Komediya proqramlarında söyüş və jarqon normal hala çevrilir? - AÇIQLAMA
Son dövrlər televiziya və sosial şəbəkələrdə yayımlanan bəzi komediya proqramlarında əxlaq normalarına zidd hesab edilən ifadə və davranışlar ictimai müzakirələrə səbəb olur. Xüsusilə, geniş auditoriyaya təqdim olunan bu cür məzmunların yeniyetmə və gənclərin dünyagörüşünə, davranışlarına və ailə dəyərlərinə təsiri ilə bağlı narahatlıqlar səsləndirilir. Digər tərəfdən, yumor və yaradıcı ifadə azadlığı ilə ictimai məsuliyyət arasında sərhədin harada müəyyənləşməli olduğu da müzakirə mövzusudur.
Bəs, yumor adı altında əxlaq normalarına zidd hesab edilən ifadə və davranışların cəmiyyətə, xüsusilə gənclərə təsiri necə qiymətləndirilməlidir? Komediya proqramlarında hansı etik sərhədlər gözlənilməli və media nümayəndələri auditoriya qarşısında hansı məsuliyyəti daşımalıdırlar?
Mövzu ilə bağlı Sonxeber.az-a açıqlama verən sosioloq Hüseyn İbrahimov bildirib ki, son dövrlərdə televiziya və sosial şəbəkələrdə yayımlanan bəzi komediya proqramlarında, eləcə də insanların gündəlik ailə və məişət həyatını əks etdirən verilişlərdə gənclərin dünyagörüşünə, ailə dəyərlərinə, ümumilikdə isə cəmiyyətin makro və mikro strukturuna mənfi təsir göstərə biləcək ifadələrə rast gəlinir.
"Təəssüf ki, bu hal getdikcə kütləvi xarakter alır. Hətta bəzi tamaşalarda belə, əxlaq normalarına uyğun olmayan ifadələr işlədilir. Təbii ki, verilişlər öz ssenarisinə və məzmununa görə siyasi, ədəbi və bədii xarakter daşıya bilər. Siyasi verilişlərdə, bir qayda olaraq, ədəbi dil normalarına riayət olunur. Lakin komediya janrında olan proqramlarda, yumoristik səhnələrdə və müxtəlif problemlərin müzakirə edildiyi ədəbi-bədii verilişlərdə küçə jarqonlarından, vulqar ifadələrdən istifadə hallarına rast gəlirik. Xüsusilə narahatedici məqam odur ki, bəzən bu cür ifadələrə elə verilişlərin aparıcıları özləri daha çox yol verirlər.
Yumoristik səhnələrdə ədəbi və bədii dil normalarına uyğun olmayan küçə sözlərinin, jarqonların və təhqiramiz ifadələrin işlədilməsi tamaşaçılarda gülüş doğura bilər. Lakin bu, cəmiyyətin tərbiyəsinə və şəxsiyyətin formalaşmasına mənfi təsir göstərir. Bəzi aktyorlar istedad və təcrübə çatışmazlığı səbəbindən tamaşaçını təəccübləndirmək, güldürmək və auditoriya cəlb etmək üçün bu cür ifadələrdən istifadə edirlər. Təəssüf ki, buna nail də olurlar. Ancaq unudurlar ki, həmin ifadələrlə ictimaiyyətə hansı mənfi tendensiyaları və məzmunu təqdim edirlər.
Cəmiyyətdə elə söz və ifadələr var ki, onları bir neçə nəfərin yanında işlədərkən belə, Azərbaycan xalqının adət-ənənələrinə uyğun olaraq üzr istəyir, sonra fikrimizi davam etdiririk. Lakin bəzi şou proqramlarının aparıcıları bu cür ifadələri sanki adi təqdimat vasitəsinə çeviriblər. Hesab edirəm ki, bu məsələ qanunvericilik çərçivəsində tənzimlənməli, mövcud normaların konkret verilişlərdə tətbiq mexanizmləri daha aydın müəyyənləşdirilməlidir. Aparıcılar və iştirakçılar verilişin üslubuna uyğun, ədəbi dil və etik normaları qoruyan ifadələr işlətməlidirlər.
Bu, çox mühüm və ciddi məsələdir. Təəssüf ki, televiziyada bəzi verilişlərdə və ayrı-ayrı şəxslərin çıxışlarında jarqon ifadələrin işlədilməsi getdikcə daha çox müşahidə olunur. Xüsusilə şou-biznes nümayəndələrinin bu cür hallara yol verməsi narahatlıq doğurur.
Məsələnin digər mühüm tərəfi isə bəzi aparıcıların ədəbi dil normalarına əməl etməməsi, çıxışlarında şivə və ləhcələrdən istifadə etməsidir. Azərbaycan dilinin müəyyən edilmiş ədəbi normaları var. İctimaiyyət qarşısında, televiziya efirində çıxış edən insanlar həmin normalara uyğun danışmalıdırlar. Ədəbi dilin öz qaydaları və üslubu mövcuddur. Bu normaları mənimsəmək və öyrənmək lazımdır.
Bütün bunlar dilimizin gələcəyi, milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunması və ideologiyamızın əsas istiqamətlərindən biri olan Azərbaycan dilinin gözəlliyinin yaşadılması baxımından əhəmiyyətlidir. Düşünürəm ki, bu məsələ həm də ideoloji xarakter daşıyır və ona mütləq diqqət yetirilməlidir.
Əvvəllər filmlərdə, o cümlədən sovet dövrünün ekran əsərlərində mənfi qəhrəmanların dilindən kobud ifadələr səslənə bilirdi. Lakin tamaşaçı bilirdi ki, həmin sözlər mənfi obrazın xarakterini göstərmək üçün işlədilir. Təəssüf ki, bu gün özünü müsbət obraz kimi təqdim edən, insanları güldürmək və onlara nümunə olmaq istəyən bəzi şəxslər məhz jarqon və söyüş xarakterli ifadələrdən istifadə etməklə yadda qalmağa çalışırlar. Bu isə problemin ən narahatedici tərəflərindən biridir.
Digər tərəfdən, ədəbi-bədii verilişlərin aparıcıları da bəzən ədəbi dil normalarından ciddi şəkildə kənara çıxırlar. Özüm də dəfələrlə belə hallarla rastlaşmışam. Bəzi verilişlərdə aparıcılar ailə və ictimai həyatla bağlı ciddi məsələləri müzakirə edir, müxtəlif şəxsləri efirə dəvət edərək problemləri gündəmə gətirirlər. Lakin müzakirə zamanı aparıcının öz danışıq tərzi və ifadələri etik normalardan xeyli uzaq olur.
Hesab edirəm ki, istər şou-biznes sahəsində fəaliyyət göstərən şəxslərin, istərsə də digər televiziya aparıcılarının akademik etika haqqında anlayışları olmalıdır. Onlar akademik yazı və akademik etika üzrə müvafiq biliklərə yiyələnməli, ictimaiyyət qarşısında çıxış edərkən dil və davranış normalarına riayət etməlidirlər".
Röyalə Xəyal
Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaş











Rəşid Mahmudovun evində partlayış baş verib?
Rusiyalı milyarderlər Putindən sonrakı dövrə hazırlaşır: Kremldə hakimiyyət dəyişikliyi ssenariləri müzakirə olunur
SON DƏQİQƏ! ABŞ İranın Qeşm adasını bombaladı: 5-6 partlayış baş verdi
Güclü küləklə bağlı xəbərdarlıq
Kadir İnanırın mirasının məbləği açıqlandı
1960-cı ildə proqnozlaşdırılan "qiyamət günü" gəldi
Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığının gələcəyə hesablanmış istiqamətləri
Kirayəçi evi boşaltmaqdan imtina edirsə, ev sahibi nə etməlidir? - EKSPERTDƏN AÇIQLAMA
Netanyahunun sosial şəbəkə hesablarına kiberhücum oldu - FOTO
Azərbaycan-Böyük Britaniya: regional sabitlik və qlobal əməkdaşlıq perspektivləri
Yeni Azərbaycan Partiyası - milli siyasi iradənin, dövlətçilik ənənələrinin və güclü Azərbaycan məfkurəsinin ifadəsi
Azərbaycanda siqaret yenidən bahalaşacaq? - İqtisadçıdan AÇIQLAMA
Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərində yeni mərhələ başlayır
Azərbaycan-Böyük Britaniya arasında əməkdaşliq perspektivləri