Bir qadının geyiminə görə onu təhqir etmək İslamın əxlaqına uyğun deyil - İlahiyyatçı

Naxçıvanda "Əshabi-Kəhf" ziyarətgahında çəkilən görüntülər dini məkanlarda davranış qaydaları ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirib. Belə məkanlarda geyim, foto və video çəkilişi, eləcə də ziyarətgahın müqəddəsliyinə və digər ziyarətçilərə münasibət məsələləri həm dini, həm də etik baxımdan diqqət tələb edir. Ziyarətçilərin məkanın xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq daha həssas və hörmətli davranması vacib hesab olunur.

Bəs, dini ziyarətgahda qeyri-ənənəvi geyimdə və müxtəlif pozalarda video çəkilməsi dini və etik baxımdan necə qiymətləndirilir və belə müqəddəs məkanları ziyarət edən şəxslər geyim, davranış və foto-video çəkilişi ilə bağlı hansı qaydalara riayət etməlidirlər?
Mövzu ilə bağlı Sonxeber.az-a açıqlama verən ilahiyyatçı Əkrəm Həsənov bildirib ki, burada niyyət məsələsi daha çox rol oynayır. Hər ziyarətə gedən şəxsin fərqli niyyəti ola bilər.

"Eləsi var ki, orada özünə sevgili axtarır, eləsi var ki, imkanlı və pullu bir şəxslə tanış olmaq istəyir, bəziləri bəxtlərinin açılması, çoxlu pul qazanmaq və ya özlərini göstərmək məqsədilə ziyarətlərə gedirlər. Xüsusilə dini məkanlarla bağlı məsələlərdə fərqli niyyətli insanların davranışları da özünü göstərir. Mənim indiyədək İslamdan öyrəndiyimə görə, dinimiz bütün məsələlərdə örf və adətə hörmət edir. Geyim məsələsi də bizim örf və adətlərimizə uyğun olduğu halda İslamla ziddiyyət təşkil etmir. Mən bu məsələyə ilk növbədə insanı təhqir etmək və ya kiminsə geyimini müzakirə obyektinə çevirmək kimi deyil, müqəddəs məkanlara münasibət və ictimai məsuliyyət baxımından yanaşmağın tərəfdarıyam. Əshabi-Kəhf adi turistik məkan deyil. Bura Naxçıvanın həm dini, həm tarixi, həm də mədəni yaddaşında xüsusi yeri olan ziyarətgahdır. Son günlər burada bir bloqerin çəkdirdiyi video geyim və kamera qarşısında verdiyi pozalara görə sosial şəbəkələrdə müzakirələrə səbəb olub və sonradan həmin paylaşımın silindiyi barədə məlumat yayılıb. Məncə, burada əsas məsələ bir qadının nə geyinməsi üzərindən onu hədəfə çevirmək deyil. Əsas məsələ insanın hansı məkana getdiyini və həmin məkanın cəmiyyət üçün nə ifadə etdiyini nəzərə almasıdır. Quranda geyim məsələsi yalnız zahiri görünüş kimi təqdim edilmir. Əraf surəsinin 26-cı ayəsində Allah buyurur: "Ey Adəm övladları! Sizə ayıb yerlərinizi örtəcək libas və bəzək verdik. Təqva libası isə daha xeyirlidir." Burada geyimin həm fiziki, həm də mənəvi tərəfinə diqqət çəkilir. Nur surəsinin 30-31-ci ayələrində də həm kişilərə, həm qadınlara baxışlarına və iffətlərinə diqqət etmələri, qadınlara isə zinətlərini nümayiş etdirməmələri ilə bağlı göstəriş verilir".

İlahiyyatçı bildirib ki, İslam baxımından qadının və kişinin geyimi məsələsini tamamilə əhəmiyyətsiz hesab etmək düzgün deyil:

"Amma digər tərəfdən, dini hökmü izah etmək başqa şeydir, konkret bir insanı təhqir etmək, alçaltmaq və onun üzərinə kütləvi şəkildə getmək isə tamam başqa məsələdir. Mən bu ikisini bir-birindən ayırmağın vacib olduğunu düşünürəm. Peyğəmbərimizin (s.ə.s) "Həya imandandır" hədisi səhih mənbələrdə rəvayət olunub. Peyğəmbər (s.ə.s) həya məsələsində başqa bir insanı qınayan şəxsə də müdaxilə edərək, həyanın imandan olduğunu bildirib. Bu, bizə mühüm bir prinsip öyrədir: dini dəyəri müdafiə edərkən öz davranışımızda da həmin dəyəri qorumaq lazımdır. Başqa bir səhih hədisdə Peyğəmbərimiz (s.ə.s) buyurur: "Allah gözəldir və gözəlliyi sevir." Səhabə gözəl geyinməyi soruşanda Peyğəmbərimiz gözəl geyinməyin özünün təkəbbür olmadığını, təkəbbürün haqqı rədd etmək və insanları kiçik görmək olduğunu izah edir. Yəni İslamda səliqəli və gözəl geyinmək qadağan edilmir. Problem gözəlliyin özündə deyil, onun harada, hansı məqsədlə və necə nümayiş etdirilməsindədir. Mənim fikrimcə, Əshabi-Kəhf hadisəsində də bu fərqi nəzərə almaq lazımdır. Əgər bir insan adi turistik məkanda foto və video çəkdirirsə, bununla dini ziyarətgahda nümayişkaranə şəkildə foto çəkdirməyi eyni müstəvidə qiymətləndirmək olmaz. Çünki məkanın özünün ictimai və mənəvi konteksti var".

Onun sözlərinə görə, Quranda "Allahın nişanələrinə hörmət etmək qəlblərin təqvasındandır" buyurulur:

"Bu fikir Həcc surəsinin 32-ci ayəsində ifadə olunur. Ayədəki prinsip yalnız müəyyən bir mərasimlə məhdudlaşmır. İnsanın müqəddəs hesab etdiyi dəyərlərə münasibətində hörmət və məsuliyyət mühüm əxlaqi meyardır. Burada sosial media məsələsini də nəzərə almaq lazımdır. Bu gün bir insanın şəxsi davranışı artıq yalnız onun öz çevrəsində qalmır. Bloqer və influencerlərin milyonlarla insana çatan paylaşımları müəyyən davranış modellərinin formalaşmasına təsir göstərə bilir. Son illərin turizm araşdırmalarında da sosial media influencerlərinin insanların səyahət qərarlarına və məkan haqqında təsəvvürlərinə təsiri araşdırılıb. 2025-ci ildə aparılmış bir araşdırmada sosial media influencerlərinin turizm məkanlarına marağın formalaşmasına təsiri, başqa bir 2025-ci il tədqiqatında isə müqəddəs ziyarət məkanlarında influencerlərin həm həmin yerlərin tanıdılmasına, həm də ziyarətgahın sakitliyi və müqəddəsliyinin pozulması ilə bağlı narahatlıqlara səbəb ola bildiyi göstərilib. 2026-cı ildə dini turizmlə bağlı aparılan araşdırmalarda da müqəddəs məkanların yalnız turizm obyekti kimi deyil, insanların mənəvi və dini münasibət qurduğu məkanlar kimi qorunmasının vacibliyi vurğulanır. Yəni bu məsələ yalnız bizim cəmiyyətə aid mübahisə deyil. Dünyada da sosial media, turizm və müqəddəs məkanların qorunması arasındakı münasibət araşdırılır. Mən əvvəllər də demişəm ki, sosial şəbəkədə tanınmaq insana məsuliyyətsiz davranmaq hüququ vermir. Əksinə, auditoriya böyüdükcə məsuliyyət də artır. Çünki minlərlə insanın baxdığı paylaşım artıq sırf şəxsi davranış məsələsi olmaqdan çıxaraq ictimai təsir məsələsinə çevrilir".

İlahiyyatçı vurğulayıb ki, biz dini dəyərləri qorumaq adı ilə insanları təhqir etməməliyik:

"Bir qadının geyiminə görə onu təhqir etmək, söyüş yazmaq və alçaltmaq İslamın əxlaqına uyğun deyil. Əgər biz həyanı müdafiə ediriksə, özümüz də həyalı danışmalıyıq. Əgər müqəddəsliyə hörmətdən danışırıqsa, insanın ləyaqətinə də hörmət etməliyik. Qədim İslam alimlərinin əxlaq anlayışında da bu prinsip mühüm yer tutur. İmam Nəvəvi və digər alimlərin həya haqqında izahlarında həya insanı yaxşılığa yönəldən, pis və nalayiq davranışdan çəkindirən mənəvi keyfiyyət kimi izah edilir. Yəni həya yalnız geyim məsələsi deyil. O, danışıqda, baxışda, davranışda və insanlara münasibətdə də özünü göstərir. Əshabi-Kəhf kimi məkana gedən insanın bir neçə sadə qaydaya əməl etməsi kifayətdir. Məkanın dini və tarixi mahiyyətini nəzərə almaq, geyimdə həmin məkana uyğun ölçünü qorumaq, nümayişkaranə hərəkətlərdən çəkinmək, ibadət edən və dua edən insanlara mane olmamaq, yüksək səslə danışmamaq, ziyarətgahın ərazisini çirkləndirməmək, tarixi və dini obyektlərə toxunmamaq və onları şəxsi fotosessiyanın dekorasiyasına çevirməmək lazımdır. Foto və video çəkilişinin özünü də avtomatik olaraq yanlış hesab etmək olmaz. Əksinə, belə məkanların tarixini, memarlığını, mədəniyyətini və dini əhəmiyyətini düzgün şəkildə tanıtmaq faydalı ola bilər. Məsələn, bu yaxınlarda Əshabi-Kəhfi ziyarət edən gənclərin çəkdikləri görüntüləri Naxçıvanın tarixi və turizm məkanlarının təbliği baxımından paylaşdıqları barədə də məlumat verilib. Deməli, problem kameranın özündə deyil. Problem kameranın arxasında duran məqsəd və davranışdadır. Mənim qənaətimə görə, Əshabi-Kəhf podium deyil, amma onu insanlara göstərmək də qadağan deyil. Sadəcə, tanıtım ilə nümayiş arasında bir sərhəd var. Bir məkanı tanıtmaq onun mənəvi mahiyyətini göstərməkdir. Bir məkanı özünü nümayiş etdirmək üçün fon kimi istifadə etmək isə tamam başqa məsələdir. Bu hadisədən hamımız üçün bir nəticə çıxarmaq mümkündür. Dindar insan da, dünyəvi düşüncəli insan da, bloqer də, adi ziyarətçi də müqəddəs və tarixi məkanlara hörmət etməlidir. Eyni zamanda dini dəyərləri müdafiə edən insan da öz üslubunda təhqirə, təhqiramiz kampaniyaya və insanı alçaltmağa yol verməməlidir. Mən hesab edirəm ki, cəmiyyət olaraq bizə daha çox qışqırıq yox, mədəni dini maarifləndirmə lazımdır. İnsanlara "bunu etmə" deməklə yanaşı, niyə etməməli olduğunu da izah etmək lazımdır. Çünki qorxu ilə formalaşan davranış insanın yanında nəzarət olduqda dəyişə bilər, amma anlayış əsasında formalaşan əxlaq insanın nəzarətsiz olduğu yerdə də davam edir. Əshabi-Kəhf hadisəsində də əsas məsələ budur: müqəddəs məkana hörmət etmək, insanın ləyaqətini qorumaq və sosial medianın yaratdığı məsuliyyəti dərk etmək. Dini dəyərləri qorumağın ən düzgün yolu insanları təhqir etmək deyil, həmin dəyərlərin mahiyyətini düzgün izah etməkdir".

Röyalə Xəyal

Telegramda izləyin