2025-ci ildə ali məktəblərə keçid ballarında artım davam edəcək - AÇIQLAMA

Son illərdə ali məktəblərə qəbul ballarının artması tendensiyası müşahidə olunur. Bəs, bu artım tədrisin keyfiyyəti ilə bağlıdır, yoxsa abituriyentlərin sayındakı dəyişikliklərlə əlaqəlidir? Və bu artımın 2025-ci ildə də davam edəcəyi gözlənilirmi, xüsusilə də 2-ci və 3-cü ixtisas qruplarında müşahidə olunan abituriyent sayındakı artımı nəzərə alsaq?

Mövzu ilə bağlı Sonxeber.az-a təhsil eksperti Kamran Əsədov danışıb.

O, açıqlamasında qeyd edib ki, son illərdə ali məktəblərə qəbul ballarındakı artımın əsas səbəbi sadəcə tədrisin keyfiyyəti ilə izah oluna bilməz:

"Bu tendensiyanın arxasında struktur dəyişiklikləri, abituriyent sayındakı dəyişikliklər, ixtisaslar üzrə tələb-təklif balansı və qəbul planlarının necə formalaşması kimi kompleks faktorlar dayanır.

Bir məqamı qeyd edim ki, buraxılış və blok imtahanlarından toplanan balların yüksəlməsi tədrisin keyfiyyəti ilə birbaşa bağlı deyil. Tədrisin keyfiyyəti artdıqca, biliklərin daha dərin və analitik səviyyədə yoxlanılması gözlənilər. Lakin hazırda qəbul imtahanları əsasən test formatında, daha çox əzbər və standart tapşırıqlarla həyata keçirildiyindən, abituriyentin yüksək bal toplaması onun həqiqi akademik hazırlığını tam əks etdirmir. Bu səbəbdən bal artımı ilə tədris keyfiyyəti arasında düz mütənasib əlaqə qurmaq elmi baxımdan dayanıqlı deyil.

Əsas səbəblərdən biri abituriyent kontingentindəki artım və bunun bölgülərdə qeyri-bərabər şəkildə paylanmasıdır. 2024-cü ilin rəsmi məlumatına görə, buraxılış imtahanında 150-dən yuxarı bal toplayan abituriyentlərin sayı əvvəlki ilə nisbətən təqribən 10 min nəfər artıb. Bu artım əsasən II və III ixtisas qruplarında özünü göstərib. Bu da həmin qruplarda daha sərt rəqabət, daha yüksək keçid balları və müəyyən ixtisaslarda balların kəskin yüksəlməsi ilə nəticələnib. Məsələn, 2023-cü illə müqayisədə hüquqşünaslıq, psixologiya, ibtidai sinif müəllimliyi, maliyyə və beynəlxalq münasibətlər kimi ixtisaslarda keçid balı 30-40 bala qədər artmışdır.

Bu prosesin başqa bir mühüm səbəbi qəbul plan yerlərinin artım tempinin abituriyent sayındakı artımla uyğun getməməsidir. 2024-cü ildə ali məktəblərə 58 min plan yeri ayrılmışdısa, 2025-ci ildə bu rəqəm 65 minə yaxınlaşsa da, bu artım I və IV qruplarda daha çox hiss olunub. Halbuki II və III qruplarda yüksək maraq və artan abituriyent sayı fonunda plan yerlərinin məhdud qalması həmin qruplarda balların yüksəlməsini qaçılmaz edib".

Ekspert onu da vurğuladı ki, xüsusilə II və III ixtisas qruplarında abituriyent sayı daha da çoxalıb:

"Təhlil göstərir ki, bu artım 2025-ci ildə də davam edəcək. Xüsusilə II və III ixtisas qruplarında abituriyent sayı daha da çoxalıb. Bu qruplar üzrə populyar ixtisaslara – hüquq, psixologiya, müəllimlik ixtisasları, sosial iş, biznesin təşkili və menecmentə maraq yüksəkdir. Bu maraq həm iş bazarında bu sahələrin nisbətən görünür olması, həm də ailələrin sosial gözləntiləri ilə bağlıdır. Bu şəraitdə plan yerləri artırılmasa və ya ixtisaslar üzrə balanslaşdırılmış qəbul siyasəti həyata keçirilməsə, balların artımı davam edəcək.

Digər tərəfdən, yüksək bal yığmaq üçün repetitorluğa və test yönümlü hazırlığa yönələn abituriyentlər ordusu da bu göstəricilərin təbii deyil, süni artım olduğunu göstərir. Bu da onu deməyə əsas verir ki, balların artması biliklərin artmasından daha çox rəqabətin sərtləşməsi və struktur tıxacın yaranması ilə bağlıdır".

Nəticə etibarilə, balların artması həm demoqrafik, həm sosial-psixoloji, həm də inzibati amillərlə əlaqəlidir. Bu artım tədris keyfiyyətinin göstəricisi deyil və əgər qəbul planlamasında çevik və real əmək bazarına əsaslanan islahatlar aparılmazsa, bu tendensiya yaxın illərdə daha da kəskinləşəcək. Ona görə də bizə real ehtiyacları əks etdirən qəbul siyasəti, ixtisaslar üzrə yenilənmiş proqnozlar və orta məktəbdə əsl bilik əsaslı tədris lazımdır. Yalnız bu zaman qəbul ballarındakı dəyişikliklər həqiqi inkişaf göstəricisi ola bilər."

Vüsalə İbrahimli

Telegramda izləyin