Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfəri: Azərbaycan üçün yeni siyasi və iqtisadi perspektivlər

Prezident İlham Əliyevin ŞƏT sammitində iştirakı ölkəmizin siyasi, iqtisadi və nəqliyyat mövqelərinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Bişkekdə keçirilən sammitində iştirakı ölkəmizin xarici siyasət gündəliyində mühüm hadisələrdən biridir. Avqustun 31-dən sentyabrın 1-dək Qırğızıstanın paytaxtında keçirilən toplantı yalnız ŞƏT məkanının deyil, bütövlükdə Avrasiya regionunun siyasi və iqtisadi gündəliyi baxımından diqqət çəkir.

Sammitdə 17 ölkənin liderinin iştirakı, eləcə də BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin və digər beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrinin tədbirə qatılması Bişkek görüşünün miqyasını göstərir. Gündəliyə beynəlxalq və regional məsələlərlə yanaşı, ŞƏT-in gələcək inkişafı, ticarət-iqtisadi əlaqələr, nəqliyyat, rəqəmsal əməkdaşlıq, ekologiya və humanitar sahələrdə qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndirilməsi kimi məsələlərin daxil edilməsi Azərbaycanın maraqları baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin belə bir platformada iştirakı Azərbaycanın artıq yalnız regional proseslərin iştirakçısı deyil, müxtəlif geosiyasi və iqtisadi məkanlar arasında əlaqələrin qurulmasında maraqlı və fəal tərəf kimi çıxış etdiyini göstərir.

ŞƏT və Azərbaycanın artan diplomatik fəallığı

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı son illərdə öz fəaliyyət istiqamətlərini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Təşkilatın üzvləri sırasında Çin, Rusiya, Hindistan, İran, Pakistan, Mərkəzi Asiya ölkələri və Belarus kimi mühüm dövlətlərin yer alması ŞƏT-i geniş Avrasiya məkanını əhatə edən mühüm çoxtərəfli platformaya çevirib. Hazırda təşkilatın 10 tamhüquqlu üzvü var.

Azərbaycan ŞƏT-in tamhüquqlu üzvü olmasa da, təşkilatla əməkdaşlıq edən və onun müxtəlif formatlarında iştirak edən dövlətlərdəndir. Bakı üçün bu platformanın əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, burada Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və nəqliyyat maraqları ilə birbaşa əlaqəli olan çoxsaylı dövlətlər təmsil olunur.
Bu səbəbdən Prezident İlham Əliyevin Bişkek sammitində iştirakı Azərbaycan diplomatiyasının çoxşaxəli xarakterini bir daha nümayiş etdirir.

Bir masa arxasında böyük güclər

Bişkek sammitinin Azərbaycan üçün ən mühüm üstünlüklərindən biri müxtəlif geosiyasi güc mərkəzlərinin liderlərinin eyni platformada bir araya gəlməsidir.Sammitdə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, Çin lideri Si Cinpin, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın iştirak etməsi tədbirin siyasi çəkisini artırır.

Azərbaycanın bu dövlətlərin hər biri ilə müxtəlif istiqamətlərdə münasibətləri mövcuddur. Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətləri, Çinlə artan iqtisadi və nəqliyyat əməkdaşlığı, Rusiya və İranla regional əlaqələr, Mərkəzi Asiya ölkələri ilə intensivləşən tərəfdaşlıq Bakı üçün çoxşaxəli diplomatik imkanlar yaradır.
Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə iştirakı yalnız protokol xarakterli tədbir kimi qiymətləndirilə bilməz. Belə toplantılar ikitərəfli görüşlər, qeyri-formal təmaslar və yeni əməkdaşlıq təşəbbüslərinin müzakirəsi üçün mühüm siyasi platforma yaradır.

Azərbaycanın əsas üstünlüyü - coğrafi mövqe

Azərbaycanın Bişkek sammitindəki iştirakının xüsusi əhəmiyyət daşıyan istiqamətlərindən biri ölkəmizin geostrateji coğrafiyasıdır.Azərbaycan Avropa ilə Asiyanın, Xəzər hövzəsi ilə Cənubi Qafqazın kəsişməsində yerləşir. Bu coğrafi mövqe ölkəmizə beynəlxalq nəqliyyat və logistika layihələrində mühüm rol oynamaq imkanı verir.
Son illərdə Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və digər infrastruktur layihələri Azərbaycanın tranzit imkanlarını artırıb.

Məhz bu səbəbdən Bişkekdə nəqliyyat məsələlərinin müzakirəsi Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. ŞƏT məkanında yerləşən dövlətlərin böyük hissəsi Avropa bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirməkdə maraqlıdır. Azərbaycan isə bu istiqamətdə mühüm tranzit qovşaqlarından birinə çevrilmək üçün əlverişli mövqeyə malikdir.

Orta Dəhliz - Azərbaycanın strateji imkanlarından biri

Bişkek sammitinin gündəliyində nəqliyyat və logistika məsələlərinin olması Azərbaycanın maraqları ilə birbaşa səsləşir.
Son illərdə Orta Dəhliz - Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu - Azərbaycan xarici siyasətinin və iqtisadi strategiyasının mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilib.

Çindən başlayaraq Mərkəzi Asiya, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan bu marşrutun inkişafı region ölkələri üçün yeni iqtisadi imkanlar yaradır.Azərbaycanın üstünlüyü isə ondan ibarətdir ki, ölkəmiz bu marşrutun mühüm həlqələrindən biridir.

Bişkekdə Mərkəzi Asiya dövlətlərinin liderləri ilə aparılacaq təmaslar Orta Dəhlizin inkişafı, yükdaşımaların artırılması, liman və dəmir yolu infrastrukturunun əlaqələndirilməsi, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və rəqəmsal logistika sistemlərinin tətbiqi kimi məsələlərin irəlilədilməsi baxımından mühüm ola bilər.

Çinlə münasibətlər yeni imkanlar açır

ŞƏT-in əsas siyasi və iqtisadi mərkəzlərindən biri Çindir. Azərbaycanın Çinlə münasibətləri də son illərdə yeni mərhələyə daxil olub.Pekin üçün Azərbaycan yalnız enerji və xammal mənbəyi deyil, həm də Avropaya çıxış baxımından mühüm nəqliyyat tərəfdaşıdır. Bakı üçün isə Çin dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarından biri, böyük investisiya və ticarət imkanlarına malik ölkədir.

Bu baxımdan Azərbaycan-Çin münasibətlərində nəqliyyatla yanaşı, rəqəmsal texnologiyalar, logistika, sənaye, yaşıl enerji və investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsi üçün ciddi potensial mövcuddur.
Bişkek sammiti bu istiqamətlər üzrə siyasi dialoqun daha da intensivləşdirilməsi üçün əlverişli platformadır.Mərkəzi

Asiya ilə münasibətlərdə yeni mərhələ

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələri son illərdə nəzərəçarpacaq dərəcədə inkişaf edib.
Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Türkmənistan və Tacikistanla siyasi, iqtisadi, nəqliyyat və humanitar əlaqələrin genişlənməsi Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilib.
Xüsusilə Azərbaycanla Qırğızıstan arasında münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsində inkişaf etməsi Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfərinə əlavə məna verir.

Bişkekdə Azərbaycan-Qırğızıstan münasibətlərinin mövcud vəziyyətinin qiymətləndirilməsi, yeni iqtisadi və investisiya layihələrinin müzakirəsi üçün imkanların yaranması gözləniləndir.
Mərkəzi Asiyanın enerji, nəqliyyat və iqtisadi potensialı Azərbaycanın regional strategiyası üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda Azərbaycan Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiyanı Qafqaz və Avropa ilə birləşdirən mühüm tərəfdaş rolunu oynaya bilər.

Türkiyə faktoru və Türk dünyasının əməkdaşlığı

Bişkek sammitində Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iştirakı Azərbaycan üçün ayrıca siyasi əhəmiyyət daşıyır.Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri müttəfiqlik xarakteri daşıyır və iki ölkə regional və beynəlxalq platformalarda bir-birini dəstəkləyən mövqelər nümayiş etdirir.

Türkiyənin Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin inkişafı, Azərbaycanın isə Xəzər üzərindən həmin regionla Avropa arasında mühüm bağlantı yaratması iki ölkənin regional nəqliyyat və iqtisadi layihələrdə əməkdaşlığını daha da gücləndirir.
Bu baxımdan Bişkek sammiti Türk dünyasının iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı üçün də əlavə imkanlar yaradır.

Ermənistanla bağlı məqam: regional sülh gündəliyi

Sammitdə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın da iştirakı tədbirə Azərbaycan üçün xüsusi siyasi məna qazandırır.
Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması və Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin edilməsi regional gündəliyin əsas məsələlərindəndir.Beynəlxalq platformalarda Azərbaycan öz mövqeyini daha geniş auditoriyaya çatdırmaq, regionda yeni reallıqları və sülh gündəliyini təqdim etmək imkanına malik olur.
Əgər Azərbaycan və Ermənistan nümayəndələri arasında hər hansı təmas baş verərsə, bu, regionda sülh və əməkdaşlıq prosesinin perspektivləri baxımından diqqətlə izlənəcək.

Lakin əsas məsələ ondan ibarətdir ki, Azərbaycan artıq regional məsələlər üzrə mövqeyini yalnız ikitərəfli danışıqlar masasında deyil, dünyanın müxtəlif siyasi platformalarında da təqdim etmək imkanına malikdir.

Şimal-Cənub və Şərq-Qərb yollarının kəsişməsində Azərbaycan

Azərbaycanın strateji üstünlüklərindən biri də iki mühüm nəqliyyat istiqamətinin - Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutlarının kəsişməsində yerləşməsidir.Şərqdən gələn yüklərin Avropaya, şimaldan gələn yüklərin isə İran və digər istiqamətlər vasitəsilə cənub bazarlarına çıxarılması Azərbaycan üçün mühüm tranzit imkanları yaradır.
Bu vəziyyət ölkəmizə yalnız tranzit gəlirləri əldə etmək deyil, həm də logistika mərkəzinə çevrilmək imkanı verir.
Bişkek sammiti çərçivəsində nəqliyyat məsələlərinin müzakirəsi bu baxımdan Azərbaycanın uzunmüddətli iqtisadi maraqları ilə tam uyğunluq təşkil edir.

İqtisadi diplomatiya üçün geniş meydan

Müasir dövrdə diplomatiyanın əsas istiqamətlərindən biri də iqtisadi diplomatiyadır.
Siyasi münasibətlərin möhkəmlənməsi birbaşa iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə təsir göstərir. Azərbaycan üçün ŞƏT məkanında yerləşən ölkələrlə ticarət dövriyyəsinin artırılması, qarşılıqlı investisiyaların təşviqi və birgə müəssisələrin yaradılması mühüm perspektivlər yaradır.

Kənd təsərrüfatı, qida sənayesi, turizm, nəqliyyat, energetika, informasiya texnologiyaları, tikinti və sənaye sahələrində əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar mövcuddur.Bu səbəbdən Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfərinə yalnız siyasi prizmadan deyil, həm də iqtisadi nəticələr baxımından yanaşmaq lazımdır.

Enerji əməkdaşlığı da gündəmdədir

Azərbaycanın enerji sektorundakı mövqeyi də ölkəmizin beynəlxalq diplomatik çəkisini artıran əsas amillərdəndir.
Azərbaycan uzun illərdir Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verən ölkələrdən biridir. Bununla yanaşı, ölkəmiz yaşıl enerji potensialının inkişaf etdirilməsi istiqamətində də mühüm layihələr həyata keçirir.
Mərkəzi Asiya ölkələrinin enerji resursları ilə Azərbaycanın enerji infrastrukturu arasında əlaqələrin qurulması gələcəkdə regional enerji əməkdaşlığının yeni modelini formalaşdıra bilər.Xəzər dənizi üzərindən elektrik enerjisi və yaşıl enerji layihələrinin inkişaf etdirilməsi də Azərbaycan üçün yeni imkanlar yaradır.

Rəqəmsal əməkdaşlıq və yeni iqtisadiyyat

Bişkek sammitinin gündəliyində rəqəmsal əməkdaşlıq məsələsinin yer alması da təsadüfi deyil.
Dünya iqtisadiyyatının sürətlə rəqəmsallaşdığı bir dövrdə nəqliyyat dəhlizlərinin səmərəliliyi yalnız fiziki infrastrukturdan asılı deyil. Elektron gömrük, rəqəmsal sənədləşmə, yük izləmə sistemləri və süni intellekt əsaslı logistika həlləri gələcəyin nəqliyyat sisteminin əsas elementlərinə çevrilir.Azərbaycanın rəqəmsal inkişaf sahəsində həyata keçirdiyi layihələr ölkənin bu prosesdə fəal iştirak etməsinə imkan verir.

Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu və diplomatik manevr imkanları

Prezident İlham Əliyevin Bişkek sammitində iştirakı həm də Azərbaycanın beynəlxalq diplomatik imkanlarının genişlənməsinin göstəricisidir.Bugünkü mürəkkəb geosiyasi şəraitdə müxtəlif güc mərkəzləri ilə münasibətləri qorumaq və inkişaf etdirmək hər bir dövlət üçün mühüm məsələdir.

Azərbaycanın xarici siyasətində əsas xüsusiyyətlərdən biri müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq qurmaqdır. Türkiyə, Rusiya, Çin, İran, Mərkəzi Asiya ölkələri, Avropa dövlətləri və digər tərəfdaşlarla paralel münasibətlərin inkişaf etdirilməsi Bakının diplomatik manevr imkanlarını genişləndirir.
Bişkek sammiti də bu siyasətin növbəti mühüm platformalarından biridir.

Azərbaycan üçün sammitin əsas üstünlükləri

Bişkek görüşünün ölkəmiz baxımından əhəmiyyətini bir neçə əsas istiqamətdə ümumiləşdirmək mümkündür:
Birinci - siyasi üstünlük. Azərbaycan dünyanın mühüm dövlətləri ilə bir platformada təmsil olunur və öz mövqeyini birbaşa ifadə etmək imkanına malikdir.
İkinci - diplomatik üstünlük. Prezident İlham Əliyevin müxtəlif dövlətlərin liderləri ilə görüşləri yeni siyasi və iqtisadi təşəbbüslərin müzakirəsinə şərait yarada bilər.
Üçüncü - nəqliyyat üstünlüyü. Orta Dəhliz və Şimal-Cənub marşrutlarının inkişafında Azərbaycanın mövqeyi daha da möhkəmlənə bilər.
Dördüncü - iqtisadi üstünlük. Çin, Mərkəzi Asiya, Rusiya, İran və digər ölkələrlə ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar yarana bilər.
Beşinci - enerji üstünlüyü. Azərbaycan öz enerji və yaşıl enerji potensialını yeni bazarlara çıxarmaq üçün əlavə tərəfdaşlıqlar qura bilər.
Altıncı - regional üstünlük. Azərbaycan Cənubi Qafqaz ilə Mərkəzi Asiya arasında əlaqələrin inkişafında aparıcı rolunu daha da gücləndirə bilər.

Bişkekdən Bakıya uzanan diplomatik perspektiv

Bütün bunlar göstərir ki, Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfəri Azərbaycanın xarici siyasətinin ümumi strategiyası çərçivəsində mühüm mərhələlərdən biridir.Azərbaycan artıq özünü yalnız enerji ixrac edən və regional məsələlərdə iştirak edən ölkə kimi deyil, Avrasiyanın nəqliyyat, enerji və siyasi xəritəsində mühüm bağlantı nöqtəsi kimi təqdim edir.
Bişkek sammitində iştirak bu mövqenin daha da möhkəmləndirilməsi üçün imkan yaradır.
Ən mühüm məsələ isə sammitdə əldə olunan siyasi təmasların sonradan konkret layihələrə çevrilməsidir. Diplomatik görüşlərin iqtisadi sazişlərə, yeni investisiyalara, nəqliyyat layihələrinə, ticarət əlaqələrinə və regional əməkdaşlıq mexanizmlərinə çevrilməsi Azərbaycanın bu platformadan əldə edə biləcəyi əsas dividendlər olacaq.

Azərbaycanın səsi daha geniş coğrafiyada eşidilir

Bişkek sammiti Azərbaycanın dəyişən dünya düzənində tutduğu mövqenin daha bir göstəricisidir.
Prezident İlham Əliyevin belə mühüm beynəlxalq platformada iştirakı Azərbaycanın həm Şərq, həm Qərb, həm Şimal, həm də Cənub istiqamətlərində əlaqələrini inkişaf etdirmək siyasətinin davamıdır.
Azərbaycanın əsas üstünlüyü onun geosiyasi mövqeyi ilə diplomatik fəallığının bir-birini tamamlamasıdır. Ölkəmiz bir tərəfdən Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin formalaşmasında mühüm aktor kimi çıxış edir, digər tərəfdən Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin inkişafına töhfə verir.
Bişkekdə dünyanın mühüm siyasi və iqtisadi mərkəzlərinin liderlərinin bir araya gəlməsi Azərbaycana öz milli maraqlarını müdafiə etmək, yeni tərəfdaşlıqlar qurmaq və mövcud əlaqələri daha da möhkəmləndirmək üçün geniş imkanlar açır.

Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin ŞƏT sammitində iştirakı təkcə diplomatik protokol hadisəsi deyil. Bu, Azərbaycanın artan beynəlxalq fəallığının, çoxşaxəli xarici siyasətinin və Avrasiyanın yeni siyasi-iqtisadi düzənində özünəməxsus rolunu daha da gücləndirmək strategiyasının növbəti mühüm ifadəsidir.
Başlıq üçün alternativ: "Bişkek zirvəsi və Azərbaycanın strateji imkanları: Bakı Avrasiyanın yeni əməkdaşlıq xəritəsində".

Vüqar İskəndərov
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin