Türkiyədə Azərbaycana qarşı informasiya hücumları: Qardaşlıq münasibətləri niyə hədəfə çevrilir?

Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri təkcə iki dövlət arasında diplomatik əməkdaşlıq deyil, ortaq tarixə, milli-mənəvi dəyərlərə və strateji maraqlara söykənən qardaşlıq modelidir. Məhz bu münasibətlərin xüsusi xarakteri Türkiyənin sosial media məkanında Azərbaycana qarşı səsləndirilən ittihamları, tanınmış şəxslərin sərt açıqlamalarını və Azərbaycanın diplomatik nümayəndəliyi qarşısında keçirilən aksiyaları daha geniş siyasi və informasiya kontekstində təhlil etməyi zəruri edir. Burada söhbət yalnız ayrı-ayrı paylaşımlardan və etirazlardan getmir. Əsas məsələ informasiya məkanında formalaşdırılan ictimai rəyin iki ölkənin münasibətlərinə mümkün təsiri, tənqidlə düşmənçilik arasındakı sərhəd və qardaşlıq münasibətlərinin qorunmasıdır.

Müasir dövrdə informasiya mübarizəsi dövlətlərarası münasibətlərin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilib. Sosial şəbəkələr artıq yalnız şəxsi fikirlərin ifadə olunduğu platformalar deyil. Onlar siyasi mövqelərin yayıldığı, ictimai rəyin formalaşdığı və müəyyən hadisələrin fərqli istiqamətlərdə təqdim edildiyi geniş informasiya məkanlarıdır. Burada bəzən bir şəxsin paylaşımı minlərlə istifadəçinin müzakirəsinə çevrilir, ayrı-ayrı fikirlər ümumiləşdirilir və emosional reaksiyalar faktların araşdırılmasını üstələyir. Azərbaycanla bağlı müzakirələrdə də əsas təhlükə məhz bu məqamda ortaya çıxır: konkret məsələlər ətrafında yaranan fikir ayrılıqlarının bütöv dövlətə və xalqa qarşı mənfi münasibətə çevrilməsi.

Türkiyənin sosial media seqmentində sıravi vətəndaşlardan ictimai nüfuza malik şəxslərədək müxtəlif insanların Azərbaycan haqqında sərt fikirlər səsləndirməsi ilk növbədə obyektiv təhlil tələb edir. Hər bir tənqidi mövqeyi avtomatik olaraq informasiya hücumu adlandırmaq doğru olmazdı. Eyni zamanda, tənqid adı altında yayılan təhqirləri, əsassız ittihamları və faktların təhrif edilməsini də adi fikir müxtəlifliyi kimi qiymətləndirmək mümkün deyil. Əsas meyar konkret açıqlamanın məzmunu, faktoloji əsasları, istifadə edilən ifadələr və onun ictimai müzakirəyə təsiridir.

Bu fərqin qorunması xüsusilə vacibdir. Çünki sağlam tənqid problemlərin həllinə kömək edir, əsassız ittihamlar isə etimadı sarsıdır. Azərbaycanla bağlı hansısa hadisə müzakirə edilirsə, onun səbəbləri, iştirakçıları və faktları araşdırılmalıdır. Lakin ayrı-ayrı hadisələri ümumiləşdirərək Azərbaycan xalqını hədəfə almaq, ölkəni təhqiramiz ifadələrlə təqdim etmək və ictimaiyyətdə düşmən obrazı formalaşdırmaq konstruktiv mövqe sayıla bilməz.

Məsələnin digər tərəfi ictimai nüfuz amilidir. Tanınmış şəxslərin sosial media hesablarında yaydıqları fikirlər geniş auditoriyaya çatır və bəzən ənənəvi medianın gündəliyinə də təsir edir. Bu səbəbdən onların məsuliyyəti daha böyükdür. İctimaiyyət qarşısında çıxış edən şəxslər faktları yoxlamadan ittiham səsləndirdikdə və emosional ritorikaya üstünlük verdikdə, onların mövqeyi fərdi fikir çərçivəsindən çıxaraq daha geniş ictimai təsir yarada bilər. Xüsusilə iki qardaş ölkə arasındakı münasibətlərə aid məsələlərdə sözün məsuliyyəti daha həssas xarakter daşıyır.

Ancaq burada Türkiyə cəmiyyətini bütövlükdə Azərbaycana qarşı mövqedə göstərmək də yanlış yanaşma olardı. Sosial şəbəkələrdə səs-küy yaradan ayrı-ayrı şəxslərin fikirləri milyonlarla insanın mövqeyini ifadə etmir. Türkiyədə Azərbaycanla qardaşlıq münasibətlərini müdafiə edən, təxribatçı çağırışlara qarşı çıxan və iki dövlət arasında strateji tərəfdaşlığın qorunmasını vacib sayan insanlar da var. Deməli, təhlilin hədəfi bütöv bir xalq deyil, konkret davranışlar, əsassız iddialar və ictimai gərginliyi artıran ritorika olmalıdır.

Azərbaycanın Ankaradakı səfirliyinin qarşısında keçirilən aksiyalar isə informasiya müzakirələrinə diplomatik və hüquqi ölçü əlavə edir. Diplomatik nümayəndəliklər dövlətlərarası münasibətlərin rəsmi institutlarıdır və onların təhlükəsizliyi beynəlxalq hüquqla qorunur. Dinc aksiya keçirmək hüququ demokratik cəmiyyətin mühüm prinsiplərindən olsa da, bu hüquq təhdidə, zorakılığa çağırışa və diplomatik nümayəndəliyin təhlükəsizliyini riskə atan hərəkətlərə bəraət qazandırmır.

Bu baxımdan əsas məsələ aksiyanın keçirilməsindən daha çox onun xarakteri, məzmunu və konkret davranışların hüquqi çərçivəyə uyğunluğudur. Əgər aksiya zamanı qanun pozuntusu baş veribsə, həmin hallar faktlar əsasında araşdırılmalı və hüquqi qiymət verilməlidir. Əgər dinc etiraz hüququndan istifadə olunubsa, bu hüquq da nəzərə alınmalıdır. Obyektiv yanaşma emosional mühakimələrdən deyil, sübutlardan və hüquqi meyarlardan çıxış etməyi tələb edir.

Diplomatik nümayəndəliklərin qorunması məsələsində 1961-ci il Vyana Konvensiyasının prinsipləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Konvensiyaya əsasən, qəbul edən dövlət diplomatik nümayəndəliyin binasını müdaxilə və zərərdən qorumaq, onun dincliyinin pozulmasının və ləyaqətinə xələl gətirilməsinin qarşısını almaq üçün müvafiq tədbirlər görməlidir. Bu öhdəlik aksiyaların qanuni keçirilməsi ilə diplomatik nümayəndəliyin təhlükəsizliyi arasında tarazlığın təmin olunmasını zəruri edir.

Hadisələrin siyasi təhlili zamanı daha bir sual ortaya çıxır: sosial media mübahisələri nə zaman iki ölkənin münasibətlərinə təsir göstərən amilə çevrilir? Bunun cavabı yalnız paylaşımların sayında deyil, həmin müzakirələrin hansı istiqamətdə inkişaf etməsindədir. Əgər ayrı-ayrı şəxslərin açıqlamaları qarşılıqlı təhqirləri artırır, ictimai qrupları bir-birinə qarşı qoyur və diplomatik hadisələr ətrafında əsassız ittihamları gücləndirirsə, sosial media mübahisəsi artıq ictimai etimada təsir göstərməyə başlayır. Bu, avtomatik olaraq dövlətlərarası böhran demək deyil, lakin vaxtında və məsuliyyətli münasibət tələb edən riskdir.

İnformasiya hücumlarının təhlilində sübut məsələsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hər hansı məlumatın çoxsaylı hesablar tərəfindən paylaşılması onun həqiqiliyini təsdiqləmir. Eyni iddianın təkrar-təkrar yayılması ictimaiyyətdə yanlış təsəvvür yarada bilər. Buna görə də Azərbaycanla bağlı ittihamların mənbələri, faktoloji əsasları və təqdim olunma forması araşdırılmalıdır. Lakin konkret sübutlar olmadan hər bir tənqidi fikri xarici müdaxilə və ya təşkilatlanmış kampaniya kimi təqdim etmək də obyektiv təhlil prinsiplərinə uyğun deyil. İnformasiya təhlükəsizliyinin əsası şübhələri sübuta çevirmək deyil, faktları müəyyənləşdirməkdir.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin strateji xarakteri belə hadisələrə yanaşmada xüsusi təmkin tələb edir. İki ölkə regional təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, müdafiə və digər sahələrdə geniş əməkdaşlıq həyata keçirir. Bu əlaqələrin əhəmiyyəti ayrı-ayrı sosial media mübahisələrindən daha böyükdür. Bununla belə, strateji tərəfdaşlıq mövcud problemlərin müzakirəsindən imtina etmək demək deyil. Əksinə, güclü münasibətlər problemləri açıq şəkildə müzakirə etmək, yanlış anlaşılmaları aradan qaldırmaq və qarşılıqlı etimadı qorumaq imkanına malik olmalıdır.

Azərbaycanın belə hallara cavabı da bu prinsipə əsaslanmalıdır. Əsassız iddialar faktlarla təkzib edilməli, diplomatik nümayəndəliyin təhlükəsizliyi ilə bağlı məsələlər rəsmi kanallarla qaldırılmalı, hüquqi pozuntu əlamətləri olduqda müvafiq mexanizmlərdən istifadə edilməlidir. Sosial şəbəkələrdə qarşılıqlı təhqirə qoşulmaq, bütün Türkiyə cəmiyyətini ittiham etmək və emosional reaksiyaları genişləndirmək isə problemin həllinə xidmət etməz. Əksinə, belə davranışlar ictimai gərginliyi artıraraq sağlam dialoq imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.

Medianın üzərinə düşən vəzifə də məhz burada aydın görünür. Jurnalistika sosial şəbəkələrdəki hər emosional paylaşımı xəbər kimi tirajlamaqla kifayətlənməməli, hadisələrin mahiyyətini araşdırmalı, mənbələri yoxlamalı və faktla şərhi bir-birindən ayırmalıdır. Xüsusilə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə aid məsələlərdə sensasiya naminə işlədilən başlıqlar və birtərəfli təqdimatlar ictimai gərginliyi daha da artıra bilər. Peşəkar media həm tənqid hüququnu, həm də insan ləyaqətinə və həqiqətə hörmət prinsipini qorumalıdır.
Nəticə etibarilə, Türkiyənin sosial media məkanında Azərbaycana qarşı səsləndirilən ittihamlar və səfirliyimiz qarşısında keçirilən aksiyalar informasiya məsuliyyəti, diplomatik təhlükəsizlik və ictimai etimad baxımından ciddi təhlil tələb edir. Burada əsas məqsəd qarşıdurmanı dərinləşdirmək deyil, faktları müəyyənləşdirmək, əsassız ittihamları ifşa etmək və problemlərin hüquqi-diplomatik yollarla həllinə nail olmaqdır.
Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının gücü bütün məsələlərdə eyni fikirdə olmaqdan deyil, fikir ayrılıqlarını düşmənçiliyə çevirmədən həll etmək bacarığından qaynaqlanır. Bu münasibətlərin qorunması hər iki cəmiyyətdən məsuliyyətli söz, obyektiv yanaşma və qarşılıqlı hörmət tələb edir. Sosial şəbəkələrdəki səs-küyün xalqların ortaq maraqlarını üstələməsinə imkan verməmək, təhqir və manipulyasiyaya qarşı faktlarla çıxış etmək, diplomatik nümayəndəliklərin təhlükəsizliyinə hörmət göstərmək bu gün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Əsl qardaşlıq emosional şüarlarla deyil, çətin məqamlarda nümayiş etdirilən məsuliyyətlə ölçülür. Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlərin tarixi və strateji dəyəri də tələb edir ki, ayrı-ayrı şəxslərin məsuliyyətsiz açıqlamaları bütöv xalqların münasibətlərinə kölgə salmasın. Ən doğru yol həqiqəti müdafiə etmək, hüquqa hörmət göstərmək və hər cür mübahisəni qarşılıqlı etimadı qoruyan dialoq müstəvisində həll etməkdir.

Aydın Mirzəzadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin