Türk dövlətləri arasında nəqliyyat əlaqələri uzunmüddətli perspektivlərə malikdir

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Qazaxıstanın Türküstan şəhərində Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) Dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşündə iştirak edir. Zirvə görüşündə TDT üzvləri arasında qarşılıqlı münasibətlərin zəngin və uzunmüddətli imkanlara malik olduğu vurğulanıb. Prezident İlham Əliyev Zirvə görüşündə çıxış edərək nəqliyyat əlaqələrinin, xüsusilə Orta dəhlizin, Zəngəzur dəhlizinin TDT üzvləri arasında əlaqələrin inkişafında xüsusi önəm kəsb etdiyini bildirib.
Dünyada sülh və sabitlik adası kimi qəbul edilən Azərbaycan Respublikası qlobal məkanda cərəyan edən proseslərdə aktivliyini qoruyaraq, bütün mümkün istiqamətlərdə dünyaya sürətlə inteqrasiya etməkdədir. "Bizim başqa ailəmiz yoxdur, ailəmiz Türk dünyasıdır" deyən Azərbaycan Prezidentinin həyata keçirdiyi xarici siyasətdə Türk dünyası, Türk Dövlətləri Təşkilatı üzvləri xüsusi yer tutur. Məhz, bunun nəticəsidir ki, son illər Mərkəzi Asiya ölkələri, o cümlədən türk dövlətləri ilə münasibətlərdə böyük canlanma müşahidə olunur. Prezident İlham Əliyevin Mərkəzi Asiya, o cümlədən regionun türkdilli ölkələrinə mütəmadi səfərləri və eləcə də həmin dövlətlərin başçılarının Azərbaycana səfərləri Türk dünyası üzvləri ilə əlaqələrin genişlənməsini və strateji xarakter almasını şərtləndirir. Qazaxıstanda keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşündə Prezident İlham Əliyev tərəfindən səsləndirildiyi kimi: "Son 5 ildə bu, mənim Qazaxıstana səkkizinci səfərimdir. Prezident Tokayev isə Azərbaycana altı dəfə səfər etmişdir." Dövlət başçılarının dostluq münasibətləri, qarşılıqlı səfərlər ölkələr arasında uzunmüddətli siyasi-iqtisadi əlaqələrin formalaşması və inkişafına xüsusi təkan verir.
Bütün bunları imzalanmış sənədlər də sübut edir. Azərbaycanın Türkiyə ilə imzaladığı Şuşa Bəyannaməsi, Qırğızıstanla imzaladığı "Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Bəyannamə", Özbəkistanla imzaladığı "Strateji tərəfdaşlığın dərinləşməsi və hərtərəfli əməkdaşlığın genişləndirilməsi barədə Bəyannamə", "Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında hərtərəfli strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsinə dair 2023-2024-cü illər üzrə Yol Xəritəsi" və Qazaxıstanla imzalanan "Strateji münasibətlərin möhkəmlənməsi və müttəfiqlik qarşılıqlı əlaqələrinin dərinləşməsi haqqında Bəyannamə" yuxarıda qeyd edilənlərin bariz nümunəsidir.
Türk dövlətləri arasında enerji, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və turizm kimi sektorlarda iqtisadi inteqrasiya üçün imkanlar genişdir. Azərbaycanın Avropa və Asiya arasında tranzit dəhlizi kimi strateji mövqeyi Asiya ölkələrinin də ticarət yollarını diversifikasiya etmək və regional əlaqəni artırmaq səyləri TDT arasında nəqliyyat əlaqələrini daha da önə çıxarır. Uzun illər öncədən başlayaraq ardıcıl şəkildə reallaşdırılan layihə və proqramların, həyata keçirilən düzgün daxili və xarici siyasətin real nəticəsi kimi Azərbaycanın Zəngəzur dəhlizinin açılması kontekstində həyata keçirdiyi siyasət və strateji infrastruktur-quruculuq işləri Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropaya çıxışı üçün ən cəlbedici imkana çevrilir.
Qazaxıstanda keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşündə "Reallaşmaqda olan Zəngəzur dəhlizi Orta Dəhlizin əsas seqmentlərindən birinə çevriləcəkdir" söyləyən Prezident İlham Əliyev cari reallıqların, mövcud geosiyasi vəziyyətin Orta dəhlizin əhəmiyyətini daha da artırdığını vurğulayıb. Başqa sözlə desək, Orta dəhliz, eləcə də bu dəhlizin aparıcı bir komponentinə çevriləcək Zəngəzur dəhlizi TDT üzvləri arasında nəqliyyat əlaqələrinin inkişafını daha da təşviq etməklə qarşılıqlı münasibətləri, inteqrasiyanı genişləndirəcək.
Orta dəhlizin əhəmiyyətli olması üçün zəruri məsələlərdən biri də dəhliz boyunca sərhəd-buraxılış proseslərinin asanlaşdırılmasıdır ki, TDT üzvləri arasında bu istiqamətdə də ardıcıl addımlar atılır. Artıq TDT hökumətlərinin gömrük orqanları arasında malların və nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti haqqında məlumat mübadiləsini asanlaşdırmaq məqsədilə "Türk Dövlətləri Təşkilatı hökumətləri arasında sadələşdirilmiş gömrük dəhlizinin yaradılması haqqında" və "Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv dövlətlərin hökumətləri arasında beynəlxalq kombinə edilmiş yük daşımaları haqqında" sazişlər təsdiq olunub. Adıçəkilən Zirvə görüşündə də dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi "Orta Dəhliz boyunca gömrük prosedurları sadələşdirilir. Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində hazırlanmış "e-Permit" sistemi elektron icazələrin operativ şəkildə verilməsini təmin edir.
Bütün bunlar nəqliyyat əlaqələrinin Azərbaycan-Mərkəzi Asiya arasında çoxşaxəli münasibətlərin uzunmüddətli inkişafının əsas prioritetlərindən biri olduğunu deməyə əsas verir. Zəngəzur dəhlizinin açılması isə inkişaf perpektivlərini, qarşılıqlı münasibətləri daha da gücləndirəcək. Zəngəzur dəhlizi həm daşımaların həcm və intensivliyini artırmaqla iqtisadi münasibətləri inkişaf etdirəcək, həm də TDT üzvləri arasında birbaşa bağlantını təmin etməklə mədəni-siyasi-strateji bağlantıları daha da möhkəmləndirəcək.

Ramil Qədimquliyev - hüquqşünas, BDU-nin doktorantı

Telegramda izləyin