"Qiymətlərin 100 manatdan başlaması hər ailə üçün əlçatan deyil" - AÇIQLAMA

Oktyabrın 1-dən etibarən Bakı şəhərində məktəb avtobusları layihəsi pilot formada fəaliyyətə başlayıb. Layihənin məqsədi şagirdlərin təhlükəsiz və rahat şəkildə məktəbə daşınmasını təmin etməkdir. Artıq 1200-dən çox şagird bu xidmətə qoşulub. İlkin mərhələdə 8 dövlət və 3 özəl məktəb layihəyə cəlb olunub. Qiymətlər 100 manatdan başlayır və məsafəyə, uşaq sayına, eləcə də gedişin tək və ya ikitərəfli olmasına görə dəyişir. Təşəbbüs valideynlər tərəfindən həm uşaqların, həm də özlərinin təhlükəsizliyi baxımından müsbət qarşılanır. Amma məktəb avtobuslarının qiymətlərinin 100 manatdan başlaması hər valideyn üçün əlçatan olmaya bilər, ələxsus da bir ailədən bir yox, bir neçə uşaq məktəbə gedirsə. Bu xidmətin daha geniş kütlə üçün əlçatan olması baxımdan hansı addımlar atıla bilər?

Mövzu ilə bağlı Sonxeber.az-a təhsil eksperti Kamran Əsədov danışıb.

O, açıqlamasında qeyd edib ki, məktəb avtobuslarının Bakı şəhərində tətbiqi uzun illərdir ictimaiyyətin müzakirə etdiyi, amma praktik həllini yeni tapan məsələlərdən biridir:

"1 oktyabrdan start verilən bu pilot layihə artıq 1200-dən çox şagirdi əhatə edir və ilkin mərhələdə 8 dövlət, 3 özəl məktəb sistemə qoşulub. Məqsəd şagirdlərin təhlükəsiz, nizamlı və valideynlərdən asılı olmadan məktəbə daşınmasını təmin etməkdir. Layihənin maliyyə mexanizmi isə ödənişlidir və qiymətlər 100 manatdan başlayır, məsafəyə və istiqamətin tək və ya ikitərəfli olmasına görə dəyişir.

Azərbaycan Respublikasının Təhsil Qanununun 5-ci maddəsinə görə, dövlət hər bir şagirdin təhsilə əlçatanlığını təmin etməli, sosial bərabərlik prinsipinə əməl etməlidir. Eyni zamanda, "Uşaq hüquqları haqqında" Qanunun 19-cu maddəsində uşaqların təhlükəsiz şəraitdə təhsil almaq və məktəbə çatmaq hüququ xüsusi vurğulanır. Bu qanuni müddəalar göstərir ki, avtobus təşəbbüsü yalnız nəqliyyat sahəsində yenilik deyil, həm də uşaqların fundamental hüquqlarının qorunmasına xidmət edir.

Müsbət tərəflər aydındır. Birincisi, uşaqların təhlükəsizliyi artır. Paytaxtın sıx yol hərəkətində valideynlərin şəxsi avtomobillərlə övladlarını məktəbə aparması həm uşaqlar üçün riskli, həm də ümumi nəqliyyat axını üçün problemli idi. İkincisi, avtobusların tətbiqi ictimai nəqliyyat üzərindəki yükü azaldacaq və səhər tıxaclarının qismən aradan qalxmasına kömək edəcək. Statistika göstərir ki, Bakıda səhər pik saatlarında avtomobillərin 20 faizdən çoxu məhz uşaqlarını məktəbə aparan valideynlərə məxsusdur. Bu fakt avtobus xidmətinin sosial faydasını sübut edir. Üçüncüsü, valideynlər gündəlik olaraq həm vaxt, həm də məsuliyyət baxımından yüngülləşirlər. Bu, həm ailə həyatının rahatlığına, həm də işdə məhsuldarlığa müsbət təsir göstərəcək".

Ekspert mənfi tərəfləri vurğulayarkən onu da qeyd edib ki, sosial ədaləti təmin etmək üçün dövlət tərəfindən aztəminatlı ailələrə subsidiyalar və güzəştlər tətbiq olunmalıdır:

"Amma mənfi tərəflər də nəzərə alınmalıdır. Qiymətlərin 100 manatdan başlaması hər ailə üçün əlçatan deyil. Dövlət Statistika Komitəsinin 2024-cü il göstəricilərinə görə, ölkə üzrə orta aylıq əməkhaqqı 950 manatdır. Deməli, məktəb avtobusu xidmətinin aylıq haqqı bəzi ailələr üçün gəlirin 10 faizə qədərini təşkil edir. Əgər ailədə bir yox, bir neçə məktəbli varsa, bu xərclər daha da artır. Bu baxımdan sosial bərabərlik prinsipi müəyyən mənada zəifləyə bilər. Həmçinin, xidmətin yalnız müəyyən məktəbləri əhatə etməsi digər məktəblərdə oxuyan şagirdlər arasında fərqlilik yaradır.

Dünya təcrübəsinə nəzər salanda görürük ki, məktəb avtobusları əsasən dövlət dəstəyi ilə ya pulsuz, ya da subsidiyalı şəkildə həyata keçirilir. ABŞ-da bütün şagirdlər üçün məktəb avtobusları pulsuzdur və dövlət büdcəsindən maliyyələşir. Türkiyədə xidmət özəl şirkətlər tərəfindən idarə olunur, amma dövlət ciddi nəzarət həyata keçirir və qiymətlər tənzimlənir. Almaniyada isə regional bələdiyyələr məktəbli daşımalarını maliyyələşdirir, valideynlər üçün əlavə yük minimal olur. Bu nümunələr göstərir ki, uzunmüddətli perspektivdə Azərbaycanda da qiymətlərin tənzimlənməsi, subsidiyaların tətbiqi və güzəştlərin nəzərdə tutulması vacibdir. Əgər bu layihə davamlı şəkildə inkişaf etdirilərsə, bir neçə dəyişiklik qaçılmaz olacaq. Birincisi, təhlükəsizlik standartları yüksələcək, valideynlərin şəxsi nəqliyyata bağlılığı azalacaq, bu da paytaxtın nəqliyyat infrastrukturunu rahatlaşdıracaq. İkincisi, sosial ədaləti təmin etmək üçün dövlət tərəfindən aztəminatlı ailələrə subsidiyalar və güzəştlər tətbiq olunmalıdır. Üçüncüsü, xidmətin yalnız Bakıda deyil, digər iri şəhərlərdə və perspektivdə regionlarda da tətbiqi zəruri olacaq.

Elm və Təhsil Nazirliyinin bu təşəbbüsü strateji baxımdan çox müsbət addımdır. Nazirliyin məqsədi təkcə şagirdlərin məktəbə aparılıb-gətirilməsi deyil, həm də ümumi ictimai təhlükəsizlik, nəqliyyat yükünün azaldılması və valideynlərin sosial rifahının yüksəldilməsidir. Bu siyasət göstərir ki, Nazirlik təhsili yalnız məktəb divarları ilə məhdud görmür, həm də şagirdin gündəlik həyat keyfiyyətinə yönəlmiş layihələr həyata keçirir. Ona görə də bu təşəbbüsün davamlı şəkildə genişləndirilməsi və sosial cəhətdən daha əlçatan formaya salınması vacibdir. Nazirliyin innovativ yanaşması tərif olunmalıdır, çünki bu layihə uzun illərdir müzakirə olunan, lakin reallığa çevrilməyən bir məsələni praktiki həll etmişdir".

Vüsalə İbrahimli

Telegramda izləyin