Mənzil alarkən aldadılmamaq üçün nələrə diqqət etmək lazımdır? - ƏMLAK EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Mənzil alarkən vətəndaşlar bəzən yalnız evin qiymətinə, yerləşdiyi əraziyə və görünüşünə diqqət yetirir, lakin sənədlərin yoxlanılması, tikilinin hüquqi vəziyyəti, mənzilin faktiki sahəsi və müqavilə şərtləri kimi mühüm məqamları nəzərdən qaçırırlar.

Tələsik verilən qərarlar isə sonradan maddi itkilərə və hüquqi problemlərə yol aça bilər. Bəs mənzil alarkən vətəndaşlar ən çox hansı səhvlərə yol verirlər və bu cür risklərdən qorunmaq üçün nələrə diqqət etmək lazımdır?
Mövzu ilə bağlı əmlak eksperti Fərid Cəfərli Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, mənzil almaq insanın həyatında verdiyi ən mühüm maliyyə qərarlarından biridir. Lakin təcrübə göstərir ki, vətəndaşlar bu qərarı verərkən bəzən emosiyalara, qiymət amilinə və ya satıcının təqdim etdiyi məlumatlara həddindən artıq güvənir, hüquqi və texniki məsələləri isə ikinci plana keçirirlər. Halbuki daşınmaz əmlak alışı zamanı diqqətdən kənarda qalan kiçik bir detal gələcəkdə ciddi maliyyə itkisinə və hüquqi problemlərə səbəb ola bilər.

Vətəndaşların mənzil alarkən yol verdiyi əsas səhvlərdən biri əmlakın hüquqi vəziyyətini tam yoxlamamaqdır. Alıcıların bir qismi mənzilin sənədlərinin mövcudluğunu kifayət hesab edir. Halbuki sənədlərin olması ilə həmin sənədlərin hüquqi baxımdan qaydasında olması eyni anlayış deyil. Mənzilin mülkiyyət hüququnun kimə məxsus olduğu, üzərində ipoteka, həbs və ya digər yüklülüklərin olub-olmadığı, sərəncam vermək hüququnun mövcudluğu və əqdin qanunvericiliyin tələblərinə uyğun rəsmiləşdirilməsi mütləq araşdırılmalıdır. Xüsusilə alqı-satqıdan əvvəl müvafiq dövlət reyestri məlumatlarının yoxlanılması vacibdir.

İkinci mühüm səhv çıxarış məsələsinə və tikintinin hüquqi statusuna kifayət qədər diqqət yetirməməkdir. Xüsusilə yeni tikililərdə vətəndaşlar bəzən binanın xarici görünüşünə, yerləşdiyi əraziyə və təqdim olunan layihələrə əsasən qərar verirlər. Lakin binanın tikintisi, istismara qəbulu, mənzilin fərdi mülkiyyət kimi qeydiyyatı və müvafiq sənədlərin vəziyyəti ayrıca qiymətləndirilməlidir. Tikinti şirkətinin verdiyi müqavilə və ya maliyyə sənədi öz-özlüyündə dövlət reyestrində mülkiyyət hüququnun qeydiyyatını əvəz etmir. Buna görə də alıcı yalnız vədlərə deyil, yoxlanıla bilən hüquqi faktlara əsaslanmalıdır.

Üçüncü səhv mənzilin real bazar dəyərini araşdırmadan qərar verməkdir. Bəzən alıcılar münasib qiymət gördükdə tələsir və həmin ərazidə oxşar mənzillərin qiymətləri ilə müqayisə aparmırlar. Halbuki qiymətə yalnız mənzilin sahəsi deyil, binanın texniki vəziyyəti, yerləşmə mövqeyi, nəqliyyat əlçatanlığı, infrastruktur, mərtəbə, təmirin keyfiyyəti və gələcəkdə əmlakın satılma imkanları da təsir göstərir. Bazardan nəzərəçarpacaq dərəcədə ucuz təklif isə xüsusilə diqqətlə araşdırılmalıdır. Ucuzluğun səbəbi hüquqi problem, texniki qüsur və ya digər risklərlə bağlı ola bilər.

Dördüncü səhv bütün xərcləri əvvəlcədən hesablamamaqdır. Mənzil alan şəxslər çox vaxt yalnız satış qiymətini nəzərə alırlar. Halbuki notariat və qeydiyyatla bağlı ödənişlər, mümkün bank və qiymətləndirmə xərcləri, təmir, kommunal xidmətlər, binanın idarəetmə və saxlanma xərcləri də ümumi büdcəyə daxil edilməlidir. İpoteka ilə mənzil alan şəxslər isə aylıq ödənişin ailə büdcəsinə uzunmüddətli təsirini, faiz dərəcəsini, sığorta və digər müqavilə şərtlərini diqqətlə qiymətləndirməlidirlər. Əsas məsələ yalnız mənzili almaq deyil, onu aldıqdan sonra maliyyə çətinliyi yaşamadan saxlaya bilməkdir.

Beşinci səhv mənzilin texniki vəziyyətini peşəkar şəkildə yoxlamamaqdır. Mənzilin təmirli olması onun keyfiyyətli və problemsiz olması demək deyil. Divarlarda nəmlik, su sızmaları, elektrik və santexnika sistemlərində nasazlıqlar, havalandırma problemləri, pəncərələrin keyfiyyəti və digər qüsurlar sonradan əlavə xərclər yarada bilər. Yeni tikililərdə isə binanın ümumi texniki vəziyyəti, liftlərin, yanğın təhlükəsizliyi sistemlərinin, su və elektrik təchizatının vəziyyəti də nəzərə alınmalıdır. Zərurət olduqda müstəqil texniki mütəxəssisin rəyindən istifadə etmək məqsədəuyğundur.

Digər geniş yayılmış problem müqavilə şərtlərini oxumadan sənədlərə imza atmaqdır. Alıcı bəzən satıcıya və ya tikinti şirkətinə güvəndiyi üçün müqavilənin bütün müddəalarını araşdırmır. Halbuki ödənişin qaydası, təhvil müddəti, gecikməyə görə məsuliyyət, müqaviləyə xitam verilməsi, ödənilmiş vəsaitin geri qaytarılması və tərəflərin öhdəlikləri əvvəlcədən aydın olmalıdır. Müqavilədə başa düşülməyən və ya alıcı üçün risk yaradan müddəalar varsa, imzalamazdan əvvəl hüquqşünasın rəyini almaq daha təhlükəsiz yanaşmadır.

Bununla yanaşı, vətəndaşların tez-tez yol verdiyi səhvlərdən biri beh və ya ilkin ödəniş adı altında pul vəsaitini lazımi hüquqi təminat olmadan təqdim etməkdir. Ödənişin hansı məqsədlə verildiyi, hansı hallarda geri qaytarılacağı və tərəflərin öhdəlikləri yazılı şəkildə müəyyən edilməlidir. Şifahi razılaşmalar gələcək mübahisələr zamanı tərəflərin mövqeyini sübut etməsini çətinləşdirə bilər. Ödənişlərin sənədləşdirilməsi və pulun kimə, hansı əsasla verildiyinin təsdiqlənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Mənzil alarkən başqa bir vacib məqam satıcının şəxsiyyətini və satış hüququnu yoxlamaqdır. Əgər əmlak nümayəndə vasitəsilə satılırsa, etibarnamənin qüvvədə olub-olmaması və həmin şəxsin konkret əqdi həyata keçirmək səlahiyyəti araşdırılmalıdır. Birgə mülkiyyət, nikah dövründə əldə edilmiş əmlak və digər şəxslərin hüquqlarına aid hallar da konkret vəziyyətdən asılı olaraq əlavə sənədlərin və razılıqların yoxlanılmasını tələb edə bilər.

Bəzi alıcılar isə mənzilin yalnız bugünkü vəziyyətini qiymətləndirir, gələcək perspektivini nəzərə almırlar. Ərazidə nəqliyyatın inkişafı, məktəb və tibb müəssisələrinin əlçatanlığı, parklanma imkanları, səs-küy səviyyəsi, binanın idarə olunması və əmlakın gələcək likvidliyi mühüm amillərdir. Əgər mənzil investisiya məqsədilə alınırsa, kirayə tələbatı, real gəlirlilik, boş qalma ehtimalı və gələcək satış imkanları da hesablanmalıdır. Sadəcə qiymət artacağına ümid etmək investisiya qərarı üçün kifayət deyil.

Nəhayət, mənzil alarkən ən təhlükəli səhvlərdən biri tələskənlik və emosional qərarvermədir. Satıcının "bu gün qərar verməsəniz, mənzil satılacaq" kimi ifadələri alıcını yoxlamaları tamamlamadan qərar verməyə sövq edə bilər. Lakin böyük maliyyə öhdəliyi yaradan belə bir alışda qərar təzyiq altında deyil, hüquqi, maliyyə və texniki təhlil əsasında verilməlidir.

Yekun

Mənzil alarkən təhlükəsiz qərar verməyin əsas prinsipi üç istiqamətdə yoxlama aparmaqdır: hüquqi təhlükəsizlik, maliyyə dayanıqlılığı və texniki keyfiyyət. Alıcı mülkiyyət sənədlərini yoxlamalı, müqavilənin şərtlərini anlamalı, bütün xərcləri hesablamalı və mənzilin real vəziyyətini qiymətləndirməlidir.

Unutmaq olmaz ki, daşınmaz əmlak alışı yalnız bir mənzilin əldə edilməsi deyil, eyni zamanda ciddi maliyyə və hüquqi məsuliyyətin qəbul edilməsidir. Bu prosesdə peşəkar yanaşma, sənədlərin müstəqil yoxlanılması və tələskənlikdən uzaq qərarvermə vətəndaşın həm vəsaitini, həm də gələcək hüquqlarını qorumağın ən etibarlı yollarıdır.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin