Valideyinlər niyə azyaşlı uşaqlara sosial mediada bloq açırlar? Maddi maraqlar, gələcək travmalar...

Bu gün sosial media insanlara həyatlarını paylaşmaqla yanaşı, maddi qazanc əldə etmək üçün də geniş imkanlar təqdim edir. Son illərdə xüsusilə azyaşlı uşaqların gündəlik həyatını, oyunlarını, yemək yeyərkən və səyahət zamanı çəkilən videolarını əhatə edən bloqlar böyük populyarlıq qazanıb. Lakin bu tendensiyanın sosial-psixoloji və etik tərəfləri ciddi müzakirələrə səbəb olur.

Sosioloji baxımdan uşağın sosial mediada iştirakı yalnız onun maraqları prioritet olduqda məqbul sayılır. Valideynlər əgər yalnız öz maddi qazancını artırmaq məqsədilə uşağın həyatını paylaşırsa, bu həm etik, həm psixoloji, həm də hüquqi baxımdan ciddi problemlər yaradır.

Azyaşlı uşaqlar hələ qərarvermə qabiliyyətinə malik olmadıqlarından, özləri barədə yayılan məlumatların gələcək nəticələrini anlaya bilmirlər. Onların şəkillərinin, videolarının və şəxsi həyat detallarının sosial mediada paylaşılması uzun müddətli xoşagəlməz nəticələr doğura bilər. İnternetdə yayılan məlumatlar silinməz iz buraxır və uşaq böyüdükdə bu məzmun onun şəxsi imicinə, sosial əlaqələrinə və peşə fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.

Belə duruma düşən uşaq şəxsiyyətini formalaşdırma mərhələsində ikən özünü "kontent obyekti" kimi hiss etməyə başlayır. Bu vəziyyət isə "məni izləsələr, sevərlər" kimi təhlükəli düşüncə tərzinin yaranmasına səbəb olur.

Valideynlərin izləyici kütləsinin gözləntilərinə uyğun olaraq uşağın davranışlarını, geyimini və hərəkətlərini formalaşdırması uşağın böyüdükcə özünü ifadə etməkdə çətinlik çəkib, daim "rol oynayan" şəxsə çevrilməsinə də səbəb ola bilər. Ən ciddi təhlükə isə paylaşım məzmunlarının pedofil dairələr tərəfindən izlənmə və sui-istifadə riskidir ki, bu da uşağın təhlükəsizliyinə ciddi zərbə vurur.

Valideynlərin uşağı "gəlir mənbəyi" kimi qəbul edərək onun üzərindən maliyyə qazanmağa üstünlük verməsi ailədaxili münasibətlərdə də problemlər yaradır. Uşaq real həyatı "kamera qarşısında yaşamaq" kimi qəbul etməyə başlayır və diqqət, sevgi kimi emosional ehtiyacları yalnız maddi və vizual təqdimatla əlaqələndirir.

Bunlardan əlavə, sosial mediada uşağın şəkillərinin və videolarının yayılması sonradan məktəb və ictimai mühitdə bullinq (təzyiq, təhqir) hallarına səbəb ola bilər. Belə uşaqların böyüyüb şəxsiyyət qazandıqda "Mənim həyatım üzərimdən pul qazanılıb" kimi fikirlərlə ailəsinə qarşı güvənini itirmə və emosional problemlər yaşama ehtimalı yüksəkdir.

Uşaqların sosial mediada müəyyən maddi maraqlarla paylaşılmasının onların gələcəyi üçün yarada biləcəyi problemləri saymaqla bitirmək olmaz.

Valideynlərin bu məsuliyyəti dərk etməsi, uşağın hüquq və psixoloji sağlamlığını qorumaq üçün ciddi qaydalara əməl etməsi vacibdir. Hal-hazırda Azərbaycanda valideynlərin uşaqlarını sosial mediada kommersiya məqsədi ilə istifadə etməsinə dair xüsusi və tam tənzimləmə və cəza mexanizmləri yoxdur. Amma uşaqların hüquqlarını pozan, onları istismar edən hər hansı bir hərəkət mövcud qanunlar əsasında araşdırılır və məsuliyyətə cəlb edilir.

Çiçək Sadatova

Telegramda izləyin