Qız övladı olan ailələr üçün hansı güzəştlər tətbiq edilə bilər?

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2025-ci ilin yanvar və fevral aylarında Azərbaycanda doğulan uşaqların 53.8%-i oğlan, 46.2%-i isə qız olub. Bu göstəricilər cəmiyyətdə oğlan uşaqlarına üstünlük verildiyini və cins balansının pozulduğunu göstərir. Bu tendensiyanın sosial və demoqrafik nəticələri artıq mütəxəssislər tərəfindən də gündəmə gətirilir. Bu kontekstdə bəs, Azərbaycanda qız uşaqlarının sayında müşahidə olunan azalma tendensiyasının qarşısını almaq üçün hansı sosial və institusional addımlar atılmalıdır? Çıxış yolu nədədir?

Mövzu ilə bağlı Sonxeber.az-a sosioloq Yusif Nəbiyev danışıb.

O, açıqlamasında qeyd edib ki, bu tendensiya təkcə statistik problem deyil, həm də dərin mədəni-sosial bir trenddir:

"Bu elə bir trend ki, cəmiyyət öz qadın potensialını hələ doğulmamışdan sıradan çıxarır. Sosioloq Amartya Sen bu faciəvi fenomenə "itkin qadınlar" adı vermişdi.

Əvvəlcə bilməliyik ki, selektiv abortların — oğlanların xeyrinə gender seçiminin arxasında duran əsas amil Azərbaycanın ailə strukturunda oğlanlara iqtisadi və sosial dəyər baxımından üstünlük verilməsi ilə bağlıdır. Valideynlər qocalanda onlara dəstək olsun, soyadları davam etsin və maddi mirasları qorunsun deyə oğlan övladına üstünlük verirlər. İlk olaraq bu fundamental düşüncə dəyişməlidir. Əks halda nə qanun, nə də hər hansı təşviqat ciddi təsir yarada bilməyəcək.

Maarifləndirmə kampaniyaları mütləqdir. (Amma real kampaniyalar!) Dövlət və QHT sektoru uzunmüddətli və təsirli təbliğat kampaniyaları keçirməlidir. Söhbət "Qız da uşaqdır" tipli afişalar yapışdırmaqdan getmir. Mədəniyyətimizin, mentalitetimizin kökünə xitab edə biləcək mesajlar verilməlidir. Bu mesajlar sosioloji dillə deyil, ailə başçılarının, ağsaqqalların, ağbirçəklərin anlayacağı dillə verilməlidir".

Sosioloq onu da vurğuladı ki, selektiv abortların qarşısını qismən almaq üçün hamiləliyin müəyyən mərhələlərində cinsiyyətin öyrənilməsinin qadağan olunması effektli ola bilər:

"Yalnız bundan sonra müəyyən texniki və ya prosedur tədbirlər görmək olar.

Məsələn, qanunvericiliklə tibbi nəzarətin yaradılması. Bununla selektiv abortların qarşısını qismən almaq mümkün olacaqdır. Hamiləliyin müəyyən mərhələlərində cinsiyyətin öyrənilməsinin qadağan olunması effektli ola bilər.

Paralel olaraq, qız uşağı olan ailələrə müəyyən güzəştlər tətbiq olunarsa — təhsil dəstəyi, sosial yardım və ya kredit güzəştləri, ipoteka sadələşdirmələri və s. — tədricən mentalitetimizdə yumşalmalar görə bilərik.

Amma bir daha xatırlatmalıyam ki, prosesin ilk addımı maarifləndirmə olmalıdır. Hətta bu proses məktəbdən başlamalıdır. Yoxsa bu gedişlə elə bir nöqtəyə çatacağıq ki, nəinki oğlanlara qız tapmaq çətinləşəcək, cəmiyyətin emosional, sosial və iqtisadi balansı da pozulacaq".

Vüsalə İbrahimli

Telegramda izləyin