İmtahan stresi və dəstək mexanizmləri: Psixoloqdan tövsiyələr

"Ali məktəblərə qəbul prosesi hər bir gəncin həyatında dönüş nöqtəsidir və bu dövr, təbii olaraq, həm abituriyentlər, həm də valideynlər üçün psixoloji cəhətdən yüklü keçir. Bu səbəbdən məsələyə həm fərdi, həm də ailə kontekstindən yanaşmaq vacibdir.Abituriyentlər imtahan stresini idarə etmək üçün bir neçə üsuldan istifadə edə bilərlər. Vacib məqamlardan biri düşüncə idarəsi və özünə inamın gücləndirilməsidir. Gənclər bilməlidirlər ki, imtahan həyatın sonu və ya yeganə uğur meyarı deyil. Bu, sadəcə bir mərhələdir və nəticədən asılı olmayaraq onların dəyəri və potensialı dəyişmir. Özlərini yalnız nəticəyə deyil, prosesə fokuslamağa yönəltməlidirlər. "Əlimdən gələnin ən yaxşısını edəcəyəm" düşüncəsi onlarda stresin azalmasına kömək edər. Daha vacib məqam düzgün zaman idarəçiliyi və fasilələrlə öyrənməkdir. Hər gün davamlı oxumaq, fasiləsiz hazırlaşmaq əks effekt verə bilər. Pomodoro metodu (25 dəqiqə fokuslanma, 5 dəqiqə istirahət) kimi texnikalar həm effektiv, həm də enerjiyə qənaətli bir üsuldur".

Bu sözləri Sonxeber.az-a Psixologiya Elmi Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov danışıb.

Elnur Rüstəmov açıqlamasında onu da qeyd edib ki, abituriyentlər tənəffüs və relaksasiya texnikalarından istifadə etsələr daha yaxşı olar:

"Belə ki, dərin nəfəs alma məşqləri, vizualizasiya (özünü uğurla imtahandan çıxmış şəkildə təsəvvür etmək), və ya yüngül fiziki fəaliyyət (gəzinti, idman) stres hormonlarını azaltmağa kömək edir. Eyni zamanda imtahan şəraitini əvvəlcədən simulyasiya etmək, yəni eyni müddət, qaydalar və şəraitdə sınaq keçirmək real imtahanda panikanı azaldır.
Eyni zamanda valideynlər övladlarına bu dövrdə dəstək olmalıdırlar. Belə ki, valideynlər "Yaxşı hazırlaşmısan?", "Neçə bal gözləyirsən?" kimi sualları azaltmalı, əvəzində "Sənin zəhmətin bizim üçün dəyərlidir", "Nə olursa olsun, səni sevirik və səninləyik" kimi ifadələrlə emosional dəstək olmalıdırlar. Valideynlər həmçinin gözləntiləri tarazlaşdırılmalıdırlar.
Bəzən valideynlərin yüksək gözləntiləri uşaqlarda "yetərsizəm" hissi doğurur. Ona görə də valideynlər real, şəxsiyyətə uyğun gözləntilər formalaşdırmalı və imtahan nəticəsini ailə münasibətləri ilə bağlamamalıdır. Eyni zamanda valideynlər nəzərə almalıdırlar ki, yuxu rejiminə nəzarət, düzgün qidalanma və sakit ev mühiti abituriyent üçün vacibdir. Uşağın öz otağında rahat hazırlıq aparması üçün şərait yaradılmalıdır. Həmçinin valideynlər övladlarına izah etməlidirlər ki, bu imtahan sadəcə bir mərhələdir və həyatda uğur qazanmağın çox fərqli yolları var. Hər bir insanın güclü tərəfləri fərqlidir və əsas olan onları tapıb inkişaf etdirməkdir.
Bu səbəbdən də imtahan dönəmi həm emosional, həm də psixoloji baxımdan həssas bir mərhələdir. Bu mərhələdə abituriyentin yanında olmaq, ona güvən vermək və stresə qarşı ortaq strategiyalar qurmaq ailənin ən önəmli vəzifəsidir. Unutmayaq ki, güvən hissi ilə hazırlaşan gənc, yalnız imtahanda deyil, həyatda da daha dayanıqlı olur".

Vüsalə İbrahimli

Telegramda izləyin