Azərbaycan-Laos əlaqələrində yeni əməkdaşlıq imkanları

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin oktyabrın 13-də Laos Xalq Demokratik Respublikasının Prezidenti Thonqlun Sisulitin Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı mətbuata verdiyi bəyanat iki ölkə arasında əməkdaşlığın yalnız siyasi və iqtisadi münasibətlərlə məhdudlaşmadığını, eyni zamanda, humanitar, elmi, təhsil və texnoloji istiqamətlərdə geniş perspektivlərə malik olduğunu nümayiş etdirir. Dövlət başçısının bəyanatında Laoslu tələbələrin Azərbaycanda təhsil alması, mina təhlükəsi ilə mübarizə, təcrübə mübadiləsi və müasir texnologiyaların tətbiqi məsələlərinə toxunulması Azərbaycan-Laos münasibətlərinin insan amilinə əsaslanan yeni məzmununu ortaya qoyur. Müasir dövrdə dövlətlərarası münasibətlərin davamlılığı yalnız siyasi razılaşmalar və iqtisadi göstəricilərlə müəyyən edilmir. Xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsi, təhsil və elm sahəsində əlaqələrin yaradılması, mədəni dəyərlərin tanıdılması və ümumi problemlərin həlli istiqamətində əməkdaşlıq da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin bəyanatında humanitar məsələlərə xüsusi yer ayırması iki ölkənin gələcək münasibətlərinin daha geniş əsaslar üzərində qurulması baxımından diqqətəlayiqdir. Azərbaycan və Laos arasında diplomatik münasibətlər 22 may 1995-ci ildə qurulub. Ötən müddətdə iki ölkə beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı əlaqələrini davam etdirib. Lakin münasibətlərin daha da dərinləşdirilməsi üçün diplomatik təmasların cəmiyyətlər arasında əlaqələrlə tamamlanması vacibdir. Təhsil, elm, mədəniyyət və humanitar əməkdaşlıq məhz bu məqsədə xidmət edir. Belə əlaqələr müxtəlif cəmiyyətlərin bir-birini daha yaxından tanımasına, qarşılıqlı təcrübədən faydalanmasına və uzunmüddətli dostluq münasibətlərinin formalaşmasına imkan yaradır.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında Laoslu tələbələrin Azərbaycanda təhsil alması məsələsinə xüsusi diqqət yetirilməsi tarixi əlaqələrin müasir dövrdə bərpası və inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir. Dövlət başçısı bildirib ki, vaxtilə sovet dövründə iki mindən çox laoslu tələbə Azərbaycanda təhsil alıb. Bu fakt iki ölkə arasında təhsil sahəsində mövcud olmuş əlaqələrin tarixi köklərə malik olduğunu göstərir. Keçmişdə Azərbaycanda təhsil almış laoslu gənclərin təcrübəsi iki cəmiyyət arasında formalaşmış humanitar əlaqələrin mühüm hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Xarici tələbələrin bir ölkədə təhsil alması yalnız bilik və peşə bacarıqlarının əldə edilməsi demək deyil. Onlar eyni zamanda həmin ölkənin dilini, mədəniyyətini, cəmiyyətini və inkişaf təcrübəsini öyrənir, gələcəkdə öz ölkələrinə qayıtdıqdan sonra əldə etdikləri bilikləri tətbiq etmək imkanı qazanırlar. Beləliklə, təhsil sahəsində əməkdaşlıq dövlətlər arasında uzunmüddətli əlaqələrin formalaşmasına töhfə verir. Prezident İlham Əliyevin bu ənənənin bərpa edilməsini təklif etməsi Azərbaycanın təhsil sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsinə verdiyi əhəmiyyəti göstərir. Dövlət başçısının bildirdiyinə görə, Laoslu tələbələrin Azərbaycanda təhsil almalarını dəstəkləmək məqsədilə müvafiq təqaüd mexanizmi də təklif olunub. Bu yanaşma əməkdaşlığın yalnız ümumi niyyət səviyyəsində saxlanılmamasını, gənclərin təhsil imkanlarının genişləndirilməsi üçün praktiki vasitələrin nəzərdən keçirilməsini nəzərdə tutur. Təqaüd mexanizmləri beynəlxalq təhsil əməkdaşlığının mühüm alətlərindən biridir. Onlar tələbələrin xaricdə təhsil almaq imkanlarını genişləndirir, müxtəlif sosial və iqtisadi şəraitdə yaşayan gənclərin ali təhsilə çıxışını asanlaşdırır. Bununla yanaşı, təqaüd proqramlarının səmərəliliyi seçilən ixtisasların əmək bazarının ehtiyaclarına uyğunluğu, tədrisin keyfiyyəti, tələbələrin sosial adaptasiyası və təhsil müddətində göstərilən dəstək kimi amillərdən də asılıdır. Azərbaycan universitetlərində Laoslu tələbələrin təhsil alması üçün konkret istiqamətlərin müəyyənləşdirilməsi bu baxımdan vacib olacaq. Müasir dövrdə iqtisadiyyat, kənd təsərrüfatı, mühəndislik, informasiya texnologiyaları, energetika, ekologiya və digər sahələrdə ixtisaslı kadrların hazırlanması ölkələrin inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Laos arasında təhsil əməkdaşlığının inkişafı zamanı hər iki ölkənin ehtiyacları nəzərə alınmaqla prioritet ixtisaslar seçilə bilər. Təhsil sahəsində əlaqələrin inkişafı universitetlər arasında birbaşa münasibətlərin qurulmasını da tələb edir. Ali təhsil müəssisələri arasında memorandumların imzalanması, tələbə və müəllim mübadiləsi, birgə elmi layihələrin həyata keçirilməsi və distant təhsil imkanlarının araşdırılması bu istiqamətdə faydalı addımlar ola bilər. Belə əməkdaşlıq yalnız tələbələrin sayının artırılmasına deyil, elmi biliklərin və akademik təcrübənin qarşılıqlı mübadiləsinə də şərait yaradar.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında diqqət çəkən digər məsələ mina təhlükəsidir. Dövlət başçısı bildirib ki, Azərbaycan və Laos bu ciddi problemlə üzləşmiş ölkələrdir. Laosda müharibədən onilliklər keçməsinə baxmayaraq, insanlar hələ də mina və partlamamış sursatların yaratdığı təhlükədən əziyyət çəkirlər. Azərbaycan isə Ermənistanın işğalı nəticəsində ərazilərində basdırılmış minaların ağır humanitar nəticələri ilə üzləşib. Bu problem müharibələrin fəsadlarının silahlı toqquşmalar başa çatdıqdan sonra da uzun müddət davam edə bildiyini göstərir. Mina təhlükəsi insanların həyatına və sağlamlığına zərər vurmaqla yanaşı, ərazilərin təhlükəsiz istifadəsinə, kənd təsərrüfatının inkişafına, infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsinə və məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışına mane olur. Bu baxımdan minatəmizləmə yalnız texniki və mühəndislik məsələsi deyil, eyni zamanda, humanitar təhlükəsizlik, sosial inkişaf və insan hüquqları ilə bağlı məsələdir. Prezident İlham Əliyev bəyanatında Azərbaycanın üzləşdiyi mina probleminin miqyasına diqqət çəkərək Ermənistanın işğalı nəticəsində Azərbaycan ərazilərində bir milyondan çox minanın basdırıldığını bildirib. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, son beş-altı il ərzində 400-dən çox azərbaycanlı mina partlayışları nəticəsində həyatını itirib və ya ağır yaralanıb. Bu rəqəmlər mina təhlükəsinin insan həyatı üçün yaratdığı ciddi riskləri nümayiş etdirir. Minaların yaratdığı təhlükə ilk növbədə mülki əhali üçün ağır nəticələr doğurur. İnsanlar gündəlik fəaliyyətlərini həyata keçirərkən, kənd təsərrüfatı sahələrindən istifadə edərkən, otlaq və meşə ərazilərinə gedərkən və ya yaşayış məntəqələri arasında hərəkət edərkən mina təhlükəsi ilə üzləşə bilərlər. Buna görə də təhlükəli ərazilərin müəyyənləşdirilməsi, minatəmizləmə işlərinin aparılması, əhalinin maarifləndirilməsi və zərərçəkənlərə dəstək göstərilməsi kompleks yanaşma tələb edir. Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində aparılan bərpa və quruculuq işləri çərçivəsində mina təhlükəsinin aradan qaldırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Yol və digər infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, kənd təsərrüfatı fəaliyyətinin bərpası və insanların təhlükəsiz qayıdışı ərazilərin minalardan təmizlənməsi ilə birbaşa bağlıdır. Buna görə də minatəmizləmə ölkənin postmünaqişə dövründə qarşılaşdığı əsas humanitar və inkişaf çağırışlarından biri olaraq qalır. Laosun bu sahədə uzunmüddətli təcrübəyə malik olması Azərbaycan üçün qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi imkanları yaradır. Müxtəlif ölkələrin mina təhlükəsi ilə mübarizədə tətbiq etdiyi metodların öyrənilməsi, maarifləndirmə proqramlarının müqayisəsi, texniki həllərin araşdırılması və mütəxəssislər arasında təmasların qurulması faydalı ola bilər. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında bu sahədə təcrübə mübadiləsinin əhəmiyyətinin vurğulanması məhz belə əməkdaşlığın vacibliyini göstərir. Mina təhlükəsinə qarşı mübarizədə texnologiyaların rolu da getdikcə artır. Müasir aşkarlama vasitələri, məsafədən idarə olunan texniki qurğular, rəqəmsal xəritələşdirmə və məlumatların emalı üsulları minatəmizləmə işlərinin səmərəliliyini yüksəltmək üçün istifadə oluna bilər. Lakin texnologiyaların tətbiqi ərazinin xüsusiyyətləri, mina növləri, torpaq şəraiti və təhlükəsizlik tələbləri nəzərə alınmaqla həyata keçirilməlidir. Azərbaycan və Laos arasında texnoloji əməkdaşlığın inkişafı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıya bilər. Tərəflər müvafiq qurumlar və mütəxəssislər səviyyəsində istifadə olunan üsullar barədə məlumat mübadiləsi apara, texniki həllərin tətbiqi imkanlarını öyrənə və peşəkar təlim proqramlarını nəzərdən keçirə bilərlər. Prezident İlham Əliyevin treninqlərə xüsusi diqqət yetirməsi də mütəxəssislərin hazırlanmasının vacibliyini ön plana çıxarır. Minatəmizləmə sahəsində kadr hazırlığı yalnız texniki bacarıqlardan ibarət deyil. Bu sahədə çalışan şəxslər təhlükəsizlik qaydalarını, risklərin qiymətləndirilməsini, texniki avadanlıqlardan düzgün istifadəni və fövqəladə vəziyyətlərdə davranış prosedurlarını dərindən bilməlidirlər. Təcrübəli mütəxəssislərin biliklərinin bölüşdürülməsi və təlimlərin təşkili insan həyatının qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, mina təhlükəsi barədə ictimai maarifləndirmə proqramlarının əhəmiyyəti böyükdür. Əhali təhlükəli əraziləri tanımalı, şübhəli əşyalara toxunmamalı və müvafiq qurumların xəbərdarlıqlarına əməl etməlidir. Uşaqlar və yeniyetmələr üçün maarifləndirici tədbirlərin keçirilməsi də mina hadisələrinin qarşısının alınmasında vacib rol oynaya bilər. Bu sahədə maarifləndirmə təcrübəsinin mübadiləsi Azərbaycan və Laos arasında humanitar əməkdaşlığın faydalı istiqamətlərindən biri ola bilər.
Oktyabrın 13-də qəbul edilən Birgə Bəyanat və imzalanan sənədlər bu əməkdaşlığın inkişafı üçün ümumi siyasi çərçivə yaradır. Kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu müxtəlif sahələr üzrə institusional əlaqələrin genişləndirilməsinin nümunəsidir. Bu təcrübədən çıxış edərək gələcəkdə təhsil, elmi tədqiqatlar və humanitar məsələlər üzrə də konkret əməkdaşlıq təşəbbüslərinin araşdırılması mümkündür. Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif regionlarla münasibətlərin qarşılıqlı maraqlara əsaslanmasıdır. Cənub-Şərqi Asiya ilə əlaqələrin inkişaf etdirilməsi ölkəmizin xarici siyasət coğrafiyasının genişlənməsinə və yeni tərəfdaşlıq imkanlarının yaranmasına xidmət edir. Laosla humanitar əməkdaşlığın gücləndirilməsi də bu yanaşmanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Belə əməkdaşlığın əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, o, konkret insan ehtiyaclarına cavab verən nəticələr yaratmaq imkanına malikdir. Təqaüd proqramları gənclərin təhsil imkanlarını genişləndirə, universitetlər arasında əlaqələr elmi inkişafı dəstəkləyə, mədəni mübadilə xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı möhkəmləndirə, mina təhlükəsinə qarşı təcrübə mübadiləsi isə insan həyatının qorunmasına töhfə verə bilər.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 13-də verdiyi bəyanat Azərbaycan-Laos münasibətlərində humanitar əməkdaşlığın mühüm yer tutduğunu nümayiş etdirir. Laoslu tələbələrin Azərbaycanda təhsil alması ənənəsinin bərpası, təqaüd mexanizmlərinin nəzərdən keçirilməsi, təhsil və mədəniyyət əlaqələrinin genişləndirilməsi, mina təhlükəsinə qarşı təcrübə və texnologiya mübadiləsi gələcək əməkdaşlığın perspektivli istiqamətləridir. Bu istiqamətlər üzrə əldə ediləcək nəticələr iki ölkə arasında siyasi münasibətlərin daha geniş ictimai və humanitar əsaslarla möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər. Təhsil alan gənclər, elmi əməkdaşlıqda iştirak edən mütəxəssislər, mədəniyyət nümayəndələri və humanitar təhlükəsizlik sahəsində çalışan peşəkarlar Azərbaycan ilə Laos arasında dostluğun inkişafına töhfə verə bilərlər. Beləliklə, ikitərəfli münasibətlərin gələcəyi yalnız dövlətlərarası razılaşmalarla deyil, həm də insanların həyatına müsbət təsir göstərən konkret təşəbbüslərlə müəyyənləşəcək.

Milli Məclisin deputatı
Şahin Seyidzadə

Telegramda izləyin