göstəricisidir

Bütün bunları ümumiləşdirərkən demək olar ki, Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitində iştirakı Azərbaycanın xarici siyasətində bir neçə istiqamətin eyni anda irəlilədiyini nümayiş etdirir.
Birincisi, Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrini daha da möhkəmləndirir.
İkincisi, Çinlə iqtisadi və nəqliyyat əməkdaşlığının genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaranır.
Üçüncüsü, Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik regional platformalarda daha fəal şəkildə nümayiş etdirilir.
Dördüncüsü, Rusiya və İranla regional məsələlər üzrə dialoq imkanları qorunur.
Beşincisi, Ermənistanla bağlı sülh və regional kommunikasiyalar gündəliyi daha geniş beynəlxalq kontekstdə müzakirə oluna bilər. Nəhayət, Azərbaycan özünü Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiyanı, Şərqlə Qərbi və Şimal ilə Cənubu birləşdirən mühüm geosiyasi və logistika məkanı kimi təqdim etmək imkanını daha da gücləndirir.

Bişkek sammiti Azərbaycanın xarici siyasəti üçün sadəcə növbəti beynəlxalq tədbir deyil. Bu görüş Azərbaycanın müxtəlif güc mərkəzləri ilə eyni platformada təmsil olunması, yeni diplomatik təmasların qurulması, iqtisadi və nəqliyyat layihələrinin təşviqi, Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərin dərinləşdirilməsi və regional təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsi baxımından mühüm imkanlar açır.

Prezident İlham Əliyevin sammitdə iştirakı Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində fəal iştirakını və milli maraqlara əsaslanan çoxşaxəli diplomatik siyasətini bir daha nümayiş etdirir.
Azərbaycan üçün əsas məsələ müxtəlif platformalarda iştirak etməklə kifayətlənməmək, bu platformaları konkret iqtisadi, siyasi və strateji nəticələrə çevirməkdir. Bişkek sammiti də məhz bu baxımdan Bakı üçün yeni imkanların yarandığı mühüm diplomatik meydan kimi qiymətləndirilə bilər.

Ramin Şərifov
"Özbəkistan Ticarət Evi"nin direktoru

Telegramda izləyin